شناسایی پشه «آئدس» در مناطق شمالی کشور و اقدامات برای جلوگیری از استقرار آن

دکتر احمد رئیسی در مصاحبه با ایسنا، پیرامون شیوع بیماری‌های مربوط به پشه آئدس و ادعاهایی مبنی بر ورود این پشه به شمال کشور و نزدیکی به تهران، بیان کرد: واقعیت این است که باید در این زمینه به دقت عمل کنیم. در حال حاضر وضعیت به نحوی نیست که این پشه برای تهران مشکلی در روزهای آینده ایجاد کند، ولی ممکن است در آینده به یک مساله عمومی برای کشور تبدیل شود؛ همان طور که برای بسیاری از کشورهای همسایه ما اتفاق افتاده است.

شناسایی پشه آئدس “آلبو پیکتوس” در نقاط شمالی کشور

وی ادامه داد: در مورد پشه آئدس، دو نوع ناقل تب دانگ وجود دارد که یکی از آن‌ها مختص مناطق معتدل جهان است و به ویژه در جنوب اروپا و برخی نواحی خنک‌تر مشاهده می‌شود. اخیراً (حدود یک ماه و نیم پیش) این پشه در نواحی شمالی ایران همچون انزلی، رشت و آستارا شناسایی شده است.

در پاسخ به این سوال که آیا این نخستین بار است که این پشه در این نواحی دیده شده است یا خیر، توضیح داد: نمی‌توانیم به طور قطعی بگوییم که برای نخستین بار بوده است. واقعیت این است که یکی از دانشجویان در حال نگارش تِز خود در انزلی متوجه شده که این پشه‌ها ممکن است از نوع آئدس باشند و این موضوع را با استاد خود مطرح کرده که پس از تایید ایشان، ما نیز این موضوع را تایید کردیم.

پشه آئدس بومی ایران نیست

وی افزود: از این رو وجود پشه آئدس “آلبو پیکتوس” در نواحی شمالی کشور در مناطق ذکر شده تایید شده است. البته دو نوع پشه آئدس “آلبو پیکتوس” و “اجیپتی” بومی کشور ما نیستند.

گونه‌های متفاوت پشه‌های آئدس در شمال و جنوب ایران

رئیسی ادامه داد: این قبیل از پشه آئدس “آلبو پیکتوس” با مواردی که پیش‌تر در نواحی جنوبی کشور دیده می‌شد، تفاوت دارد؛ از این رو نمی‌توان به راحتی فرض کرد که این پشه‌ها از جنوب کشور به نواحی شمالی سرازیر شده‌اند. پیش از این، مشاهده این پشه تنها محدود به استان هرمزگان و نواحی بندرعباس، بندر لنگه، جزیره هرمز، سیریک و یک بار نیز در جزیره کیش بود.

بیماری‌هایی که پشه آئدس موجب می‌شود

وی با ذکر اینکه هر دو نوع پشه آئدس “آلبو پیکتوس” و آئدس “اجیپتی” منجر به بروز بیماری‌های تب دنگ، زیکا و چیکونگونیا می‌شوند، تصریح کرد: این سه بیماری اهمیت زیادی دارند، اما در صورت بروز بیماری تب دانگ، به ویژه نوع خونریزی‌دهنده آن، خطر مرگ و میر نیز وجود دارد و بنابراین نمی‌خواهیم چنین وضعیتی پیش آید؛ اما هر سه بیماری می‌توانند برای مبتلایان عوارض شدیدی به همراه داشته باشند.

عدم گزارش انتقال محلی تب دانگ در کشور

رئیسی با تأکید بر اینکه هنوز گزارشی از انتقال محلی بیماری دانگ در کشور وجود ندارد، اعلام کرد: اگر هم برخی افراد به طور محدود تست‌های مثبت داشته باشند، همگی سابقه سفر به آسیای جنوب شرقی را دارند و عمدتاً در همان مناطق نیز آلوده شده‌اند.

وی اضافه کرد: خوشبختانه در شش ماه اول امسال، موردی از بیماری تب دانگ ثبت نشده است. لازم به ذکر است که تست مثبت الزاما به معنای ابتلا به بیماری نیست؛ زیرا تست سرولوژیک ممکن است نشان دهد فرد حتی یک سال پیش در معرض بیماری بوده و همچنان تست او مثبت باشد.

بهبود محیط؛ بهترین راهکار مقابله با پشه آئدس

رئیس اداره کنترل و مبارزه با مالاریا وزارت بهداشت در ارتباط با تدابیر این وزارتخانه برای مقابله با پشه آئدس، توضیح داد: به منظور جلوگیری از طغیان بیماری ناشی از پشه آئدس، سیاست ما در نقاط شمالی و جنوبی کشور یکسان است و بهترین اقدام، نقاط بهسازی و پاکسازی محیط با تعامل با بخش‌های مختلف است که به تازگی با مدیریت استانداری گیلان آغاز شد و این کلید موفقیت ما خواهد بود تا مانع از تثبیت جمعیت این پشه شویم. سم‌پاشی و مه‌پاشی تأثیر چندانی نخواهند داشت.

وی همچنین بیان کرد: درمان بیماری‌های ناشی از پشه دانگ دائمی نیست و تاکنون واکسن و دارویی اساسی برای این بیماری‌ها وجود ندارد.

وی با تأکید بر اینکه بیماری دانگ از طریق نیش پشه‌ها منتقل می‌شود، گفت: زمانی که یک پشه، فردی که به ویروس بیماری دانگ آلوده شده را نیش می‌زند، ویروس به بدن آن پشه وارد می‌شود و در ادامه، وقتی که آن پشه فرد دیگری را نیش بزند، ویروس وارد خون آن فرد می‌شود.

