روزنامه قدس به این نکته اشاره کرد که به خاطر وجود ابهامات و چالشهای متفاوت، تنها میتوان این موضوع را بهعنوان مقدمهای برای «توافق» یا «تقابل» احتمالی آینده تلقی نمود.
در شرایطی که طرفین فقط چند روز پیش به تهدید یکدیگر پرداخته بودند، وقوع این رویداد که بهعنوان گامی به سمت کاهش تنش تلقی میشود، از سوی ناظران سیاسی با استقبال مواجه شده است. با اینکه برخی رسانهها پیشبینی کردهاند که توافق مورد نظر به زودی نهایی خواهد شد، اما ابهامات موجود در خصوص روند دیپلماتیک پیشآمده بهاندازهای جدی است که باید در این رابطه با احتیاط عمل کرد.
گزارشها حاکی از آن است که نگارش نهایی توافق چارچوب تحت میانجیگری پاکستان در حال انجام است، با این وجود، ابهامات درباره مفاد مطرحشده در این تفاهم بهوضوح وجود دارد؛ واقعیتی که میتواند به شکست روند دیپلماتیک منجر شود. برای مثال، بررسی جزئیات مطرحشده در رسانههای غربی نشان میدهد که یادداشت تفاهم بر خاتمه جنگ و کاهش تنشها تمرکز دارد که این موضوع یکی از پیششرطهای جمهوری اسلامی محسوب میشود و بهنظر میرسد ترامپ به این درخواست تهران پاسخ مثبت داده است.
اما باید خاطرنشان کرد که آنچه در حال حاضر مطرح است، توافقنامه یا معاهدهای نیست، بلکه یک یادداشت تفاهم (MOU) محسوب میشود. این توافق بهصورت موقت و برای مدت ۶۰ روز خواهد بود و بدین ترتیب هدف نهایی تهران که پایان کامل جنگ است، هنوز بهطور کامل محقق نخواهد شد. نکته مبهم دیگر این است که در این مرحله هیچ بند مشخصی درباره پرونده هستهای ایران وجود ندارد که این نیز نشاندهنده نوعی عقبنشینی از سوی واشنگتن است. بهطور خاص، تنها به این موضوع اشاره شده که پس از امضای ممکن توافق چارچوب، طرفین ۳۰ روز فرصت خواهند داشت تا به توافقی درخصوص موضوع هستهای دست پیدا کنند. ایران در این توافق هیچ تعهدی برای کاهش ذخایر هستهای، خروج تجهیزات، تعطیلی تأسیسات یا حتی متعهد به عدم ساخت بمب هستهای نداشته است. نیویورک تایمز در این راستا اشاره کرده که: «این پیشنهاد بهوضوح مشخص نکرده است که ایران چگونه ذخایر اورانیوم غنیشده خود را واگذار خواهد کرد».
بر اساس ادعاهای ترامپ و منابع غربی، این تفاهم شامل تسهیل عبور و مرور ناوبری بدون محدودیت در تنگه هرمز خواهد بود، اما منابع ایرانی تأکید کردهاند که تهران با بازگشت کشتیها به آبراهه به میزانی که پیش از جنگ بود و البته با نظارت و مدیریت خود موافق است. به گفته مقامات ایرانی، مدیریت تنگه هرمز یک موضوع ایران-عمانی است و در این ۳۰ روز، عبور و مرور از طریق تنگه تسهیل خواهد شد.
نکته مبهم دیگر این است که یادداشت بهطور کلی شامل پایان محاصره نظامی دریایی آمریکاست، اما منابع غربی، از جمله فاکسنیوز تأکید میکنند که توافق پیشبینی شده بیانگر این است که نیروهای آمریکایی به مدت ۳۰ روز در نزدیکی ایران باقی خواهند ماند. همچنین یادداشت شامل آزادسازی نیمی از داراییهای مسدود شده ایران، که بالغ بر ۱۲ میلیارد دلار میشود، نیز هست. اما آخرین پیگیریها نشان میدهند که آمریکا بار دیگر در زمینه آزادسازی داراییهای بلوکه شده به وعدههای خود عمل نکرده و در تلاش است تا این منابع را به تعویق بیندازد و به آینده موکول کند.
از سوی دیگر، طبق شایعات موجود، یادداشت تفاهم پیشنهاد آتشبس در لبنان را به عنوان بخشی از توافق به رسمیت میشناسد، اگرچه روزنامه نیویورک تایمز مدعی شده که ترامپ رژیم اسرائیل را از تعهدات توافق با ایران «مستثنا» کرده است! نکته مهم دیگری که باید توجه کرد، اسقاط تحریمهای نفتی، پتروشیمی و مشتقات آن است. برآوردها نشان میدهد که صرف فروش نفت خام (بدون احتساب پتروشیمی و دیگر فراوردهها) در طی ۶۰ روز میتواند به دولت ایران تقریباً ۱۰ میلیارد دلار درآمد برساند.
ترامپ در مسیر نیکسون
با وجود افزایش خوشبینیها نسبت به امضای تفاهمنامه چارچوب، اما قطعاً ابهامات مطرحشده میتواند در آینده مشکلاتی ایجاد کند. بر اساس برخی گزارشها، آمریکا از همین حالا در حال ایجاد موانع در بندهای ذکر شده است و اگر طرف آمریکایی انعطاف کافی نشان ندهد، مذاکرات به سوی شکست خواهد رفت. یکی از منابع آگاه در تیم مذاکرهکننده ایران سه مانع اصلی را بهترتیب چنین دستهبندی کرده است؛ نخست اینکه ایران اعلام کرده در این برهه به موضوع هستهای نمیپردازد و تنها در صورتی که طرف مقابل شرایط ایجاد اعتماد را فراهم کند، در دور بعدی درباره این مسائل صحبت خواهد شد. دوم، پولهای بلوکه شده باید آزاد شود. سوم، ایران باید بر تردد در تنگه هرمز نظارت داشته باشد. اما بهنظر میرسد که ترامپ در این مرحله تمایل دارد به توافقی دست یابد که منجر به باز شدن تنگه هرمز شود، حتی اگر این موضوع به قیمت پذیرش برخی مشکلات باشد. این نکته از اظهارات او قابل برداشت است؛ جایی که در توییت خود درباره توافق احتمالی با ایران پس از گفتوگو با رهبران منطقه خاورمیانه، قصد دارد این موضوع را بهعنوان یک دستاورد برای خود مطرح کند و مینویسد: «جنبهها و جزئیات نهایی توافق در حال حاضر در حال بحث است و تنگه هرمز حتماً گشوده خواهد شد».
17302