در نیمسال اول سال جاری، سهم بیمه عمر و زندگی در صدور بیمه‌نامه‌ها با کاهش ۱.۳ درصدی مواجه شد. به نظر برخی کارشناسان، نسبت بیمه عمر و زندگی به کل بازار و صنعت بیمه نمایانگر سطح رفاه جوامع است.
بیمه عمر و زندگی یکی از انواع بیمه‌نامه‌هایی است که بیمه‌گزاران به عنوان پشتیبانی مالی برای آینده خود در نظر می‌گیرند. این نوع بیمه تحت عناوین دیگری همچون بیمه آتیه، بیمه زندگی و بیمه آینده‌ساز نیز شناخته می‌شود. با این وجود، برخی از کارشناسان اقتصادی یكی از معیارهای سنجش سطح رفاه جوامع و کشورها را نسبت بیمه عمر و زندگی می‌دانند.
رشته بیمه عمر و زندگی شامل بخش‌های متنوعی از جمله بیمه‌های تمام عمر، بیمه عمر زمانی، بیمه پس‌انداز، بیمه مستمری، بیمه بازنشستگی و بیمه عمر گروهی می‌باشد که هر یک ویژگی‌های خاص خود را دارند.
برای نمونه، بیمه عمر زمانی نوعی بیمه‌نامه است که خسارات ناشی از فوت بیمه‌شده را پوشش می‌دهد و حق بیمه آن بر اساس سن و مبلغ سرمایه فوت درخواستی تعیین می‌شود. در بیمه تمام عمر، مدت اعتبار بیمه‌نامه نامحدود است و این نوع بیمه به عنوان ارثی برای بازماندگان پس از فوت فرد به شمار می‌آید.
از سوی دیگر، بیمه‌گران در زمان انتخاب بیمه‌گذاران، عوامل متعددی را برای تعیین حق بیمه با توجه به شرایط سنی و سلامتی بیمه‌گذار مورد بررسی قرار می‌دهند. عواملی چون سن، جنسیت، وضعیت سلامت و شغل از جمله مؤلفه‌های کلیدی در محاسبه بیمه عمر و زندگی افراد محسوب می‌شوند.
سن: سن بیمه‌گذار در بیمه‌های عمر، عامل اصلی تعیین نرخ حق بیمه محسوب می‌شود و به همین دلیل، تعرفه‌های حق بیمه با توجه به جداول مرگ و میر، هزینه‌های بیمه‌گر و نرخ بازده سرمایه‌گذاری تنظیم می‌گردد.
جنسیت: عموم زنان از مدت عمر بیشتری برخوردارند و متوسط طول عمر آن‌ها بیشتر از مردان است. به همین دلیل، در بیمه‌های عمر، تعرفه‌های مختلفی برای مردان و زنان تنظیم می‌شود که این جداول در محاسبه حق بیمه کاربرد دارد.
سلامت: شواهد نشان می‌دهند که طول عمر بالا می‌تواند یک ویژگی ارثی باشد. بعلاوه، برخی بیماری‌ها نیز به صورت وراثتی وجود دارند و به همین خاطر، علت مرگ والدین یا دیگر اعضای خانواده، عامل مهمی در تعیین حق بیمه است.
شغل و حرفه: در کشورهایی که شرکت‌های بیمه، بیمه‌های عمر گروهی و صنعتی را در بازار ارائه می‌دهند، شغل و حرفه بیمه‌گذاران از عمده‌ترین عوامل ارزیابی ریسک به شمار می‌رود، زیرا بسیاری از مشاغل می‌توانند به مرور زمان تأثیرات منفی بر زندگی بیمه‌گذاران داشته باشند. به عنوان مثال، کارگران در معادن یا افرادی که در شرایط نامناسب کار می‌کنند، در طول مدت زمان بیشتری با مرگ و میر بیشتری نسبت به سایر گروه‌ها مواجه هستند.
