سینمای ایران چگونه به نمایش عملیات تروریستی پرداخته است

از خیابان‌های پر از هیجان تهران در سال ۶۰ تا آن عملیات‌های تروریستی که در خارج از مرزهای ایران وقوع یافته‌اند و همچنین ترور دانشمندان هسته‌ای در دهه ۹۰ که تحت هدایت سازمان‌های جاسوسی صهیونیستی بوده‌اند، همگی بخشی از نمای کلی ترور در سینمای ایران را شکل می‌دهند. در این میان، دو اثر ابراهیم حاتمی‌کیا، «بادیگارد» و «به‌وقت شام» هر یک از زاویه خاصی به موضوع ترور و فعالیت‌های تروریستی پرداخته‌اند. علاوه بر آثار سینمایی، سریال‌های تلویزیونی زیادی نیز به‌ویژه در دهه اخیر تولید شده‌اند که غالباً بر رویگیری مأموران با تروریست‌ها تمرکز دارند.

ایستگاه: ترسیم روحیات بمب‌گذار

از جمله فیلم‌های کمتر شناخته شده دهه ۶۰ است که به‌طور مشخص بر یک عملیات تروریستی متمرکز می‌شود. در «ایستگاه»، مردی که در رشته الکترونیک نابغه است، به علت شرایط روحی نامتعادل ناشی از دوران کودکی‌اش، با پیشنهاد عموی خود که در راس یک گروه تروریستی ناشناس قرار دارد، توافق می‌کند تا بمب الکترونیکی قدرتمندی را در فاضلاب زیرساخت ایستگاه مرکزی راه‌آهن کار بگذارد. این فیلم با تکیه بر تعلیق، هیجان را به خوبی القا می‌کند و کارگردان در描描ن روحیات بمب‌گذار نیز به موفقیت دست می‌یابد.

شبی که ماه کامل شد: زندگی تروریست‌ها به تصویر کشیده می‌شود

این فیلم با یک داستان عاشقانه آغاز می‌شود و در ادامه به ارائه تصویری از فعالیت‌های یک گروه تروریستی می‌پردازد که به گفته سازندگان، بر اساس یک واقعیت شکل گرفته است؛ این‌که چگونه مردی عادی و عاشق به یک تروریست بدل می‌شود. جایی که عبدالحمید به پاکستان سفر می‌کند، شخصیت و رفتار او تحت تأثیر برادرش، عبدالمجید (یا عبدالمالک) تغییر پیدا می‌کند. «شبی که ماه کامل شد» تلاشی است برای نمایش ایدئولوژی هولناک‌ای که زمینه‌ساز ولادت تروریست‌هاست.

روز صفر: روایت عملیات دستگیری ریگی

یکی از دقیق‌ترین ساخته‌های سینمای ایران است که به سبک تریلرهای معاصر، بیشتر بر سکانس‌های هیجان‌انگیز و پرتعلیق متمرکز شده است. «روز صفر» به‌عنوان یکی از مهم‌ترین فیلم‌های سینمایی در این مقطع، موضوع دستگیری عبدالمالک ریگی، فرمانده گروه تروریستی جندالله را بازگو می‌کند. امیر جدیدی در نقش خدمتگزار امنیتی، تصویر متفاوتی از نیروهای امنیتی ارایه می‌دهد. بزرگ‌ترین موفقیت فیلم در نمایش حرفه‌ای حوادث اکشن است.

ماجرای نیمروز: پیگرد سایه‌ها

‌در میان فیلم‌های مرتبط با بازنمایی حوادث سال ۶۰، «ماجرای نیمروز» از دیگر آثار پررنگ‌تر است؛ فیلمی که ترورهای گروهک منافقین را از دیده مأموران امنیتی روایت می‌کند. روایت فیلمساز بر مبنای نگاه طرفدارانه و تلاش مأموران برای مواجهه با تروریست‌ها است که داستان سرایی را پیش می‌برد و پس از مقدمه‌چینی، بر روی هدف مشخص دستگیری موسی خیابانی، شماره دو منافقین متمرکز می‌شود. موفقیت «ماجرای نیمروز» به ایجاد دنباله‌ای به نام «ماجرای نیمروز: رد خون» منجر گردید.

