بانک مرکزی به منظور پیشرفت در عرصه فناوریهای نوین، اقداماتی چون اجراییسازی ماده ۱۱ قانون پایانههای فروشگاهی و تسهیل فرآیند راهاندازی سامانه مؤدیان، راهاندازی سامانه سیاق (سامانه یکپارچهسازی و برخطسازی احکام قضایی)، سامانه محچک (سامانه مسدودی موجودی حساب دارنده چک برگشتی)، سامانه چکاد (چک امن دیجیتال)، سامانه صیاد (پیچک)، سامانه پل (پرداخت لحظهای)، ایجاد نظام سنجش اعتبار (اعتبارسنجی)، بهروز رسانی سامانه تسهیلات فرزند آوری و ازدواج و همچنین راهاندازی درگاه پرداخت حسابی (پل پی) انجام شده است.
عملیات اجرایی ماده ۱۱ قانون پایانههای فروشگاهی و همچنین تسهیل راهاندازی سامانه مؤدیان از سال ۱۳۹۸ آغاز و در سال ۱۴۰۱ به اتمام رسید.
در این راستا، تعداد ۱۱ میلیون پایانه به پرونده مالیاتی متصل گردید که از این تعداد، ۶.۵ میلیون پایانه در زمستان ۱۴۰۰ و ۳.۴ میلیون پایانه در سال ۱۴۰۱ به سیستم متصل شدهاند.
پیادهسازی سامانه سیاق نیز از سال ۱۳۹۸ شروع شده و عملیات اجرایی آن در سال ۱۴۰۱ به انجام رسیده است. با راهاندازی این سامانه، زمان اجرای احکام قضایی به طرز قابل ملاحظهای از ۲۰۰ روز به ۴ دقیقه کاهش یافته است. به تبع این تغییر، تعداد احکام قضائی ارسالی به بانکها از ۱.۷ میلیون در سال ۱۴۰۰ به ۲.۶ میلیون در خردادماه ۱۴۰۲ افزایش یافته و همچنین تعداد پاسخهای بانکی از ۵.۲ میلیون در سال ۱۴۰۰ به ۶.۲۳ میلیون در سال ۱۴۰۲ ارتقاء یافته است.
عملیات اجرایی سامانه محچک از سال ۱۳۹۹ با هدف مسدودسازی مبلغ برگشتی چک از موجودی حسابهای صادرکنندگان چک و ابطال این مسدودسازی پس از رفع سوءاثر چک آغاز گردید و این پروژه در سال ۱۴۰۱ به بهرهبرداری کامل رسید.
از مهمترین دستاوردهای راهاندازی این سامانه، بازگشت قابلیت اطمینان به چک و افزایش اعتبار این نوع ابزار مالی است. این اقدامات موجب رونق فعالیتهای مبتنی بر چک، کاهش زمان لازم برای رفع سوءاثر چکهای برگشتی، کاهش ریسکهای مرتبط با چک و نیز کاهش تعداد زندانیان به دلیل چکهای برگشتی شده است. بدین ترتیب، حجم چکهای برگشتی کاهش و میزان رفع سوء اثر آنها به طرز مشهودی افزایش یافته است.
با پیادهسازی محچک، زمان لازم برای رفع سوءاثر ۸۰ درصد از مبالغ چکهای برگشتی با افت ۶۳ درصدی از ۴۰ روز به ۱۵ روز تقلیل یافته است. قبل از راهاندازی این سامانه، میزان مبلغ چکهای برگشتی که توسط صادرکنندگان رفع سوءاثر میشد تقریباً ۶۰ درصد بود که هم اکنون این نسبت به ۸۵ درصد افزایش یافته است.
از سویی دیگر، تا تیرماه ۱۴۰۲ تعداد ۷.۹ میلیون چک به ارزش ۷۳۴ همت در سامانه محچک پردازش شدهاند. همچنین حدود ۲۴ میلیون حساب به مبلغ ۱۳۷ همت مسدود و تقریباً ۲۱ میلیون حساب به ارزش ۱۲۹ همت نیز تا پایان تیرماه ۱۴۰۲ از حالت مسدودی خارج گردیدهاند.
سامانه چکاد (چک امن دیجیتال) یکی دیگر از پروژههای مربوط به فناوریهای نوین بانک مرکزی در حوزه چک است که عملیات اجرایی آن در سال ۱۳۹۸ آغاز و در سال ۱۴۰۲ به پایان رسید.
از مزایای راهاندازی این سامانه میتوان به ایجاد زیرساختی برای اجرای امن چکهای دیجیتال به صورت غیرحضوری اشاره کرد که نوع جدیدی از چک را به شکل پیام دادهای و بهطور کامل دیجیتال ارائه میدهد. این پروژه در تاریخ ۲۱/۰۸/۱۴۰۱ از محصول چک دیجیتال بانکهای صادرات، پارسیان و تجارت رونمایی شد.
عملیات اجرایی سامانه صیاد نیز از سال ۱۳۹۸ آغاز و در سال ۱۴۰۰ خاتمه یافت. یکی از دستاوردهای این سامانه کاهش ۹۶ درصدی تعداد زندانیان بهدلیل چکهای برگشتی از سال ۱۳۹۶ تا فروردینماه امسال است.
علاوه بر این، از ابتدای سال ۱۴۰۰ تا پایان تیرماه ۱۴۰۲، حدود ۲۴۳ میلیون ورق چک جدید در سامانه صیاد (پیچک) ثبت شده است. نسبت چکهای جدید ثبتشده در سامانه صیاد به کل چکهای چاپشده حدود ۵۵ درصد و نرخ برگشت چکهای جدید به چکهای مبادلهای جدید تنها ۴ درصد است. بهعلاوه، ضریب نفوذ چکهای جدید در مبادلات چک از ۶۱ درصد در سال ۱۴۰۰ به ۸۹.۴ درصد در تیرماه سال جاری ارتقا یافته است.
پیادهسازی سامانه پل، استقرار نظام سنجش اعتبار (اعتبارسنجی) و دیگر اقدامات از جمله دیگر دستاوردهای بانک مرکزی در حوزه فناوریهای نوین است.
