سرطان روده بزرگ به دلیل مجموعه ای از تغییرات آغاز می شود که از بافت پوششی طبیعی روده شروع شده و به سمت تکثیر سلول های غیرطبیعی پیش می رود. در مرحله بعد، ساختارهای قارچ مانندی به نام پولیپ آدنوماتوز شکل می گیرند و در نهایت بدخیمی به وجود می آید.
این روند با ایجاد تغییرات ژنتیکی متعددی مواجه است که طی یک دوره زمانی چند ساله شکل می گیرد و عوامل متنوعی بر این فرآیند تأثیرگذارند. ایجاد پولیپ و ابتلا به سرطان عموماً ناشی از شیوه زندگی غیراصولی است که در یک چارچوب ژنتیکی می تواند شدت بیشتری پیدا کند. اما برخی از بیماری های ارثی نیز ممکن است در ایجاد سرطان روده بزرگ در درصدی از موارد نقش ایفا کنند.
عوامل خطر سرطان روده بزرگ و راه های پیشگیری از آن
برای مقابله با سرطان روده بزرگ، رعایت اقدام های پیشگیرانه از کلیدی ترین اصول به شمار می آید؛ لذا ضروری است که در مورد عوامل خطر مرتبط با این سرطان و همچنین روش های پیشگیری و کنترل آن، آموزش های لازم به عموم ارائه گردد.
عوامل خطر سرطان روده بزرگ می توانند به دو دسته تقسیم شوند: غیرقابل اصلاح و قابل اصلاح.
عوامل غیرقابل اصلاح
افزایش سن
سابقه خانوادگی ابتلا به پولیپ یا سرطان روده بزرگ
بیماری های ارثی مانند پولیپ های آدنوماتوز فامیلی یا سرطان کولون ارثی بدون پولیپوز
بنابراین، باید به افراد این نکته را گوشزد کرد که در صورت وجود سوابق خانوادگی از جمله سرطان در بستگان نزدیک (پدر، مادر، خواهر، برادر یا فرزندان) یا حتی بستگان دور (عمه، عمو، خاله، دایی، پدربزرگ یا مادربزرگ)، باید به علایم خود توجه بیشتری داشته باشند و به غربالگری های منظم نیازمندند. هرچه تعداد اعضای خانواده مبتلا بیشتر و سن ابتلای آن ها کمتر باشد (خصوصاً زیر ۵۰ سال)، احتمال خطر بیشتر افزایش می یابد.
تقریباً دو سوم از افرادی که دچار سرطان روده بزرگ می شوند، هیچ سوابق خانوادگی ندارند و بسیاری از آن ها تحت تأثیر عوامل خطری قرار دارند که قابل اصلاح است. به عبارت دیگر، می توان از این عوامل خطری پرهیز کرد و در صورت مواجهه با بیماری هایی چون التهاب روده بزرگ، با بررسی های پزشکی دقیق، خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ را کاهش داد:
بیماری التهابی روده (IBD): شامل کولیت اولسراتیو و بیماری کرون است که خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ را افزایش می دهد و این خطر با افزایش طول مدت بیماری التهابی گسترش می یابد و معمولاً پس از ۱۰ سال از آغاز بیماری به حداکثر میزان خود می رسد. استفاده از کولونوسکوپی در فواصل مقرر می تواند امکان تشخیص زودهنگام سرطان در این بیماران را فراهم آورد.
سابقه فردی از پولیپ های آدنوماتوز: این نوع ضایعات که به آدنوما نیز معروفند، زمینه ساز ایجاد سرطان می باشند. اگرچه بیشتر آدنوماها به بدخیم تبدیل نمی شوند، اما افرادی با سابقه آدنوما در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به سرطان روده بزرگ قرار دارند. حذف این پولیپ ها از طریق کولونوسکوپی مانع از بروز سرطان می شود، اما احتمال بازگشت پولیپ و سرطان هنوز وجود دارد، بنابراین باید بعد از برداشتن پولیپ، کولونوسکوپی های دوره ای انجام شود.
عوامل خطر قابل اصلاح مرتبط با شیوه زندگی:
عدم فعالیت بدنی کافی
اضافه وزن
مصرف الکل
استعمال دخانیات
مصرف گوشت قرمز
کاهش مصرف میوه و سبزی
علایم پولیپ و سرطان روده بزرگ و تشخیص زودرس آن ها:
دومین نکته کلیدی در خودمراقبتی، آگاهی از علایم مشکوک نشان دهنده سرطان روده بزرگ و توجه به آن هاست. در حقیقت، گروهی از افراد به سرطان روده بزرگ مبتلا می شوند، اما با توجه به این که ضایعات پیش سرطانی به نام پولیپ پیش از بروز سرطان در روده ظاهر می شوند، با شناسایی علایم مشکوک پولیپ یا سرطان در مراحل ابتدایی می توان از بروز بیماری جلوگیری کرد و آن را درمان نمود. لذا لازم است به بیماران و نزدیکان آن ها در مورد علایم هشداردهنده سرطان روده بزرگ و روش های برخورد با آن آموزش های لازم داده شود. مهم ترین علایم مشکوک سرطان روده بزرگ عبارتند از:
خونریزی از قسمت تحتانی دستگاه گوارش در یک ماه گذشته
یبوست در یک ماه گذشته (با یا بدون اسهال، درد شکم و احساس سنگینی در ناحیه مقعد پس از اجابت مزاج)
کاهش وزن بیش از ۱۰ درصد در عرض ۶ ماه به همراه یکی از علایم فوق
روش های تشخیص زودهنگام و غربالگری سرطان روده بزرگ
برای تشخیص زودهنگام سرطان روده بزرگ از چندین روش استفاده می شود که از جمله آن ها می توان به آزمایش خون مخفی در مدفوع به روش ایمنولوژیک (IFOBT یا FIT) و کولونوسکوپی اشاره کرد.