زردی پوست وضعیتی ناپسند و ناخوشایند است که معمولاً کسی نمی‌تواند آن را تحمل کند و در این شرایط افراد به دنبال راه‌هایی برای رفع این مشکل می‌باشند.
این حالت زردی می‌تواند ناشی از عوامل مختلف باشد و تشخیص آن به تنهایی از عهده بیمار خارج است. بعضی از انواع زردی ممکن است خطرناک و برخی دیگر بی‌خطر باشند. زرد شدن پوست به همراه غشای صلبیه چشم، به معنی افزایش سطح بیلی‌روبین در خون است که به آن «زردی» یا «آیکتر» گفته می‌شود. زردی پوست معمولاً در نور طبیعی به وضوح بیشتری مشاهده می‌شود، اما در زمان مراجعه بیمار با مشکل زردی پوست، سوالات خاصی باید از او پرسیده شود.
زمان شروع زردی پوست چه موقع بوده؟ آیا فرد در کنار زردی احساس خارش دارد؟ آیا رنگ مدفوع یا ادرار تغییر کرده است؟ (در موارد هپاتیت، مدفوع به رنگ زرد و ادرار تیره می‌شود) آیا بیمار احساس خستگی، تب و لرز می‌کند؟ آیا او به بیماری‌های گوارشی، ریوی یا قلبی مبتلا است؟ آیا سابقه‌ای از ابتلا به بیماری‌های جدی، مشکلات کبدی، سنگ‌های صفراوی یا مصرف الکل و داروهای خاص در تاریخچه او وجود دارد؟ و سوالات مشابه این موارد. با جمع‌آوری این اطلاعات از بیمار، می‌توان به این نتیجه رسید که دلایل مختلفی برای زردی پوست وجود دارد. به‌طور کلی، بسیاری از افراد بر این باورند که هر شخصی که پوست زردی دارد، به هپاتیت مبتلا است، در حالیکه این تصور صحیح نیست و باید علت واقعی زردی بررسی شود. در این نوشته به چند دلیل رایج زردی پوست پرداخته‌ایم. با ما همراه باشید.
۱. التهاب کیسه صفرا و مجاری صفراوی
التهاب مجاری صفراوی منجر به زردی و احساس درد در ناحیه شکم، تب و خارش می‌شود. التهاب کیسه صفرا که به کولیت معروف است هم زردی غیر انسدادی در پوست ایجاد می‌کند. البته سنگ‌های صفراوی که موجب انسداد در مجرا می‌شوند نیز می‌توانند به همراه درد، زردی پوست را به‌وجود آورند.
۲. زردی پوست در نوزادان
نوزادان در زمان تولد ممکن است به زردی پوست دچار شوند که به دلیل بالابودن بیلی‌روبین خون اتفاق می‌افتد و با ارائه مراقبت‌های مختص به آن، رفع خواهد شد. همچنین کودکان بزرگ‌تر نیز ممکن است زردی پوست نشان دهند که در این موارد اگر مشکلی جدی وجود نداشته باشد، به تدریج با افزایش سن بهبود خواهند یافت.
۳. سیروز کبدی
سیروز کبدی سبب زردی خفیف تا متوسط می‌شود. بروز خارش در سطح پوست، تورم شکم به سبب احتباس مایع، احساس ضعف و خستگی، ورم پاها، تهوع و استفراغ و در مراحل پیشرفته‌تر، کاهش سطح هوشیاری از نشانه‌های این بیماری به‌حساب می‌آید. کنترل سیروز کبدی اهمیت فراوانی دارد، زیرا در غیر این صورت، خطر فوت بیمار وجود دارد. بسیاری از بیماران مبتلا به این بیماری از خارش پوست شکایت دارند، که با تجویز لوسیون‌ها و کرم‌های ضدخارش می‌توان به کاهش آن کمک کرد.
۴. سرطان‌های گوارشی
سرطان کبد و سرطان کیسه صفرا به‌عنوان یکی از دلایل اصلی زردی پوست شناخته می‌شوند، البته این بیماری‌ها عموماً علامت‌گذاری خاصی ندارند و علائم گوناگونی دارند. دردهای شکمی، تب و لرز، کاهش وزن، خارش، فقدان اشتها و دفع مدفوع چرب و ضایعات پوستی، برخی از نشانه‌های مرتبط با زردی هستند.
