راهبردهای جدید برای مقابله با سرطان؛ از دستاوردهای اخیر در کنترل لوسمی تا سفارشی‌سازی درمان

، در لوسمی حاد میلوئید (Acute myeloid leukaemia)، مغز استخوان به‌طور غیرعادی تعداد زیادی سلول خونی را تولید می‌کند که درمان این بیماری را به چالشی جدی تبدیل کرده است. به‌عنوان مثال، در دوره پنج ساله، تنها حدود 30 درصد از بیماران موفق به نجات خود می‌شوند. این نوع سرطان بسیار خطرناک است و معمولاً افراد بالای 70 سال به آن مبتلا می‌شوند.

براساس گزارش نشنال‌نیوز، با این‌که نرخ ابتلا به این سرطان در سطح جهانی در حال افزایش است، علت دقیق آن هنوز شناسایی نشده است. طبق اطلاعات ارائه‌شده از سوی سازمان بهداشت و سلامت ملی انگلیس، لوسمی دوازدهمین نوع رایج سرطان در این کشور به شمار می‌آید و هر سال تقریباً 3100 نفر به آن مبتلا می‌شوند.

در امارات متحده عربی نیز این نوع سرطان در میان زنان چهارمین و در میان مردان دومین نوع شایع است. همچنین زنان اماراتی دو برابر مردان در خطر ابتلا به این بیماری قرار دارند.

در طول سه تا چهار دهه گذشته، درمان رایج برای این بیماری شامل شیمی‌درمانی بوده که معایب متعددی دارد و علی‌رغم کارایی، سرطان معمولاً بعد از گذر از دوره درمان عود می‌کند.

در حال حاضر، محققان انگلیسی به روش جدیدی دست یافته‌اند که روند پیشرفت این بیماری را متوقف می‌سازد. آن‌ها ترکیب جدیدی به نام «آی‌ اُ اکس 5» (IOX5) را شناسایی کرده‌اند. متخصصان اعلام کرده‌اند که این دارو واکنش‌های سلولی به اکسیژن را هدف قرار می‌دهد و در عین حال به تولید طبیعی سلول‌های خونی در مغز استخوان آسیب نمی‌زند، بدین ترتیب مانع از پیشرفت بیماری می‌شود و مسیر تازه‌ای برای درمان سرطان خون باز می‌کند.

پروفسور «کمیل کرانک»، متخصص سرطان خون، بر روی نیاز فوری به کشف درمان‌های نوین برای این بیماری تأکید دارد. او می‌گوید: ما داروی جدیدی به نام آی‌ اُ اکس 5 را کشف کرده‌ایم و توانسته‌ایم عملکرد داروهای مشابه را نیز تغییر دهیم. این دارو عاری از سموم است و قادر به نابودی سرطان خون می‌باشد.

پروفسور کرانک ابراز می‌دارد که مرحله بعدی تحقیق، آزمایش آی‌ اُ اکس 5 در ترکیب با دیگر درمان‌های مشابه خواهد بود.

همچنین این درمان می‌تواند برای سایر انواع سرطان نیز مؤثر واقع شود.

طبق گفته ایندیپندنت، متخصصان در حال بررسی احتمال کارآمدی این دارو برای درمان سرطان‌های سینه، پروستات، تخمدان و چند نوع دیگر از سرطان‌ها هستند.

دانشمندان همچنین اظهار می‌کنند که پیشرفت‌های علمی به بیماران مبتلا به سرطان این امکان را می‌دهد که با کمک آزمایش‌های دی‌ان‌ای، به بهترین و مؤثرترین گزینه‌های درمان دست یابند.

با تمام تحقیقات گسترده برای یافتن روش‌های نوین و مؤثرتر در درمان سرطان، این بیماری همچنان به‌عنوان یکی از علل اصلی مرگ‌ومیر در سطح جهانی شناخته می‌شود. بر اساس گزارش لایوساینس، سن ابتلا به سرطان به طور مداوم در حال کاهش است و در دهه‌های اخیر، تشخیص سرطان در افراد زیر 50 سال به میزان 80 درصد افزایش یافته است.

