رئیس مرکز تحقیقات گوارش و کبد دانشگاه بقیه‌الله در خصوص بروز سرطان‌های گوارشی و کبد چرب مطالبی بیان کرد.
دکتر محمدعلی ابیضی در گفت‌وگویی با ایسنا، در خصوص بیماری‌های گوارشی شایع توضیح داد: به اگر بخواهیم این بیماری‌ها را به دو گروه «بدخیم» و «غیربدخیم» تقسیم کنیم، نتایج بررسی‌ها نشان‌دهنده این است که میزان ابتلا در کشور ما به حدود میانگین جهانی نزدیک است. اکثر مراجعات به خاطر مشکلات مربوط به «هضم» صورت می‌گیرد. پس از این مشکلات، «سندروم روده تحریک‌پذیر» و برخی از مسائل شایع روده‌ای مانند «یبوست» به‌عنوان بیشترین دلایل مراجعه شناخته می‌شوند.
شیوع بالای سرطان روده
ضرورت غربالگری سرطان روده
این فوق‌تخصص در رشته گوارش و کبد با اشاره به میزان شیوع سرطان روده تصریح کرد: متأسفانه، سرطان روده به‌عنوان یکی از شایع‌ترین سرطان‌ها برای انسان‌ها شناخته می‌شود. به نظر می‌رسد که نرخ ابتلا به این نوع سرطان در کشور ما، از میانگین جهانی بالاتر است و متأسفانه روند پیشرفت این بیماری در ایران نسبت به دیگر کشورهای دنیا سریع‌تر می‌باشد.
وی ادامه داد: با توجه به اینکه سرطان روده از سرطان‌های رایج در میان جوامع انسانی به شمار می‌آید، کشورهایی که دارای سیستم درمانی پیشرفته‌ای هستند، به موضوع غربالگری سرطان روده توجه کرده‌اند. هدف از غربالگری این بیماری، شناسایی زودهنگام بیماران مبتلا به سرطان روده است.
کاهش سن غربالگری سرطان روده در ایران
ابیضی در مورد اجرای برنامه‌های غربالگری سرطان روده در ایران خاطرنشان کرد: در گذشته، سن شروع غربالگری برای سرطان روده ۵۰ سال در نظر گرفته می‌شد، اما با تغییر سیاست‌ها و رویکردها، این سن به ۴۵ سال کاهش یافته است.
نقش وراثت در بروز سرطان روده
رئیس مرکز تحقیقات گوارش و کبد دانشگاه بقیه‌الله با تأکید بر تأثیر وراثت در سرطان روده گفت: چنانچه یک نفر به این نوع سرطان مبتلا شود، احتمال اینکه اعضای خانواده به‌خصوص کسانی که درجه یک هستند، نیز به بدخیمی روده‌ای دچار شوند، افزایش می‌یابد. از آنجا که وراثت در بروز بدخیمی روده‌ای در وابستگان بیماران مبتلا به سرطان روده مؤثر است، غربالگری این سرطان برای بستگان این بیماران ۱۰ سال زودتر انجام می‌شود. به بیان دیگر، سن غربالگری سرطان روده برای بستگان بیماران مبتلا به این بیماری «کولونوسکوپی» در سنین ۳۵ تا ۴۰ سالگی انجام خواهد شد.
علائم بالینی سرطان روده
وی در خصوص علائم بالینی سرطان روده توضیح داد: احتمال دارد که نشانه‌های این بیماری با توجه به قسمت‌های مختلف روده که درگیر می‌شوند (سمت راست یا چپ)، متفاوت باشد؛ به‌طور کلی بیماران مبتلا به سرطان روده ممکن است با تغییراتی در وضعیت مزاج مانند اسهال یا یبوست به پزشک مراجعه کنند. زمانی که بخش‌های ابتدایی روده به سرطان مبتلا می‌شود، تغییر در وضع روده به وضوح مشاهده نمی‌شود و بیمار معمولاً با علائم کم‌خونی به پزشک مراجعه می‌کند.
