اعتراض ایران نسبت به ساخت سد پاشدان در حوضه هریرود توسط افغانستان
عیسی بزرگ زاده، سخنگوی صنعت آب کشور، اعلام کرد که احداث و بهره برداری از سد پاشدان در حوضه مرزی هریرود موجب کاهش جریان طبیعی این رودخانه مرزی و ایجاد خسارات اجتماعی و زیست محیطی در مناطق پایینی، به ویژه آسیب جدی به تأمین آب شرب شهر مشهد خواهد شد.
بزرگ زاده به ارتباطات اقتصاد، فرهنگ و جامعه میان مشهد و هرات اشاره کرد و افزود: اعتقاد ما بر این است که تمام مردمی که در یک حوضه آبریز زندگی می کنند، دارای سرنوشتی مشترک هستند و هرگونه محدودیت یا فشاری به یک بخش از ساکنان این حوضه، ناگزیر بر تمامی آن ها تأثیر خواهد گذاشت.
وی تصریح کرد: شهروندان حوضه آبریز هریرود از هر دو کشور ایران و افغانستان در طول سال ها از جریان طبیعی این رودخانه فرامرزی بهره برداری کرده اند و بین آن ها حقوق عرفی و تاریخی شکل گرفته است. عواقب این اقدام یک جانبه از جانب افغان ها نه تنها تأمین آب شرب و بهداشت چند میلیون نفر را مختل می سازد، بلکه محیط زیست مناطق پایین دستی را نیز به شدت تحت تأثیر قرار خواهد داد.
سخنگوی صنعت آب اعلام کرد که جمهوری اسلامی ایران بارها از طریق کانال های دیپلماتیک، اعتراضات رسمی خود را نسبت به آثار منفی فرامرزی ناشی از اقدامات یکجانبه سدسازی افغان ها در حوضه هریرود ابراز کرده و خواستار همکاری مشترک برای ارزیابی و کاهش این آثار همچنین گزینه توسعه پایدار به جای توسعه مخرب بوده است. اکنون نیز بر این باوریم که بهره برداری یک سویه و بدون مشارکت از منابع آب حوضه هریرود برای هیچ یک از کشورها در بالادست و پایین دست مفید نخواهد بود.
بزرگ زاده در انتها بر لزوم رعایت صریح و واضح حقوق بین الملل آب در بهره برداری مشترک از آب این رودخانه تأکید کرد و گفت: امیدوار هستیم مقامات افغان در چارچوب حقوق عرفی بین المللی و اصل حسن همجواری و روابط همسایگی، همکاری و تدابیر لازم برای بهره برداری منطقی و منصفانه از آب رودخانه هریرود را به گونه ای اتخاذ کنند که به حقوق تاریخی و عرفی مناطق پایین دست لطمه ای وارد نشود.
سخنگوی صنعت آب همچنین خاطرنشان کرد: در این راستا، وزارت نیروی کشور با وزارت امور خارجه خواستار مذاکرات فوری در این خصوص است و آمادگی خود را برای همکاری با طرف افغان به منظور یافتن راه حل های مشترک و قابل قبول برای کاهش آثار فرامرزی سدهای پاشدان و سلما اعلام کرده است.
به گزارش روزنامه جمهوری اسلامی، با آبگیری سد پاشدان در افغانستان، جریان رودخانه هریرود که به عنوان اصلی آب شرب استان خراسان رضوی تلقی می شود، دچار اختلال خواهد شد.
هریرود پس از عبور از افغانستان به مرز ایران می رسد و تأمین کننده آب شرب بیش از ۲ میلیون ایرانی مقیم استان خراسان رضوی است. اکنون دولت افغانستان در ناحیه ای نزدیک به هرات، سدی به نام پاشدان را بنا نموده و آن را آبگیری کرده است.
پس از گذشت یک دهه از آبگیری سد سلما، این دومین سد است که افغانستان بر روی هریرود ایجاد کرده و جریان آب به سمت ایران و ترکمنستان را مختل می سازد. ساخت سد پاشدان به سرعت توسط یک شرکت آذربایجانی با ۱۸ ساعت کار روزانه به مرحله آبگیری رسید. طالبان اعلام کرده که پس از آبگیری این سد، ۱۳ هزار هکتار اراضی کشاورزی آبیاری خواهد شد، اما سوابق سدسازی نشان می دهد که به دلیل عدم دسترسی آب، چند صد هزار هکتار از زمین های پایین دست در افغانستان خشک خواهد شد.
وزارت انرژی و آب افغانستان نیز اظهار داشته که برنامه های سدسازی بر روی هریرود به تجهیز و ساخت سدهای سلما و پاشدان محدود نخواهد بود و دو سد دیگر به نام های تیرپل و گفگان نیز در دستور کار قرار دارند. محمد امینی، یک کارشناس دیپلماسی، تصریح می کند که سد نمایانگر ابزاری است که موضع افغانستان را تقویت می کند و دیپلماسی باید پیش از وقوع آبگیری به فکر حقوق ملت ایران باشد.