از سال 2023، سرطان به دومین عامل مرگ‌ومیر در ایالات متحده و همچنین در سطح جهانی تبدیل شده است. به ادعای متخصصان، علی‌رغم دستاوردهای قابل توجه در درمان‌های رایج سرطان، بسیاری از بیماران هنوز با نتایج نامشخصی روبرو هستند که این مساله منجر به ناکارآمدی درمان‌ها می‌شود.

در حال حاضر، اکثر سرطان‌ها بسته به مرحله پیشرفت بیماری، محل رشد سلول‌های سرطانی و تاریخچه پزشکی بیمار با استفاده از ترکیبی از پرتودرمانی، جراحی و دارو درمان می‌شوند؛ اما اگر این درمان‌ها شکست بخورند، بیماران و پزشکان به مرحله پرپیچ‌وخم آزمون و خطا منتقل می‌شوند و به علت اطلاعات محدود درباره سرطان بیمار، انتخاب روش درمانی مشخص دشوار می‌گردد.

اکنون، برخی از کارشناسان علوم سرطانی در تلاش‌اند تا برای هر بیمار مبتلا به سرطان یک نقشه راه شخصی‌سازی‌شده از مؤثرترین داروها تهیه کنند. آن‌ها این عمل را به‌صورت آزمایش داروهای مختلف بر روی سلول‌های سرطانی بیمار قبل از شروع درمان انجام می‌دهند و درمان‌هایی را طراحی می‌کنند که امکانات شانس بالاتری برای نابودی تومورها داشته و در عین حال عوارض جانبی شیمی‌درمانی را به حداقل برسانند.

دانشمندان اخیراً نخستین کارآزمایی بالینی را که شامل ترکیبی از آزمایش حساسیت دارویی و آزمایش دی‌ان‌ای است، به انجام رسانده‌اند تا بتوانند درمان‌های مؤثری برای کودکان مبتلا به سرطان پیدا کنند.

به گفته آن‌ها، این رویکرد که به نام «پزشکی دقیق عملکردی» (FPM) شناخته می‌شود، می‌تواند به انطباق بیماران با گزینه‌های درمانی بیشتری که از سوی اداره غذا و داروی ایالات متحده (اف‌دی‌ای) تأیید شده، کمک کند و در نتیجه نتایج بیماری‌های سرطانی را بهبود بخشد.

پزشکی دقیق عملکردی چیست؟

دانشمندان اذعان دارند که حتی اگر دو فرد مبتلا به نوع یکسانی از سرطان، داروی مشابهی دریافت کنند، ممکن است نتایج به‌طور کامل متفاوت باشد. با توجه به این که تومور هر بیمار به‌صورت خاص و منحصر به‌فرد است، شناسایی بهترین درمان برای هر فرد ممکن است چالشی بزرگ باشد.

برای رفع این معضل، پزشکان به بررسی جهش‌های دی‌ان‌ای در تومور، خون یا بزاق بیمار می‌پردازند تا داروهای مناسب سرطان را با بیماران تطبیق دهند. این خلاصه‌ای از فرآیند پزشکی دقیق عملکردی یا اصطلاحاً اف‌پی‌ام نامیده می‌شود. با این وجود، ارتباط بین دی‌ان‌ای سرطان و تأثیر داروها بسیار پیچیده است. تطبیق داروها بر اساس یک جهش واحد، جنبه‌های ژنتیکی و غیرژنتیکی دیگری را نادیده می‌گیرد که در نحوه پاسخ سلول‌ها به داروها تأثیرگذارند.

پزشکی دقیق عملکردی، رویکرد جدیدتری برای شخصی‌سازی درمان‌ها دارد. در این روش، دانشمندان در ابتدا نمونه‌ای از سلول‌های سرطانی بیمار را جدا کرده و آن‌ها را در آزمایشگاه پرورش می‌دهند و سپس در معرض بیش از 100 داروی تأییدشده قرار می‌دهند. در این فرایند که تحت عنوان آزمایش حساسیت دارویی شناخته می‌شود، به دنبال داروهایی می‌گردند که قادر به از بین بردن سلول‌های سرطانی هستند.