شایع‌ترین سرطان‌های گوارشی در کشور
رئیس مرکز تحقیقات گوارش و کبد دانشگاه بقیه‌الله در مورد شایع‌ترین نوع سرطان‌های گوارشی در کشور گفت: سرطان‌های «روده بزرگ»، «معده» و «لوزالمعده» به‌عنوان رایج‌ترین سرطان‌های گوارشی در نظر گرفته می‌شوند. اگرچه این نوع سرطان‌ها جزو شایع‌ترین سرطان‌های گوارشی کشور به شمار می‌آیند، اما این موضوع در مورد تمامی استان‌ها صدق نمی‌کند؛ به‌عنوان مثال، سرطان‌های «معده» و «مری» در استان‌های شمالی کشور و اردبیل از شیوع بیشتری برخوردارند.
کبد چرب چیست؟
سهم کبد چرب در پیوند عضو
او با تأکید بر اینکه «کبد چرب» شایع‌ترین بیماری گوارشی مرتبط با کبد است، بیان کرد: تغییرات در سبک زندگی بر بروز بیماری کبد چرب تأثیر زیادی دارد؛ کاهش فعالیت جسمی و افزایش مصرف کالری ناشی از غذاهای چرب منجر به ذخیره کالری اضافی در کبد می‌شود. زمانی که چربی بیش از پنج درصد از بافت کبد را تشکیل دهد، به این حالت «کبد چرب» می‌گویند.
ابیضی تأکید کرد که کبد چرب می‌تواند عوارض و پیامدهای متعددی برای فرد به دنبال داشته باشد و افزود: بررسی‌ها نشان می‌دهد که از هر سه بیمار نیازمند پیوند کبد، یک نفر به دلایل مرتبط با کبد چرب در شرایط نیاز به پیوند عضو قرار می‌گیرد. بیماری کبد چرب ممکن است به‌صورت بی‌علامت آغاز شود یا کل این عضو را تحت تأثیر قرار دهد. خستگی شدید و بی‌حالی از جمله علائم شایع کبد چرب هستند.
تغییر دیدگاه‌ها در ارتباط با کبد چرب
او با اشاره به اینکه کبد چرب در زمره بیماری‌های «سندروم متابولیک» دسته‌بندی می‌شود، خاطرنشان کرد: در گذشته، کبد چرب به‌عنوان یک بیماری ناشی از مصرف زیاد الکل یا دیگر علل در نظر گرفته می‌شد. اما امروزه دیدگاه‌ها به‌طرز قابل توجهی تغییر کرده و این بیماری جزء مجموعه‌ای از بیماری‌های «سندروم متابولیک» تلقی می‌شود.
ابیضی درباره بیماری‌های مرتبط با سندروم متابولیک گفت: افرادی که دارای بیماری‌های سندروم متابولیک هستند، ممکن است دچار چاقی، به‌ویژه چاقی شکمی، دیابت، فشارخون بالا یا اختلال در میزان چربی‌های خون (کاهش چربی خوب و افزایش چربی بد) باشند. در حال حاضر، کبد چرب به‌عنوان اختلالی ناشی از مشکلات متابولیک شناخته می‌شود.
«سبک زندگی نشسته» و بروز بیماری‌های مختلف
رئیس مرکز تحقیقات گوارش و کبد دانشگاه بقیه‌الله با ذکر اینکه «سبک زندگی نشسته» در بروز بسیاری از بیماری‌ها نقش دارد، تأکید کرد: نهادهای بهداشتی هر ساله نقشه راهی برای مدیریت بیماری‌ها تهیه می‌کنند. جدیدترین نقشه راه منتشر شده در زمینه بیماری‌های گوارشی نشان می‌دهد که بسیاری از افراد به‌ویژه در ایران، از سبک زندگی نشسته پیروی می‌کنند. این سبک زندگی نه‌تنها برای گوارش بلکه برای بسیاری از بیماری‌های دیگر، به‌ویژه بیماری‌های کبدی، کاملاً مضر است و در بروز مشکلاتی مانند یبوست و بیماری‌های قلبی-عروقی نقش زیادی دارد.
