دوره بحرانی درمان سکته مغزی

دکتر احسان شریفی پور، متخصص بیماری‌های مغز و اعصاب در بیمارستان شهدای تجریش و یکی از اعضای هیئت علمی دانشگاه، در خصوص علائم، روش‌های پیشگیری و کاهش عوارض ناشی از سکته مغزی توضیحاتی ارائه کرد.

شیوع سکته مغزی

دکتر شریفی پور با اشاره به شیوع مرگبار سکته مغزی در کشور بیان کرد که این عارضه به عنوان دومین علت مرگ و یکی از خطرناک‌ترین بیماری‌های نورولوژیک مطرح است و یان نکته مایه تأسف است که سن وقوع سکته در ایران به‌طور میانگین ۱۰ سال کمتر از سطح استاندارد جهانی می‌باشد.

این پزشک تاکید کرد که سکته مغزی یک بحران اورژانسی به شدت جدی است و به همین دلیل برای آماده‌سازی مراکز درمانی، کد ۷۲۴ یا کد سما که به معنای سکته مغزی اورژانسی است، اختصاص داده شده است.

عضو هیئت علمی دانشگاه با بیان اینکه تشخیص به موقع علائم این بیماری و ارائه درمان فوری می‌تواند به مهار آمار مرگ و ناتوانی ناشی از سکته مغزی در کشور کمک کند، بر اهمیت این موضوع تأکید کرد.

بروز سالانه بیش از ۱۰۰ هزار سکته مغزی جدید در کشور

دکتر احسان شریفی پور به مطالعه‌ای که بر پایه جمعیت انجام شده اشاره کرد و گفت که بر اساس نتایج آن، میزان بروز سکته مغزی در ایران به طور سالانه بین ۱۳۰ تا ۱۵۰ مورد به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر است که به این ترتیب، بیش از ۱۰۰ هزار سکته مغزی جدید در کشور هر ساله ثبت می‌شود. همچنین سن سکته مغزی در ایران به نسبت میانگین جهانی ۱۰ سال پایین‌تر است که این واقعیت در حقیقت یک زنگ خطر محسوب می‌شود.

ریسک فاکتور‌های سکته مغزی

این متخصص مغز و اعصاب، ریسک فاکتورها را به دو گروه تقسیم کرد. گروه اول شامل عواملی است که غیرقابل تغییر مانند جنسیت مذکر، نژادهای خاص و سابقه خانوادگی بوده و گروه دوم شامل عواملی چون زندگی شهری و استرس، فشار خون بالا، دیابت، مصرف سیگار، سبک زندگی نامناسب (نظیر مصرف فست فود و کم‌تحرکی) و خواب ناکافی است که قابل تغییر هستند.

علایم سکته مغزی/ اهمیت علایم یکطرفه

به گفته دکتر شریفی پور، در سکته مغزی همراه با علائمی موسوم به Fast مواجه می‌شویم که شامل ضعف ناگهانی یکطرفه صورت (FASE)، ضعف ناگهانی در دست یا پا یا عدم توانایی در بالا بردن همزمان هر دو دست (ARM)، اختلال ناگهانی در گفتار یا لکنت زبان (SPEECH) و زمان (Time) کمتر از چهار و نیم ساعت است.

دکتر شریفی تاکید کرد که در صورت مشاهده این علائم، باید بی‌درنگ با اورژانس ۱۱۵ تماس گرفته شود تا بیمار در کمترین زمان ممکن (زیر چهار و نیم ساعت) به مراکز درمانی مشخص منتقل شود و با ارائه درمان مناسب یا استفاده از شیوه‌های مختلف، جان بیمار نجات یابد.

وی اضافه کرد که مغز انسان از دو نیمکره تشکیل شده و هر نیمکره به طور متقاطع عملکرد اعضای بدن را کنترل می‌کند؛ بنابراین، اگر لخته‌ای در عروق خونی نیمکره راست مغز ایجاد شود، ضعف در سمت چپ بدن مشاهده خواهد شد و بالعکس.

به گفته دکتر شریفی پور، معمولاً سکته‌های مغزی یکی از نیمکره‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهند و منجر به فلج یکطرفه می‌شوند، اما در موارد نادر ممکن است علائم دو طرفه دیده شود.

در کنار ضعف یکطرفه اندام بیمار، این متخصص به دیگر علائم سکته مغزی از جمله سرگیجه ناگهانی، مشکل در حفظ تعادل و کوری ناگهانی اشاره کرد.

زمان طلایی درمان سکته مغزی حاد

بر اساس گفته‌های دکتر شریفی پور، پس از تماس با اورژانس و اعلام وقوع سکته مغزی حاد، کد سما اعلام شده و بیمار به نزدیکترین مرکز منتخب و واجد شرایط درمان ارجاع داده می‌شود. اگر بیماران به دیگر مراکز درمانی مراجعه کنند، براساس هماهنگی‌های قبلی، آنان در زمان طلایی (چهار و نیم ساعته) به مراکز منتخب منتقل خواهند شد.