سهم بیمه عمر و زندگی در سال گذشته چه مقدار بود؟
طبق داده‌های بیمه مرکزی، در سال گذشته ۷۹.۸ میلیون فقره بیمه‌نامه به ارزشی معادل ۲۷۹ همت (هزار میلیارد تومان) صادر شد که نشان‌دهنده رشد ۵۹ درصدی در حق بیمه تولیدی و افزایش ۷.۴ درصدی در تعداد بیمه‌نامه‌های صادر شده بوده است.
از این تعداد، هفت میلیون و ۲۳۵ هزار و ۶۳۳ فقره بیمه‌نامه عمر و زندگی صادر گردید که مجموع ارزش آن به ۳۹.۱ همت رسید. بنابراین، سهم بیمه عمر و زندگی در صنعت بیمه در سال گذشته به ۱۴ درصد از کل حق بیمه تولیدی رسید که حاکی از کاهش ۲.۳- درصدی در تعداد بیمه‌نامه‌ها و رشد ۵۸.۳ درصدی در حق بیمه تولیدی می‌باشد.
عملکرد شش ماهه بیمه عمر و زندگی در سال ۱۴۰۳
در سال جاری، در نیمسال اول، در مجموع ۳۸.۷ میلیون فقره بیمه‌نامه به ارزشی معادل ۲۱۶.۸ همت صادر شده است که سهم رشته بیمه عمر و زندگی از کل بازار بیمه در این مدت به ۱۲.۴ درصد از حق بیمه تولیدی و ۱۰ درصد از میزان خسارات پرداختی در صنعت بیمه را شامل می‌شود.
در این بازه زمانی، سه میلیون و ۵۲۶ هزار فقره بیمه‌نامه عمر و زندگی صادر گردید که نسبت به مدت مشابه در سال گذشته، کاهش ۱.۳ درصدی را نشان می‌دهد و سهم ۹.۱۲ درصدی از کل بیمه‌نامه‌های صادر شده را به خود اختصاص می‌دهد.
مجموع ارزش حق بیمه تولیدی این تعداد بیمه‌نامه در نیمسال اول امسال به ۲۶.۸ همت می‌رسد که در مقایسه با مدت مشابه در سال ۱۴۰۲، رشد ۶۸.۱ درصدی را نشان می‌دهد. البته نمی‌توان اثرات تورم و افزایش هزینه‌ها را در رشد حق بیمه تولیدی در این مقطع زمانی نادیده گرفت.
در این زمینه، عبدالناصر همتی – رئیس وزارت امور اقتصادی و دارایی – اخیراً در مراسم معارفه رئیس کل بیمه مرکزی به این نکته اشاره کرد که وضعیت اقتصادی کنونی بر صنعت بیمه کشور تأثیر گذاشته است. تحریم‌های اقتصادی شرایط ویژه‌ای را برای صنعت بیمه و بازار بیمه کشور ایجاد کرده‌اند. بر این اساس، منطقی است که جامعه نتواند بیمه‌هایی نظیر عمر و زندگی را برای خود تأمین نماید؛ درنتیجه، به دلیل چالش‌های اقتصادی و تبعات آن، سهم بیمه‌های عمر و زندگی از سبد بیمه و حق بیمه تولیدی ایده‌آل نیست.
با این وجود، به تازگی پرویز خوشکلام خسروشاهی – رئیس کل بیمه مرکزی ایران – بر لزوم افزایش سهم بیمه عمر در رشته‌های مختلف بیمه تأکید کرد و گفت که در حال حاضر نیازمند افزایش جذابیت برای بیمه عمر و زندگی هستیم و در این راستا، بیمه مرکزی باید اطلاع‌رسانی به بیمه‌گذاران را به هر دو صورت بالفعل و بالقوه افزایش دهد.
در پایان، ذکر این نکته ضروری است که در صورت افزایش شاخص‌های تورمی و کاهش توان خرید و سرمایه‌گذاری افراد، نمی‌توان انتظار داشت که سهم بیمه‌های عمر و زندگی در سبد سرمایه‌گذاری‌های بیمه‌ای خانواده‌ها در کشور افزایش یابد.