۵. مصرف داروها و بعضی مواد غذایی
یکی از مهم‌ترین دلایل زردی پوست، مصرف بعضی داروها می‌باشد. داروهایی نظیر قرص‌های ضدبارداری، استامینوفن و داروهای استروئیدی می‌توانند باعث زردی شوند. بنابراین، در زمان مراجعه بیمار با زردی، یکی از سوال‌های متداول اطلاع از نوع داروهای مصرفی اوست. همچنین نوع تغذیه نیز ممکن است تأثیر زیادی بر رنگ پوست داشته باشد. مصرف میوه‌ها و سبزیجات غنی از کاروتن، مانند هویج، می‌تواند موجب زردی پوست شود. این رنگدانه در پوست وجود دارد و تجمع آن معمولاً به صورت ژنتیکی است، اما در برخی افراد ممکن است به‌دلیل مصرف زیاد اینگونه غذاها، افزایش یابد.
بتاکاروتن در هویج، گوجه‌فرنگی، نخود سبز و کلم وجود دارد و رنگ پوست را زیباتر می‌کند، اما مصرف بیش از حد آن توصیه نمی‌شود. به یاد داشته باشید که این مواد غذایی در افرادی با پوست زرد ژنتیکی نباید حذف شوند، بلکه باید تعادل در مصرف آنها رعایت شود. همچنین، کم‌آبی پوست را نیز باید در نظر گرفت. اگرچه کم‌آبی باعث زردی نمی‌شود، ممکن است درخشندگی پوست را کاهش دهد و باعث تیره شدن، خشکی و بد رنگی آن شود که در اشخاص با زردی ژنتیکی به‌وضوح بیشتر نمایان خواهد شد.
۶. عمل جراحی
بعضی از بیماران ممکن است پس از انجام عمل جراحی دچار زردی پوست شوند، به ویژه در جراحی‌هایی که بر روی کبد صورت می‌گیرد، بیشتر مشاهده می‌شود.
۷. آسیب به پوست
از دیگر مواردی که می‌تواند منجر به زردی پوست شود، خونمردگی ناشی از آسیب است. در چنین موقعیتی، تغییر رنگ در ناحیه مورد اصابت مشاهده می‌شود. قسمت آسیب‌دیده می‌تواند رنگی قرمز، کبود مایل به آبی و سپس زرد شود. زردی ناشی از آسیب معمولاً به مرور زمان بهبود پیدا می‌کند.
۸. زردی با منشأ ژنتیکی
گاهی اوقات زردی پوست به‌طور ژنتیکی بروز می‌کند. مثلاً افرادی که از زمان تولد پوست زرد دارند، یا افرادی با پوست تیره که به زردی گرایش نشان می‌دهند. در این افراد، پوست بدن، ملتحمه چشم و حتی زیر زبان نیز به زردی می‌زند. در آزمایشات گسترده و تشخیصی برای این افراد هیچ نشانه‌ای از بیماری یافت نمی‌شود و اقدام خاصی برای تغییر رنگ پوست آنها امکان‌پذیر نیست. اگر بیمار خانم باشد، می‌توان پیشنهاد کرد از کرم‌های آرایشی به منظور روشن کردن و تغییر رنگ بهره ببرند. برخی از بیماری‌های ارثی مانند «ژیلبرت» که خود بی‌خطر هستند، ممکن است موجب زردی شوند. این بیماران در حالت گرسنگی یا تشنگی دچار زردی پوست می‌شوند که معمولاً موقتی است. همچنین در برخی نژادها، مانند افراد شرقی، رنگ پوست معمولاً زرد است که این امر به دلیل ژنتیکی و غیرقابل تغییر می‌باشد.
۹. کم‌خونی
افراد مبتلا به کم‌خونی ممکن است دچار رنگ‌پریدگی و زردی پوست شوند، به ویژه در کم‌خونی‌های داسی شکل این حالت شدت بیشتری دارد. نشانه‌هایی از جمله خستگی، ضعف، تعریق و تپش قلب در این افراد مشاهده می‌شود. لازم است در این موارد با کنترل بیماری کم‌خونی و رفع زردی پوست اقدام شود.
۱۰. نارسایی قلبی
در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی، اغلب سیانوز (تنگی نفس) مشاهده می‌شود، اما ممکن است در این حالت رنگ پوست نیز به زردی گرایش پیدا کند.
نتیجه‌گیری
در صورتی که با زردی پوست و ملتحمه چشم روبرو شدید، حتماً برای تشخیص علت به پزشک مراجعه کنید. زردی ممکن است نشانه‌ای از یک بیماری جدی باشد یا به سادگی علت خاصی نداشته باشد. روش‌های تخصصی متعددی از جمله آزمایش‌های کبدی، اندازه‌گیری سطح آنزیم‌های بدن، سونوگرافی و… وجود دارد که می‌تواند در شناسایی سریع علت زردی کمک کند. در صورت وجود بیماری، درمان یا کنترل آن برای از بین بردن زردی ضروری است، اما در موارد ژنتیکی کار خاصی برای فرد نمی‌توان انجام داد.
منبع: هفته نامه سلامت