انواع ویروس‌های مؤثر بر بیماری دانگ

او همچنین بیان کرد که چهار نوع ویروس وجود دارد که موجب بیماری دانگ می‌شوند. پس از بهبودی فرد از تب دانگ، او نسبت به همان نوع از ویروس که بر آن مبتلا شده، ایمنی پیدا می‌کند؛ اما نسبت به سه نوع دیگر ویروس‌های ایجادکننده بیماری دانگ ایمن نخواهد بود. در واقع، اگر فردی دوباره، سوم یا چهارم مبتلا شود، خطر ابتلا به فرم شدید بیماری دانگ و همچنین تب خونریزی‌دهنده دانگ افزایش می‌یابد. همچنین در صورت بروز آلودگی دوباره با نوع قبلی ویروس، احتمال بروز علائم شدید ناشی از این بیماری بیشتر خواهد بود.

وی در باره عوامل مؤثر بر افزایش خطر ابتلا به این بیماری توضیح داد: سفر به مناطق گرمسیری یا سکونت در این مناطق، خطر برخورد با ویروس ایجاد کننده بیماری دانگ را افزایش می‌دهد. مناطق با ریسک بالا شامل آسیای جنوب شرقی، جزایر اقیانوس آرام غرب، آمریکای لاتین و کارائیب هستند.

علائم بیماری دانگ چگونه است؟

او درباره نشانه‌های ابتلا به بیماری دانگ توضیح داد: بسیاری از افراد، به ویژه کودکان و نوجوانان، ممکن است هیچ علائم خاصی را در شکل خفیف بیماری دانگ احساس نکنند. وقتی نشانه‌ها بروز می‌کند، معمولاً چهار تا هفت روز پس از نیش پشه آلوده مشاهده می‌شود. بیماری دانگ می‌تواند با تب بالای ۱۰۴ فارنهایت (۴۰ درجه سلسیوس) و حداقل دو نشانه‌ای مانند سردرد، درد عضلات، درد استخوان و مفاصل، حالت تهوع، استفراغ، درد چشمی، تورم غدد لنفاوی و جوش پوستی ظهور کند.

وی همچنین خاطرنشان کرد که بیشتر افراد مبتلا به این بیماری طی یک هفته یا بیشتر بهبود می‌یابند، اما در برخی موارد، نشانه‌ها ممکن است به شدت افزایش یابد و به عوارض تهدیدکننده زندگی منجر شوید. تعداد سلول‌های تشکیل‌دهنده لخته (پلاکت‌ها) در خون کاهش پیدا می‌کند و این وضعیت ممکن است منجر به نوع شدید بیماری دانگ، تب خونریزی‌دهنده دانگ یا سندرم شوک دنگ شود.

چه زمانی تب دانگ به اورژانس پزشکی تبدیل می‌شود؟

به گفته وی، نشانه‌ها و علائم تب خونریزی‌دهنده دانگ یا نوع شدید بیماری دانگ که اورژانس پزشکی و تهدیدکننده زندگی است، شامل درد شدید شکم، استفراغ مکرر، خونریزی از لثه یا بینی، وجود خون در ادرار، مدفوع یا استفراغ و خونریزی زیرپوستی که مثل کبودی به نظر می‌رسد، دشواری یا تنفس سریع، پوست سرد یا مرطوب، خستگی و تحریک‌پذیری یا بی‌حوصلگی است.

رئیسی تأکید کرد: در صورتی که فرد به نوع شدید بیماری دانگ مبتلا شود، این امر می‌تواند به ریه‌ها، کبد یا قلب آسیب برساند. فشارخون ممکن است افزایش یابد و باعث شوک و در برخی موارد مرگ در فرد مبتلا شود.

شباهت علائم تب دانگ و چیکونگونیا

وی همچنین درباره بیماری چیکونگونیا توضیح داد: چیکونگونیا یک بیماری ویروسی است که به وسیله پشه‌های آلوده به انسان منتقل می‌شود و علائمی مشابه با دانگ دارد. علامت بارز و اصلی بیماری چیکونگونیا، تظاهرات مفصلی است. آرتریت و درد مفاصل التهابی ممکن است شدید باشد و منجر به ناتوانی در فرد به ویژه در نواحی اندام‌ها (مچ دست، مچ پا، بند انگشتان) گردد.

وضعیت شیوع بیماری‌های مرتبط با پشه آئدس در شش سال اخیر

و بر اساس اطلاعات دفتر مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، از سال ۱۳۹۵ تا پایان سال ۱۴۰۱، تعداد موارد مثبت قطعی بیماری دانگ ۶۰ مورد و بیماری چیکونگونیا ۵۴ مورد در کشور ثبت گردیده که تمامی این موارد “وارداتی از خارج کشور” بوده است. بالاترین میزان شیوع بیماری تب دانگ در سال ۱۳۹۷ با ۱۷ مورد و بیشترین تعداد بیماری چیکونگونیا در سال ۱۳۹۶ با ۴۷ مورد ثبت شده است. همچنین در سال گذشته، ۱۱ مورد مبتلا به تب دانگ و یک مورد مبتلا به چیکونگونیا در کشور شناسایی شدند.

علاوه بر این، تا به امروز هیچ موردی از بیماری زیکا در کشور گزارش نشده است. تمامی موارد بیماری تب دانگ، چیکونگونیا و زیکا در ایران تاکنون به عنوان موارد وارداتی از خارج کشور شناخته شده‌اند. در ضمن، در سال‌های پاندمی کووید-۱۹ به دلیل کاهش سفرهای بین‌المللی و همچنین کاهش موارد حساسیت‌های تشخیصی، تعداد موارد بیماری کاهش یافته است.