بادیگارد: حافظ نظام

«بادیگارد» داستانی از زندگی شخصیت اصلی حاتمی‌کیا در دهه ۹۰ را روایت می‌کند. حیدر ذبیحی، با بازی پرویز پرستویی، به نوعی ادامه‌دهنده نقش حاج کاظم از «آژانس شیشه‌ای» است. کاراکتری که در حرفه‌اش به محافظت می‌پردازد و در یکی از سکانس‌های پرتنش فیلم، نقشه تروریست‌ها را شکست می‌دهد. اما در «بادیگارد»، حیدر ذبیحی می‌خواهد به‌عنوان حافظ نظام عمل کند و در پایان نیز جانش را فدای یکی از دانشمندان جوان هسته‌ای می‌کند. «بادیگارد» تلاشی است برای زنده نگه‌داشتن موفقیت «آژانس شیشه‌ای» و انتخاب پرستویی نیز این امر را دوچندان می‌کند. دوربین حاتمی‌کیا با حیدر ذبیحی همدم و همدل است و انزوای او را به‌خوبی به نمایش می‌گذارد.

به وقت شام: چطور ایرانی؟

فیلم بلندپروازانه حاتمی‌کیا در مورد داعش، داستان دو خلبان ایرانی، یک پدر و پسر را روایت می‌کند که برای نجات جان گروهی از مردم به تدمر سفر می‌کنند تا هواپیمایشان را به دمشق برسانند، اما پس از گرفتار شدن در دست داعش، ناچار به مشارکت در عملیاتی انتحاری می‌شوند و این اقدام را با دلیری خنثی می‌سازند. عبارتی که یکی از داعشی‌ها در فیلم بر زبان می‌آورد، یعنی «چطوری ایرانی؟!» در خاطرها باقی مانده و صحنه‌های پرتنش اثر به نمایاندن خشونت و سبعیت اعضای داعش می‌پردازد. این فیلم علاوه بر سکانس‌های حادثه‌ای، تفاوت‌های دیدگاه دو نسل را هم به تصویر می‌کشد و در نهایت به یک نتیجه تراژیک می‌رسد که از منظر آرمان‌گرایانه فیلمساز برآمده است. «به وقت شام» یکی از بارزترین آثار سینمای ایران است که به‌وضوح به موضوع داعش و جنایات آن پرداخته است.

ضد: روایت نفوذ

«ضد» جدیدترین اثر سینما ایران در زمینه ترور است. درامی سیاسی-معمایی که به برخی رخدادهای سال‌های ابتدایی پس از پیروزی جمهوری اسلامی می‌پردازد. امیرعباس ربیعی با بازآفرینی دهه ۶۰ و به‌ویژه حوادث سال ۶۰، تمرکز ویژه‌ای بر موضوع نفوذ داشته است. التهابات آن سال و نقش گروهک منافقین به‌عنوان عامل در وقایع تلخ و خونبار آن سال، در درامی که عشق نیز در آن مطرح است، به تصویر کشیده شده است. بمب‌گذاری، ترور و ایجاد درگیری، بخشی از اقداماتی است که شخصیت اصلی فیلم برای ابراز وفاداری به سازمان انجام می‌دهد. شخصیتی که از گروهک منافقین به حزب جمهوری اسلامی نفوذ کرده است.

ترور نافرجام

جدیدترین محصولی که درباره عملیات تروریستی در دسترس قرار گرفته، مینی‌سریال «ترور» است که پخش آن از روز جمعه آغاز شده است. «ترور» به روایت ترور نافرجام حاج قاسم در کرمان می‌پردازد.