بر اساس متن ماده ۱۲ از قانون جوانی جمعیت، شرکتهای تولیدکننده خودرو در داخل کشور موظف هستند که یک دستگاه خودرو ایرانی به قیمت کارخانه با انتخاب و نام مادر پس از تولد فرزند دوم به متقاضیان تحویل دهند. همچنین در تبصره این ماده تصریح شده است که در هر دوره ثبتنام، پنجاه درصد از خودروها تحت شمول این ماده خواهند بود و در صورتیکه تعداد درخواستکنندگان مشمول از این درصد بیشتر باشد، اولویت با مادرانی خواهد بود که در دو سال اخیر خودرویی دریافت نکردهاند. لازم به ذکر است که این ماده قانونی در سال ۱۴۰۰ از سوی مجلس شورای اسلامی به دولت سیزدهم ابلاغ گردید، اما از آن زمان تا به حال، عرضه خودروها به شکل بسیار محدود و سختی انجام شده و دسترسی به خودروهای کارخانهای به دلیل سیاستهای قیمتگذاری دستوری، دشوار شده است.
با این حال، اختصاص پنجاه درصد از تولیدات خودروسازان به مادران جوان، امکان خرید خودروهای داخلی را برای آنها تسهیل کرده است. اما این مسئله اکنون به فرصتی برای واسطهها تبدیل شده تا از این طریق به سودآوری بپردازند.
به تازگی، خبرگزاری مهر اعلام کرد که حواله خودرو «ریرا» که به طور ویژه برای مادران در نظر گرفته شده، در سرویسهای تبلیغاتی و ثبت آگهی به فروش میرسد. این به این معنی است که متقاضیان میتوانند به راحتی از این طریق به خودروی دلخواه خود دست یابند، در حالی که اگر متقاضی عادی باشند، این دسترسی برایشان سختتر خواهد بود.
جهت خرید خودرو ویژه مادران «ریرا»، نیازی به پرداخت ۲۳۰ میلیون تومان به عنوان سپرده وجود ندارد و همچنین سهمیه این گروه در تحویل خودرو برابر با پنجاه درصد است؛ بدین ترتیب شرایط آسانتری برای خرید این خودرو فراهم شده که به رشد آگهیهای فروش حواله آن در فضای مجازی منجر گشته است.
گرچه بلافاصله پس از انتشار خبر فروش حواله «ریرا» در پلتفرمهای آگهی، آگهیهای مربوط به این معاملات از سایتها حذف گردید، اما موضوع رانتخواری برای برخی خاص که به سوءاستفاده منجر شده، مجدد مطرح شده است.
چیزی که واضح است، توزیع خودرو به گروههای دارای برتری نسبت به دیگران، در واقع شکلدهی به توزیع رانت است که به وسیله مجلس و دولت فراهم آمده است.
بحران توزیع رانت به نقطهای رسیده که حتی خودروهایی که هنوز در مرحله پیشفروش هستند، در قالب ثبتنام، مورد تجارت قرار میگیرند.
بررسی روند تولید خودروی «ریرا» در مردادماه نشان میدهد که این محصول جدید ایرانخودرو هنوز به شکل کامل به ریل تولید نرسیده است، اما با این حال، سهمیه فروش آن مورد معامله قرار میگیرد. خبرگزاری مهر همچنین اشاره کرده که بیشترین حجم حوالهفروشی مربوط به گروه مادران است؛ آن هم برای «ریرا» که به عنوان یک خودروی جدید معرفی شده و هنوز هیچگونه گزارش معتبری درباره میزان تولید آن از سوی تولیدکننده در دسترس نیست.
این میزان از حوالهفروشی در شرایطی رخ میدهد که ایران در اعلامیهای تصریح کرده که تنها در صورت تخصیص خودرو به فرد، موظف به تحویل محصول خواهد بود و در غیر این صورت هیچ گونه تعهدی نخواهد داشت؛ اما علیرغم این شرایط، شاهد رونق معاملات حواله در سایتهای اینترنتی و کانالهای تلگرامی هستیم. پیش از حذف آگهیهای مربوط به فروش حواله «ریرا» در پلتفرمهای آگهی، قیمت این حوالهها تا ۴۵۰ میلیون تومان نیز به ثبت رسید که مسلماً توجه بسیاری از مشتریان را جلب خواهد کرد.
