طبق گزارش ایمنا، در دو دهه اخیر، مفهوم «شهرهای جدید» یا «شهرهای منشوری» (Charter Cities) بهعنوان یک روش نوآورانه در زمینه توسعه شهری به شدت مورد توجه قرار گرفته است. این نوع شهرها تلاش میکنند تا فضاهای جدیدی را با ترکیبی بهینه و پایدار ایجاد کنند که بنا به نیازهای جوامع امروزی طراحی شده است و نه تنها به مشکلات شهری فعلی پاسخ میدهند، بلکه با بکارگیری فناوریهای نوین، اصول پایداری و مدیریت هوشمند منابع به ارتقای کیفیت زندگی ساکنان آینده یاری میرسانند.
با افزایش جمعیت شهری و چالشهای مربوط به آن، از جمله آلودگی، کمبود مسکن و زیرساختهای ناکافی، بسیاری از کشورها به جستجوی راه حلهای خلاقانه و نوآورانه پرداختهاند، به همین دلیل تأسیس شهرهای جدید در نقاط مختلف دنیا به یک اولویت تبدیل شده است. شهرهایی که از پایه و به شیوهای جدید ایجاد میشوند، مشابه سنگاپور و دبی، به گونهای طراحی شدهاند که قابلیت ایجاد سیستمهای حکومتی مستقل را دارند.
ایده ایجاد شهرهای جدید از پایه موضوعی جدید نیست و در طول تاریخ با درجات مختلفی از موفقیت توسط اقوامی چون رومیان و صنعتگران ویکتوریایی به اجرا درآمده است و از مصر تا آریزونا مشهود است. اما به دلیل پیشبینی اضافه شدن ۲.۵ میلیارد نفر به جمعیت شهری تا سال ۲۰۵۰، بنظر میرسد روند و مقیاس توسعه این نوع شهرها در دهه جاری سرعت بیشتری پیدا کرده است. در ادامه به چندین شهر جدید در حال ساخت اشاره خواهیم کرد و ویژگیها، اهداف و چشماندازهای این پروژهها را بررسی خواهیم کرد.
نوسانتارا (Nusantara)، اندونزی
تغییرات اقلیمی موجب شده که پایتخت تاریخی و پرجمعیت اندونزی سالانه بین یک تا ۱۸ سانتیمتر در آب فرورود و بدین ترتیب، انتقال مقر حکومتی این کشور از جاکارتا سالهاست که مورد بحث است و در سال ۲۰۱۷، جستوجو برای یک مکان جدید بهصورت رسمی آغاز شد. مکان انتخاب شده، نوسانتارا، یک منطقه جنگلی با وسعت ۲۵۶۱ کیلومتر مربع در جزیره بورنئو میباشد.
پیشرفتهای اولیه پروژه در آگوست ۲۰۲۲ صورت گرفت و اکنون ساخت کاخ ریاستجمهوری جدید، ادارات دولتی، فرودگاه و زیرساختهای حملونقل در حال پیگیری است. دولت اندونزی اعلام داشته است که این شهر از سال ۲۰۲۴ بهطور تدریجی به عنوان پایتخت جدید آغاز به کار خواهد کرد و پیشبینی میشود که انتقال تدریجی نهادهای دولتی به این محل در سالهای آینده صورت پذیرد، در حالی که مراحل نهایی ساخت و توسعه شهر جدید تا سال ۲۰۴۵ ادامه خواهد داشت. این پروژه از اهمیت بالایی برای حکومت اندونزی برخوردار است و به منظور کاهش فشار بر جاکارتا و ایجاد یک مرکز اقتصادی و اداری نوین در کشور طراحی شده است.