وی بر اهمیت درمان سریع بیماران سکته مغزی تأکید کرد و گفت زمان طلایی درمان این بیماران چهار و نیم ساعت است. باید در نظر داشت که هر ثانیه بعد از وقوع سکته مغزی، ۳۶ هزار و هر دقیقه دو میلیون نورون مغزی در بیمار از بین می‌روند و این روند غیرقابل برگشت است.

دکتر شریفی پور خاطرنشان کرد: اگرچه زمان طلایی چهار و نیم ساعت است، اما هر دقیقه‌ای که در شروع درمان و کاهش عوارض ناشی از سکته مغزی سپری می‌شود، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ بنابراین هرچه سریع‌تر اقدامات درمانی انجام شوند، احتمال موفقیت درمان افزایش خواهد یافت.

وی همچنین اشاره کرد که در برخی بیماران ممکن است پس از ۱۵ دقیقه، علائمی نظیر اختلال در گفتار و ضعف ناگهانی یکطرفه دست بهبود پیدا کند که به این حالت TIA، یا حمله ایسکمیک گذرا، اطلاق می‌شود و به این معناست که بیمار در آن لحظه از سکته رد شده است.

این متخصص مغز و اعصاب تصریح کرد که این وضعیت بسیار حائز اهمیت است و می‌تواند نشانه‌ای از یک سکته مغزی قریب‌الوقوع باشد. در صورت مراجعه فرد به مرکز درمانی، می‌توان از وقوع سکته کامل جلوگیری کرد. لذا ضروری است که فرد مورد نظر به مراکز درمانی مراجعه کند.

اقدامات اورژانس بیمارستان برای بیماران

دکتر احسان شریفی پور درخصوص پروسه درمان بیماران در بیمارستان‌های منتخب، گفت که بیمار به سرعت به واحد مراقبت سکته مغزی (SCU) منتقل شده و در آنجا مجموعه‌ای از اقدامات اورژانسی از جمله سی‌تی‌اسکن، آزمایشات و نوار قلب انجام می‌شود.

به گفته وی، در زمان طلایی در SCU، با حضور کادر پزشکی و پرستاران آموزش‌دیده، داروی لخته‌شکن وریدی به بیمار تجویز می‌شود. در سال‌های اخیر درمان‌های پیشرفته‌تری چون انجام آنژیوگرافی و آنژیوپلاستی برای خارج کردن لخته از رگ نیز به عمل آمده که در کشور ما نیز اجرایی می‌شود.

این متخصص مغز و اعصاب خاطرنشان کرد که ما چهار و نیم ساعت فرصت داریم تا داروی حل کننده لخته را به شکل وریدی تزریق کنیم. اما اگر بیمار بعد از این زمان و کمتر از شش ساعت با نشانه‌های درگیری شاخه‌های بزرگ رگ‌های مغزی به مرکز درمانی مراجعه کند، می‌توان از شیوة اینترونشن آنژیوپلاستی مغزی بهره برد و از طریق آنژیوگرافی لخته‌ها را خارج کرد.

به گفته وی، درمان بعد از گذشت شش ساعت از وقوع سکته مغزی پیچیده‌تر خواهد بود. در این حالت باید با استفاده از روش‌های تصویربرداری میزان آسیب لخته به بافت مغزی شناسایی شود و اگر بخشی از بافت مغز همچنان زنده و قابل حیات باشد، از روش ترومبکتومی (آنژیوپلاستی) استفاده خواهیم کرد.

اقدامات درمانی در صورت مراجعه دیرهنگام بیمار

دکتر شریفی پور در مورد وضعیت بیمارانی که دیرتر مراجعه می‌کنند افزود که با بهره‌گیری از درمان‌های توانبخشی، فیزیوتراپی، کاردرمانی و دیگر روش‌های حمایتی و دارویی می‌توانیم ظرفیت‌های موجود در مغز بیمار را تقویت کنیم.

وی یادآور شد که در این شرایط، با استفاده از فرایند نوروپلاستیسیتی می‌توانیم بخش‌های غیرفعال یا غیرقابل استفاده مغز را دوباره فعال کنیم و به همین ترتیب وضعیت بیمار را بهبود ببخشیم. لذا توصیه می‌شود بیماران در صورت مشاهده هرگونه علائم سریعاً به متخصص مغز و اعصاب و مراکز توانبخشی مراجعه نمایند.

راه‌های پیشگیری و درمان

وی به راه‌های پیشگیری و درمان سکته مغزی شامل کنترل و درمان دیابت و فشار خون، ترک سیگار، رعایت سبک زندگی سالم، ورزش و تحرک، مدیریت استرس و انجام آزمایش‌های دوره‌ای اشاره کرد.

دکتر احسان شریفی‌پور وقوع سکته مغزی در افراد جوان را خطرناک‌تر توصیف کرد و اظهار داشت: اگر سکته مغزی به شدت وسیع باشد و مراکز حیاتی مغز را تحت تأثیر قرار دهد، ممکن است منجر به مرگ مغزی گردد.

این متخصص مغز و اعصاب در پایان صحبت‌هایش تأکید کرد که سکته مغزی هم از نظر پیشگیری و هم درمان قابل کنترل است و در صورتی که عوامل مؤثر در بروز این بیماری شناخته شود، می‌توانیم به طور قابل توجهی از وقوع سکته مغزی جلوگیری نماییم.