تحقیقات تازه ای که توسط دانشگاه توهوکو ژاپن انجام شده است، نشان داد که چربی های اطراف اندام ها ممکن است در حفظ کارکرد مغز در مواجهه با پیری مؤثر باشند. پژوهشگران مطرح کردند که همه انواع چربی ها مضر نیستند و ایده ی مضر بودن تمامی چربی ها را به چالش کشیدند. در حالی که چربی اضافی اطراف اعضای بدن همچنان خطرناک است، اما مقادیر متوسط آن ممکن است برای سلامت مغز ضروری باشد.
فراموشی، کاهش قدرت تفکر و مشکلاتی در تمرکز، از نشانه های ناامیدکننده زوال شناختی هستند که به طور معمول با افزایش سن بروز پیدا می کنند. تأثیر چربی شکم در این فرایند جالب توجه است. پژوهشگران دریافتند که چربی شکم می تواند از طریق سیگنال های شیمیایی با مغز ارتباط برقرار کند. یکی از این پیام رسان های حیاتی، پروتئین «سی اکس۳ سی ال۱» (CX ۳ CL ۱) است که مسئول حفظ حافظه و عملکردهای شناختی به شمار می آید.
نقش چربی شکم در عملکرد مغز
یک مولکول بسیار مهم در علوم اعصاب، فاکتور نورون زایی مشتق شده از مغز (BDNF) است که به سلول های عصبی در رشد، بقای آنها و ایجاد ارتباطات جدید کمک می کند و این عوامل برای فرآیند یادگیری و حافظه اساسی هستند. با این حال، به طور طبیعی با گذشت زمان سطح این فاکتور کاهش می یابد و این امر می تواند به کندی شناختی، افت حافظه و افزایش خطر ابتلا به بیماری های عصبی منجر شود. تولید پروتئین «سی اکس۳ سی ال۱» در چربی شکم به تثبیت سطوح این فاکتور کمک می کند، اما با بالا رفتن سن، هر دو پروتئین «سی اکس۳ سی ال۱» و فاکتور نورون زایی مشتق شده از مغز به ویژه کاهش نمی یابند.
ارتباط چربی شکم و سلامت مغز
پژوهشگران دانشگاه توهوکو برای بررسی ارتباط بین چربی و مغز، سطح پروتئین «سی اکس۳ سی ال۱» را در موش ها از طریق آزمایشات کنترل کردند. زمانی که آنان به طرزی مصنوعی سطح پروتئین «سی اکس۳ سی ال۱» را در موش های جوان تر کاهش دادند، نشانه هایی از پیری زودرس مغز به چشم خورد، زیرا سطح فاکتور نورون زایی مشتق شده از مغز به طور قابل توجهی افت کرد. در مقابل، وقتی که به موش های مسن تر پروتئین «سی اکس۳ سی ال۱» بیشتری تزریق شد، سطح فاکتور نورون زایی مشتق شده از مغز دوباره بالا رفت و بخشی از انعطاف پذیری جوانی مغز به حالت اولیه بازگشت. این موضوع نشان دهنده اهمیت پروتئین «سی اکس۳ سی ال۱» و فاکتور نورون زایی مشتق شده از مغز در فرآیند پیری مغز می باشد.
نقش هورمون های استرس
کاهش تولید پروتئین «سی اکس۳ سی ال۱» با هورمون های استرس، نظیر کورتیزول در انسان و کورتیکوسترون در موش ها ارتباط دارد. این هورمون ها عملکردهای مختلف بدن از جمله تولید پروتئین «سی اکس۳ سی ال۱» را تنظیم می کنند. گلوکوکورتیکوئیدها قادر به افزایش تولید پروتئین «سی اکس۳ سی ال۱» هستند.
دکتر یوشینوری تاکی، یکی از پژوهشگران این پروژه، اظهار داشت: آنزیمی که در چربی شکم وجود دارد به نام ۱۱βHSD ۱، فرم های غیرفعال گلوکوکورتیکوئیدها را دوباره فعال می کند و آنان را درون سلول ها فعال نگه می دارد، که این مسئله موجب تقویت بیان وابسته به گلوکوکورتیکوئید پروتئین «سی اکس۳ سی ال۱» می شود. اما با بزرگتر شدن سن، سطوح ۱۱βHSD ۱ کاهش یافته و این وضعیت به کاهشی در تولید پروتئین «سی اکس۳ سی ال۱»، کاهش سطح فاکتور نورون زایی مشتق شده از مغز و در نتیجه افت شناختی منجر می شود.
