آیا سلاح خورشیدی ارشمیدس که «کشتی‌های دشمن را شعله‌ور می‌ساخت» واقعیت داشت؟

یک دانش‌آموز سال هشتم از استان انتاریو کانادا به بحث تاریخی طولانی‌مدت درباره «پرتو کشنده» ارشمیدس، دانشمند چندوجهی یونان باستان، پاسخ داد.

این امکان وجود دارد که آن نابودگر افسانه‌ای کشتی‌ها، حقیقت واقعی باشد. سلاح مذکور که به‌ظاهر پرتوهای نور خورشید را برای سوزاندن ناوهای دشمن به کار می‌برد، بنا بر گزارش‌های تاریخی، به‌کارگیری مرگبارش را علیه نیروی دریایی روم باستان نشان می‌دهد. با این حال، هنوز دانشمندان نتوانسته‌اند تشخیص دهند که آیا این ابزار قدیمی واقعاً وجود داشته است یا خیر.

به‌منظور روشن کردن این ابهام، «برندن سنر» که تنها ۱۲ سال دارد، اقدام به ساخت یک مدل کوچک از این سلاح مهلک کرد و در نهایت به این نتیجه رسید که این مفهوم نظری قادر به عمل بوده و احتمالاً در جنگ‌ها علیه نیروهای متخاصم به کار گرفته می‌شد.

تاریخچه سلاح ویرانگر ارشمیدس

گفته می‌شود که نسخه اصلی سلاح پرتو کشنده در زمان محاصره سیراکوز که بین سال‌های ۲۱۳ تا ۲۱۲ قبل از میلاد مسیح به وقوع پیوسته، علیه رومیان تهاجمی به کار برده شده است. بر اساس داستان‌ها، با حرکت کشتی‌های جنگی روم به سمت شهر یونانی سیراکوز واقع در جزیره سیسیل کنونی، مدافعان محلی سعی کردند تا با استفاده از اختراعات ارشمیدس، دشمن را در خلیج اطراف به دور نگه دارند.

یکی از ماشین‌های جنگی معروفی که در آن زمان به کار می‌رفته، ابزار مشهور «پنجه ارشمیدس» است؛ این دستگاه نوعی مکانیزم جرثقیل مانند بود که برای بلند کردن و واژگون کردن کشتی‌های دشمن از آب طراحی شده بود.

بر پایه اطلاعات تاریخی از یک مورخ یونانی به نام لوسیان (لوکیانوس)، ارشمیدس آینه‌هایی را در امتداد خلیج سیراکوز قرار داد تا پرتوهای خورشید را بر روی کشتی‌های رومی متمرکز کند و باعث آتش گرفتن آن‌ها شود.

در حالی که برخی از پژوهشگران، از جمله فیلسوف برجسته فرانسوی رنه دکارت، این نظریه را صرفاً یک افسانه خوانده‌اند، سایرین تلاش کرده‌اند که این سلاح را دوباره بسازند و در این زمینه موفقیت‌های قابل توجهی به دست آورده‌اند. به‌عنوان نمونه، در سال ۲۰۰۵، گروهی از پژوهشگران مؤسسه فناوری ماساچوست (اِم.آی.تی.) دریافتند که طراحی ارشمیدس قادر است کشتی‌های دشمن را تنها در مدت ۱۱ دقیقه به آتش بکشد.

کاردستی کانادایی

این دانش‌آموز کانادایی بدون قصد نابودی دشمن یا سوزاندن کشتی‌های آنان، نسخه‌ای رومیزی از سلاح پرتو کشنده با استفاده از چند آینه مقعر و لامپ‌های LED رومیزی طراحی کرد.

او با این کاردستی متوجه شد که با به‌کارگیری سطوح صیقلی آینه‌ها برای متمرکز کردن نور ۵۰ واتی خود روی یک تکه مقوا، می‌توان دمای هدف را با هر آینه اضافی ۲ درجه سانتی‌گراد افزایش داد.

آن‌گاه، از آینه چهارم به بعد، دما به‌طرز چشمگیری ۸ درجه سانتی‌گراد افزایش یافت.

هنگامی که او آزمون را با استفاده از یک لامپ ۱۰۰ وات تکرار کرد، مشاهده کرد که به ازای سه آینه اول، «تغییر دما به ازای هر آینه ۴ درجه سانتی‌گراد و با اضافه شدن آینه چهارم به ۱۰ درجه سانتی‌گراد رسید.»

نویسنده جوان یافته‌های خود را چنین بیان می‌کند: «بر پایه نتایج تجربی‌ام، من نیز با گروه محققان اِم.آی.تی. هم‌نظر هستم و معتقدم که با یک منبع گرمایی قوی و آینه‌های بزرگ‌تر و متعدد که در زاویه مناسبی قرار گرفته باشند، احتراق ممکن است.»

او در نهایت به این نتیجه می‌رسد که «توجیه تاریخی از استفاده از پرتو مرگبار خورشیدی در سیراکوز باستان نسبتاً منطقی به نظر می‌رسد، هرچند که هیچ مدرک باستان‌شناسی از اشعه مرگ ارشمیدس، جز آنچه در متون فیلسوفان قدیمی ثبت شده، وجود ندارد.»

به‌خاطر تلاش‌هایش، این دانش‌آموز کانادایی جوایز متعددی از جمله مدال طلای نمایشگاه سالانه علوم ماتیوس، مدال طلای نمایشگاه علوم و مهندسی تیمز ولی در رشته فیزیک و همچنین جایزه کتابخانه عمومی لندن به‌دلیل الهام بخشی به کودکان در حوزه علم و فناوری را دریافت کرده است.

منبع: یورونیوز