دکتر مریم امینی با تأکید بر اینکه به طور کلی یبوست به معنای مشکل در دفع مدفوع است، توضیح داد: در صورتی که عمل دفع کمتر از سه بار در هفته اتفاق بیفتد یا با دشواری همراه باشد، فرد به یبوست مبتلا شده است.
وی ادامه داد که مدفوع خشک و سفت ناشی از جذب آب بیش از حد در روده بزرگ است و توضیح داد: به طور طبیعی، در حین حرکت غذا در روده بزرگ، آب از آن گرفته می شود و مواد زائد یا همان مدفوع شکل می گیرد. سپس انقباضات عضلات، مدفوع را به سمت راست روده هُل می دهند و قبل از رسیدن به راست روده (رکتوم)، آب بیشتری از آن جذب می شود و در نتیجه مدفوع به حالت جامد در می آید.
مدیر واحد ترجمان دانش و آموزش همگانی دانشگاه در ادامه بیان کرد که هرگاه انقباضات عضلات روده بزرگ به آرامی صورت گیرد، مدفوع با سرعت کمتری در روده بزرگ حرکت می کند و در نتیجه، جذب آب بیشتری منجر به کمبود رطوبت می شود.
این پزشک با اشاره به اینکه یبوست معضل نسبتا رایجی است، افزود: تحقیقات انجام شده نشان داده است که در آمریکای شمالی یبوست تا ۲۷ درصد، در اروپا ۱۷ درصد و در اقیانوسیه ۱۵ درصد شایع است و جالب اینکه در مطالعه ای که در ایران صورت گرفته، این آمار به ۳۷ درصد رسیده است.
بنا به گفته دکتر امینی، فقدان فیبر در رژیم غذایی، کم بود آب بدن (به دلیل نوشیدن ناکافی مایعات) و کم تحرکی از دلایل اصلی بروز یبوست به شمار می روند.
مدیر واحد ترجمان دانش و آموزش همگانی دانشگاه در ادامه به دیگر عوامل مؤثر در بروز یبوست اشاره کرد و گفت: مسائلی از قبیل نادیده گرفتن نیاز به اجابت مزاج، استفاده نادرست از ملین ها، تغییر عادات یا سبک زندگی (مثلاً سفر)، بارداری، سالمندی و همچنین بیماری های مختلف یا مصرف برخی داروها نیز می توانند فرد را دچار یبوست کنند.
دکتر امینی خاطرنشان کرد که عموماً یبوست با تغییر در الگوی غذایی و افزایش تحرک بدنی یا از طریق داروهای OTC قابل درمان است؛ با این حال، در برخی موارد، نیاز به معاینه پزشک وجود دارد.
وی افزود که یبوست طولانی مدت که به عنوان یبوست مزمن نیز شناخته می شود، به مداخلات درمانی نیاز دارد و به شدت توصیه می شود که در این صورت به پزشک مراجعه شود.
نشانه های یبوست را بشناسید
مدیر واحد ترجمان دانش و آموزش همگانی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی با اشاره به نشانه هایی همچون دفع کمتر از سه بار در هفته، مدفوع سفت، خشک یا توده ای، نیاز به زور زدن یا احساس درد هنگام دفع، حس عدم تخلیه کامل مدفوع، احساس مسدود شدن راست روده، احساس نفخ یا ناراحتی و نیاز به استفاده از انگشت برای کمک به دفع مدفوع، هشدار داد: اگر حداقل دو مورد از این علائم به مدت سه ماه استمرار داشته باشد، به یبوست مزمن مبتلا شده اید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
دکتر امینی افزود: چنانچه نشانه های یبوست بیشتر از سه هفته به طول بینجامد، وجود خون در راست روده یا دیدن خون بر روی دستمال توالت، خون در مدفوع یا مدفوع سیاه رنگ، تغییرات غیرعادی در شکل یا رنگ مدفوع، درد شکم که رفع نمی شود و کاهش وزن ناخواسته از مواردی هستند که باید هر چه سریعتر تحت بررسی پزشکی قرار گیرند.
به گفته وی، عمدتاً می توان یبوست را با تغییرات در رژیم غذایی و سبک زندگی درمان کرد، که از جمله اقدامات مهم پیشگیری و درمان یبوست، افزایش مصرف ۲۰ تا ۳۵ گرم فیبر در روز و اضافه کردن غذاهایی مانند غلات کامل (سبوس دار)، میوه ها و سبزیجات پخته و خام به برنامه غذایی است.
وی همچنین به منابع غذایی غنی از فیبر اشاره کرد و گفت: نان های سبوس دار، ذرت بو داده، سبزیجاتی چون چغندر، کلم، بروکلی، هویج، ذرت، لوبیا سبز، نخود سبز، کدو حلوایی، اسفناج، سیب زمینی با پوست، آووکادو، همچنین انواع میوه ها شامل سیب با پوست، خرما، انبه، شلیل، پرتقال، گلابی، کیوی، توت فرنگی، تمشک، شاه توت، کشمش، آلو و انجیر خشک، از منابع مفید فیبر به شمار می آیند.
دکتر امینی در ادامه پیشنهاد کرد که می توانید مغزدانه ها و کره بادام زمینی را به عنوان جایگزین گوشت کنید و افزود: مصرف تمامی محصولات غذایی تهیه شده با آرد تصفیه شده، مانند نان سفید و نان های فانتزی که فیبر ناچیزی دارند، برای مبتلایان به یبوست ممنوع است.
وی به افرادی که با مشکل یبوست مواجه اند توصیه کرد که نوشیدن حداقل شش لیوان آب در روز می تواند به پیشگیری یبوست کمک کند و همچنین، انجام ماساژ ملایم بر ناحیه معده می تواند عملکرد روده را بهبود بخشد و ورزش هایی همچون پیاده روی و شنا نیز در جلوگیری از یبوست بسیار کارساز است.