ابیضی یادآور شد که انجام فعالیت بدنی روزانه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و توضیح داد: در گذشته، تمرکز بر روی فعالیت‌های هوازی بود، اما امروزه علاوه بر آن، بر فعالیت‌های غیرهوازی نیز تأکید می‌شود. دستورالعمل‌های مربوط به «فعالیت‌های ورزشی درجا» در دسترس است که به افراد این امکان را می‌دهد که در زمان‌های کوتاه، بین ۳ تا ۵ دقیقه، تمرین‌هایی با شدت‌های مختلف انجام دهند که این نوع فعالیت‌ها برای کارمندان به‌ویژه مناسب است.
نقش فرهنگ غالب در بروز بیماری‌های گوارشی
رئیس مرکز تحقیقات گوارش و کبد دانشگاه بقیه‌الله با اشاره به تحقیقی که در مورد سرطان روده انجام داده‌ایم، گفت: متأسفانه بیماران مبتلا به این نوع سرطان معمولاً در مراحل پیشرفته بیماری به پزشک مراجعه می‌کنند. مراجعه دیرهنگام ایرانی‌ها به پزشک در مقایسه با کشورهای دیگر به دلایل متعددی از جمله «فرهنگ حاکم بر جامعه» مرتبط است.
وی در توضیح فرهنگ غالب جامعه گفت: اطرافیان بیماران مبتلا به مشکلات گوارشی غالباً توصیه‌های متفاوتی مثل خوردن سیب‌زمینی آب‌پز یا «شیرین‌بیان» را مطرح می‌کنند؛ در حالی‌که این توصیه‌ها ممکن است موجب تأخیر در مراجعه به پزشک شود. اگر افراد با مشکلات گوارشی مواجه هستند که با روش‌های معمول بهبود نمی‌یابند، بایستی به پزشک مراجعه کنند. مراجعه زودهنگام به پزشک برای درمان مؤثرتر است و با وجود مشکلات اقتصادی، هزینه‌های مراجعه به پزشک و پیشگیری چندان چشمگیر نیست.
ریسک‌فکتورهای بیماری‌های گوارشی
وی در مورد علائم و ریسک‌فاکتورهای بیماری‌های گوارشی نیز توضیحاتی ارائه داد و گفت: کمبود آهن و آنمی ناشی از فقر آهن ممکن است از ریسک‌فاکتورها برای این نوع بیماری‌ها باشد. این امکان وجود دارد که زنان در دوره بارداری خود به کمبود آهن دچار شوند که در این موارد قابل توجیه است. اما زنان غیر باردار و مردان باید کمبود آهن را جدی بگیرند، زیرا ممکن است این کمبود نشانه‌ای از اختلالات دستگاه گوارش باشد که بدخیمی‌ها جزء جدی‌ترین آن‌ها هستند.
ابیضی درباره دیگر ریسک‌فاکتورها در مشکلات گوارشی گفت: تغییر در وضعیت مزاج باید به‌صورت جدی مدنظر قرار گیرد؛ برخی بیماران ممکن است فقط با تغییر در وضع مزاج به پزشک مراجعه کنند. برخی افراد ممکن است سال‌ها دچار وضع مزاجی ناهنجار و اسهال طولانی‌مدت باشند که بدون مداخله درمانی به وضع مزاجی نرمال بازمی‌گردند. هرگونه تغییر در وضعیت مزاج «از شرایط نرمال به غیرنرمال» یا «از غیرنرمال به نرمال» بدون مداخله پزشکی هم زنگ خطری برای مشکلات دستگاه گوارش به حساب می‌آید.
این پزشک خاطرنشان کرد: کاهش وزن و اشتهای بی‌دلیل نیز از دیگر ریسک‌فاکتورها برای بیماری‌های گوارشی است که باید جدی گرفته شوند.