تغییر در نگرش به چربی شکم
این کشف به تغییر نگرش ما درباره چربی شکم کمک می کند. در حالی که این نوع چربی با مشکلات جدی نظیر دیابت، فشار خون بالا و بیماری های قلبی ارتباط دارد، نتایج این تحقیق نشان می دهد که چربی دور اندام ها فقط یک ذخیره کننده نیست، بلکه نقش فعالی در عملکرد مغز ایفا می کند.
پژوهشگران بر اهمیت متعادل بودن تأکید کرده و بیان کردند: حفظ سطح سالم چربی دور اعضای بدن امری اساسی است. مقدار بسیار کم این چربی می تواند سیگنال های محافظتی مغز را کاهش دهد، در حالی که مقدار زیاد آن خطر ابتلا به بیماری های متابولیک شدید را افزایش می دهد.
درمان چربی شکم و تقویت عملکرد مغز
این یافته ها سوالات جالبی را در رابطه با درمان های احتمالی برای زوال شناختی مطرح می کند. آیا پزشکان قادر خواهند بود برای حفظ یا افزایش تولید پروتئین «سی اکس۳ سی ال۱» به منظور حفظ سطح فاکتور نورون زایی مشتق شده از مغز، روش های درمانی جدیدی ارائه کنند؟ آیا می توان با تمرکز بر ارتباط بین چربی و مغز، روند زوال شناختی را کند کرد؟ با این که این تحقیق هنوز در مراحل ابتدایی خود قرار دارد، به ما یادآوری می کند که بدن به عنوان یک سیستم پیچیده عمل می کند و هر آنچه که در یک بخش رخ می دهد می تواند بر کل ارگان ها از جمله مغز تأثیر بگذارد.
پیامدهای عملی برای سلامت
در حالی که دانشمندان به بررسی این درمان های بالقوه مشغولند، افراد می توانند تغییرات خاصی در سبک زندگی خود ایجاد کنند تا از سلامت مغز حمایت کنند. ورزش منظم، رعایت یک رژیم غذایی مغذی و مدیریت مؤثر استرس همگی از الزامات اساسی محسوب می شوند. چرا که استرس مزمن می تواند تعادل هورمونی را مختل کرده و بر سطح پروتئین «سی اکس۳ سی ال۱» و فاکتور نورون زایی مشتق شده از مغز تأثیر بگذارد، این اقدام های پیشگیرانه می تواند نقش حیاتی در حفظ سلامت شناختی ایفا کند.
این تحقیق به چالش کشیدن دیدگاه های ساده انگارانه در مورد چربی شکم و تأثیر آن بر سلامت مغز را نمایان می سازد. علیرغم مضر بودن چربی اضافی، مقدار معین آن برای حفظ وضوح شناختی بسیار بااهمیت است. رابطه میان چربی شکم و سلامت مغز به مراتب پیچیده تر از آن چیزی است که پیش تر جا افتاده بود. بدن به شیوه ای تلاش می کند تا تعادل برقرار سازد و گاهی اوقات، پاسخ ها در مکان های غیرقابل انتظار نهفته اند.
در حالی که عواقب منفی چربی زیاد به وضوح اثبات شده است، نتایج جدیدترین تحقیق ها نشان می دهند که سطح سالم چربی احشایی برای تولید آنزیم ها، پروتئین ها و مولکول هایی که از سلامت مغز حمایت می کنند از اهمیت شایانی برخوردار است و با وجود این که مغز به مرور زمان تغییر می کند و کوچک تر می شود، کارشناسان اتفاق نظر دارند که توجه به رژیم غذایی غنی از مواد مغذی، تمرین منظم، ارتباطات اجتماعی، مدیریت استرس و خواب کافی می تواند به حفظ و ارتقاء سلامت مغز کمک نماید.