در عوض، رسول میرآیینی، کارشناس دیپلماسی آب، بر این باور است که حقابه ایران از رودخانه های مشترک تنها از طریق یک برنامه دیپلماتیک قوی قابل دستیابی است و با وجود آبگیری سد پاشدان، تلاش های دیپلماتیک باید برای احقاق حقوق مردم ایران صورت گیرد.
دانشگاه تربیت مدرس در گزارشی تحت عنوان اصول مذاکره در دیپلماسی آب، پیشنهاد کرده است که ایجاد بسته های دیپلماتیک به منظور گفت وگو با افغانستان شامل تجمیع مسائل آب، برق، معادن و مهاجران یک الگوی موفق در مذاکرات بین المللی باشد که می تواند حقوق آب کشور را احیا کند.
واکنش یکی از اعضای کمیسیون امنیت ملی مجلس به سدسازی های طالبان در مرز ایران
یکی از اعضای کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در این زمینه گفت: ترک ها در حال ساخت سدهای متعددی در افغانستان هستند.
ابوالفضل ظهره وند با بیان اینکه مسئله آب یک عنصر راهبردی به شمار می آید، تأکید کرد: آب یک مؤلفه ویژه در روابط ما با افغانستان دارد. متأسفانه به دلیل فقدان نگاه کامل به روابط در سال های اخیر متحمل خساراتی شده ایم و در حال حاضر نیز افرادی که به دنبال روابط کامل با طالبان بودند، باید پاسخگوی این خسارات باشند و امروز مشخص می شود که طرف های مقابل در این مسئله کوتاهی نداشته اند؛ از جمله ترکیه، آذربایجان و قطر. این کشورها به عنوان رقبای ایران در این حوزه شناخته می شوند و متأسفانه هنگامی که به این موضوع پرداخته می شود، این نگاه جامع نادیده گرفته می شود و این وضعیت به وجود می آید.
ظهره وند در ادامهٔ گفت وگو با ایلنا افزود: در حال حاضر سدی دیگر نیز در منطقه “زرنج” در حال احداث است و تأثیرات اقلیمی آن بر بخش های غربی افغانستان برای آن ها بی اهمیت است و بیشتر به دنبال فشردن ایران هستند که نشان می دهد ما به مسئله آب به عنوان یک عنصر راهبردی در روابط با دیگر کشورها توجه خاصی نداشته ایم و به جای اتخاذ رویکرد صحیح، گفتیم که طالبان بهتر شده اند و آب جاری شد و… در حالی که مؤلفه های اصلی در روابط با هر کشوری باید جنبه های راهبردی باشد.
وی افزود: ترکیه تصور می کند که با تحت فشار قرار دادن ایران می تواند آن را ضعیف کند؛ در حالی که آن ها نمی دانند ایران در بالادست و پایین دست خود آب دارد و اگر ما منابع آبی خود را به درستی مدیریت و کنترل کنیم، این به آن معنا نیست که در موقعیت ضعیف قرار می گیریم.
این نماینده مجلس تأکید کرد: باید درک کنیم که برخی از این کشورها دشمن هستند و به دنبال به هم ریختن وضعیت ژئوپلتیک و تغییر در ترکیب جمعیتی در نوار شرقی کشور ما هستند. اخوانی که پرچم دار ضدیت با هویت ایرانی و تشیع هستند، امروز به سمت ما آمده اند و باید به این نکات توجه داشت؛ این مسائل به شکل گیری روابط ما با ترکیه و آذربایجان و نیز موضوع طالبان مربوط می شود و این نکته جدیدی نیست؛ ما قبلاً هم به این موارد اشاره کرده ایم و متأسفانه آقایانی که مسئولیت مسائل افغانستان را بر عهده داشتند، به این موضوعات توجه نکردند.
وی در پاسخ به این که چه اندازه افغانستان ملزم به احترام به حق آبه ایران است و آیا ما نیاز به توافقات جدید داریم، بیان کرد: طالبان هنوز از سوی جامعه جهانی شناسایی نشده اند و بر این اساس، هویت پایدار و معتبری ندارند و در حال حاضر نیز در داخل خودشان اختلافاتی وجود دارد؛ این عناصر در کابل، به توافقات پایبند نیستند.
این عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ادامه داد: حتی اگر آمریکایی ها آن ها را شناسایی کنند، رفتارشان با ایران نشان دهنده این است که بیشتر به عنوان تهدید عمل می کنند و آب نیز یکی از شاخصه هاست. در حال حاضر ۶ میلیون افغانستانی در ایران حضور دارند که خود موضوعی مهم و قابل بررسی است و باید به دقت برای آن برنامه ریزی کنیم و این مسئله را به عنوان یک مؤلفه اصلی در نظر بگیریم.