نتایج کارآزمایی‌های بالینی جدید

تأمین دارو بر اساس روش پزشکی دقیق عملکردی برای بیمارانی که به سرطان مبتلا هستند، در عمل دشواری‌هایی به همراه دارد زیرا وضعیت این بیماران ممکن است به‌سرعت به وخامت گراییده و پزشکان در به‌کارگیری آزمایش روش‌های نوین ممکن است با تردید مواجه شوند. با این حال، به عقیده متخصصان، این شرایط در حال دگرگونی است. به تازگی دو تیم تحقیقاتی در اروپا نشان داده‌اند که روش پزشکی دقیق عملکردی می‌تواند به حدود 55 درصد از بیماران بزرگسال مبتلا به سرطان‌هایی که به درمان‌های رایج پاسخ گو نیستند، درمان‌های مؤثری ارائه دهد.

«دایانا ازم»، نویسنده مقاله لایوساینس و پژوهشگر ارشد در زمینه سرطان، می‌گوید که کارآزمایی بالینی اخیر تیم او به بیماران مبتلا به سرطان دوران کودکی که به درمان پاسخ نداده بودند و یا سرطان آن‌ها عود کرده بود، متمرکز بود. او اظهار می‌دارد که این رویکرد پزشکی دقیق عملکردی را برای 25 بیمار با انواع مختلف سرطان به‌کار برده‌اند.

ازم می‌افزاید: نتایج کارآزمایی ما نشان می‌دهد که می‌توانیم گزینه‌های درمانی را برای تقریبا تمام بیماران در کمتر از دو هفته تأمین کنیم.

به گفته او، آن‌ها توانستند نتایج را در عرض 10 روز پس از دریافت نمونه به‌دست آورند، در حالی که پردازش نتایج آزمایش سنتی ژنومی که به شناسایی جهش‌های خاص سرطانی متمرکز است، تقریباً 30 روز طول می‌کشد.

دایانا ازم خاطر نشان می‌کند که طبق بررسی انجام شده، 83 درصد از بیماران مبتلا به سرطان که درمان‌هایی را با پیروی از روش تیم او دریافت کردند، نتایجی از جمله بهبود پاسخ به درمان را نمایان کردند.

گسترش نتایج آزمایشی به دنیای عملی

رویکرد «پزشکی دقیق عملکردی» برای درک بهتر چگونگی تطبیق داروهای سرطان با بیماران راهکارهای نوینی را معرفی می‌کند.

گرچه امروزه پزشکان قادر به خواندن دی‌ان‌ای هر بیمار هستند، اما تفسیر نتایج به‌منظور درک اینکه بیمار چگونه به درمان سرطان پاسخ می‌دهد، بسیار دشوار است. ترکیب آزمایش حساسیت دارویی و تجزیه و تحلیل دی‌ان‌ای، که به عنوان روش پزشکی دقیق عملکردی شناخته می‌شود، می‌تواند در شخصی‌سازی درمان سرطان برای بیماران کمک شایانی داشته باشد.

دایانا ازم، نویسنده مقاله لایوساینس می‌گوید که با همکاری همکارانش، هوش مصنوعی را به برنامه پزشکی دقیق عملکردی خود افزوده‌اند. به گفته او، استفاده از هوش مصنوعی به دانشمندان این امکان را می‌دهد که داده‌های هر بیمار را پردازش کرده و آن‌ها را با درمان‌ها و ترکیبات دارویی مناسب‌تر هماهنگ کنند. هوش مصنوعی این توانایی را دارد که به متخصصان در درک روابط پیچیده بین جهش‌های دی‌ان‌ای در تومورها و تأثیرات مختلف درمان‌ها بر روی آن‌ها کمک کند.

این تیم تحقیقاتی به‌منظور گسترش نتایج تحقیقات پیشین خود بر روی روش پزشکی دقیق عملکردی، دو کارآزمایی بالینی جدید آغاز کرده‌اند. هدف آن‌ها جلب همکاری گروه بزرگ‌تری از بزرگسالان و کودکان مبتلا به سرطان‌های عود کرده یا مقاوم به درمان است.

ازم می‌گوید: هر چه اطلاعات بیشتری در اختیار داشته باشیم، درک بهتری از شیوه درمان سرطان برای دستیابی به درمان‌های شخصی‌شده و در نهایت کمک به بیماران بیش‌تر فراهم خواهد شد.