تنها یک مغز دارید. نادیده گرفتن آن می‌تواند با افزایش سن، خطر ابتلا به آلزایمر و زوال عقل را بیشتر کند.
به گزارش انتخاب و به نقل از وب ام دی؛ در عصر کنونی، توصیه‌ها و محصولات گوناگونی برای تقویت عملکرد مغز معرفی می‌شوند، اما بسیاری از این موارد فاقد پشتوانه علمی معتبر هستند. به مناسب ماه آگاهی از آلزایمر و سلامت مغز، از کارشناسان سؤالاتی را مطرح کرده‌ایم:
کدام روش‌های رایج در تبلیغات به‌عنوان تقویت‌کننده مغز باید کنار گذاشته شوند و به جای آن، چه راهکارهای مؤثری وجود دارد که اغلب نادیده گرفته می‌شود؟
از آن‌ها دوری کنید: مکمل‌های نوتروپیک (افزاینده‌های کارایی مغز)
مکمل‌های نوتروپیک که همچنین با اصطلاحاتی چون «داروهای هوشمند»، «تقویت‌کننده‌های حافظه» یا «همچنین افزاینده‌های کارایی مغز» به بازار عرضه می‌شوند، ادعا دارند که می‌توانند قدرت ذهنی شما را تقویت نمایند.
این صنعت تقریباً بسیار پررونق است: در سال ۲۰۲۲، فروش جهانی این نوع مکمل‌ها به حدود ۹ میلیارد دلار رسید که ۴۰ درصد آن فقط متعلق به ایالات متحده بود.
اما واقعیت چیست؟
اگرچه داروهای تجویزی مانند آن‌ها که برای ADHD یا آلزایمر طراحی شده‌اند می‌توانند در موارد خاص مؤثر باشند، اما در مورد مکمل‌های بدون نسخه، شواهد علمی از اعتبار کافی برخوردار نیست.
به گفته‌ی دکتر اوا فلدمن، مدیر شبکه درمان‌های نوظهور در دانشگاه میشیگان:
«بیشتر این محصولات به دلیل استفاده از ادعاهای مبهم نظیر “تقویت حافظه” یا “افزایش تمرکز”، تحت نظارت‌های سخت‌گیرانه‌ی FDA قرار نمی‌گیرند؛ بنابراین تولیدکنندگان نیاز ندارند که اثرگذاری مکمل‌هایشان را اثبات کنند و حتی ضروری نیست که نشان دهند چه چیزی در واقع درون محصول وجود دارد.»
شواهد علمی چه می‌گویند؟
در تحقیقی که بر روی ۱۸ ماده‌ی متداول موجود در مکمل‌های تقویت مغز انجام شد، هیچ مدرک قانع‌کننده‌ای در خصوص تأثیر این مواد بر بهبود حافظه به دست نیامد:
• آپوآکوئورین
• کوآنزیم Q10
• عصاره‌ی قهوه
• ال-تئانین
• اسیدهای چرب امگا-۳
• ویتامین‌های B6، B9 و B12
علاوه بر اینکه این مکمل‌ها بی‌فایده هستند، نبود نظارت کافی ممکن است به سلامتی شما آسیب برساند.
در یک بررسی، از میان ۱۲ مکمل مشهور «تقویت مغز» مشخص گردید:
• دو سوم آن‌ها حداقل یک ماده‌ی وعده‌داده‌شده را نداشتند.
• تمامی آن‌ها (به‌جز دو مورد)، شامل موادی بودند که در برچسب ذکر نشده بود.
پس باید چه کرد؟
دکتر اسکات اسمال، مدیر مرکز تحقیقات آلزایمر در دانشگاه کلمبیا تأکید می‌کند:
«اصل اول پزشکی این است که به بیمار آسیبی نرسانیم؛ آسیب می‌تواند هم جسمی و هم مالی باشد. برخی از بیماران من صدها دلار بابت خرید مکمل‌هایی هزینه می‌کنند که هیچ اثری ندارند و این واقعاً ناامیدکننده است.»
به‌جای آن، این کار را انجام دهید: از شنوایی خود محافظت کنید — و در صورت نیاز، سمعک بخرید.
چرا این موضوع اهمیت دارد؟
افرادی که دچار کاهش شنوایی هستند، در مقایسه با کسانی که شنوایی مطلوبی دارند، ۳۷ درصد بیشتر در معرض ابتلا به زوال عقل قرار دارند.
و هرچه مدت زمان کاهش شنوایی درمان نشده باشد، خطر ابتلا به زوال عقل نیز افزایش می‌یابد.
استفاده از سمعک می‌تواند به کاهش این خطر کمک کند.
به گفته‌ی دکتر فلدمن:
«مغز شما از میلیاردها سلول عصبی تشکیل شده که از طریق سیگنال‌های الکتریکی و شیمیایی با یکدیگر در ارتباط هستند. کاهش شنوایی به این ارتباطات آسیب می‌زند — و این ارتباطات برای سلامت مغز اساسی هستند.»
با بروز مشکلات شنوایی، تنها در درک کلمات دیگران دچار اختلال نمی‌شوید — بلکه عوامل تحریک‌کننده‌ی شنوایی مؤثری که به فعالیت مغز کمک می‌کنند را نیز از دست می‌دهید.
به‌عنوان مثال، تحقیقات نشان داده‌اند که موسیقی‌دان‌ها و کوک‌کنندگان پیانو – که با دقت به صداها گوش می‌دهند – حجم ماده‌ی خاکستری بیشتری در مغز خود دارند.
با کاهش شنوایی، این مزیت را نیز از دست می‌دهید.
علم چه می‌گوید؟
تحقیقات متعدد نشان دهنده‌ی ارتباط مستقیم بین کاهش شنوایی و افزایش خطر ابتلا به زوال عقل است.
میزان این خطر به دو عامل بستگی دارد:
1. مدت زمان کاهش شنوایی
2. شدت آن
در یکی از مطالعات، مشخص شد که به ازای هر ۱۰ دسی‌بل افت شنوایی (مثل تفاوت بین گفت‌وگو در حالت آرام و نجوا)، خطر ابتلا به زوال عقل ۱۶ درصد افزایش پیدا می‌کند.
در عمل چه باید کرد؟
اگر احساس می‌کنید که شنوایی شما کاهش یافته است:
• در اولین فرصت تست شنوایی بدهید.
• اگر سمعک برایتان تجویز شد، خرید آن را تعویق نیندازید.
نکته‌ی کلیدی این است که:
مشکل اصلی، عدم درمانی برای کاهش شنوایی نیست — بلکه عدم اقدام برای درمان آن است.
در تحقیقات نشان داده شده است که افرادی که از سمعک استفاده می‌کنند، کمتر دچار زوال عقل می‌شوند.