شهر گلهفو (Gelephu Mindfulness City)، بوتان
ایجاد شهر ذهنآگاهی در نزدیکی گلهفو و در امتداد مرز جنوبی بوتان با هند در دسامبر ۲۰۲۳ اعلام شد و پیشبینی میشود که مساحت آن به یک هزار کیلومتر مربع برسد، که معادل ۲.۵ درصد از سرزمین کوچک هیمالیا است. این شهر پیشنهادی در اطراف مجموعهای از پلهای قابل سکونت شکل میگیرد و شامل امکانات رفاهی نظیر فرودگاه بینالمللی، دانشگاه، گلخانه هیدروپونیک، عبادتگاه، بازار محلی و یک سد برقآبی خواهد بود. عملیات ساخت فرودگاه بینالمللی و بندر در حال حاضر آغاز گردیده است، اما تاریخ پایان پروژه هنوز مشخص نیست.
شهر هوشمند Dholera، هند
شهر هوشمند Dholera که اولین شهر از هشت شهر هوشمند برنامهریزیشده در هند به شمار میرود، تلاش در جهت کاهش ازدحام و آلودگی، ارتقاء امکانات رفاهی و بهوجود آوردن محیطی پیشرفته برای تشویق نوآوری دارد. این شهر که دارای مساحتی معادل ۹۲۰ کیلومتر مربع در ۱۰۰ کیلومتری جنوبغربی احمدآباد است، در سال ۲۰۱۳ بهعنوان بزرگترین پروژه توسعه شهری سبز در هند معرفی شد و در حال حاضر مراحل توسعه جادهها و خدمات در حال انجام است.
پیشبینی میشود که سال آینده، اولین کارخانه تراشههای نیمههادی هند در این شهر آغاز به کار کند و همچنین یک نیروگاه خورشیدی با ظرفیت ۴۴۰۰ مگاوات راهاندازی گردد.
پایتخت اداری جدید، مصر
پایتخت اداری جدید مصر که هنوز نامی برای آن انتخاب نشده، در حال حاضر بهعنوان یک شهر جدید با وسعت ۷۱۴ کیلومتر مربع در دست ساخت است و در ۴۵ کیلومتری شرق قاهره، پایتخت باستانی این کشور واقع شده است. اعلام ساخت این پروژه در مارس ۲۰۱۵ صورت گرفت که شامل ۲۰ برج و یک برج نمادین بهعنوان بلندترین آسمانخراش آفریقا طراحی شده تا به چالشهای موجود از جمله تراکم جمعیت، ترافیک و آلودگی هوا پاسخ دهد.
بسیاری از کارمندان مصری به ساختمانهای اداری جدید منتقل شدهاند. این شهر جدید بهطور مستقیم به پایتخت و دیگر شهرهای بزرگ مصر از طریق یک سیستم حملونقل مونوریل و ریلی متصل خواهد شد. این پایتخت اداری با استفاده از مفاهیم طراحی مدرن و پایدار شکل خواهد گرفت و شامل زیرساختهای پیشرفته، فضاهای سبز و مسیرهای عبوری برای عابران پیاده خواهد بود.
California Forever، ایالات متحده آمریکا (۲۰۲ کیلومتر مربع)
کالیفرنیا فوراور یک پروژه آرمانی در زمینه توسعه شهری در ایالات متحده است که با حمایت سرمایهگذاران دره سیلیکون و به قصد ایجاد یک شهر جدید در ایالت کالیفرنیا طراحی شده است. این پروژه هدفش ارائه یک تجربه زندگی مدرن و پایدار در نواحی شمالی کالیفرنیا و نزدیکی شهر ساکرامنتو میباشد.
کالیفرنیا فوراور بر پایه اصول پایداری و حفاظت از منابع طبیعی طراحی شده و شامل فضاهای سبز وسیع، استفاده از منابع انرژی تجدیدپذیر و زیرساختهای مدیریت آب و پسماند است. انتظار میرود این پروژه بستر جدیدی با ۲۰ هزار خانه برای حدود ۵۰ هزار سکنه فراهم نماید.
بلمونت، ایالات متحده آمریکا
بیل گیتس، مؤسس مایکروسافت، در سال ۲۰۱۷ زمینی به مساحت ۲۴ هزار و ۸۰۰ هکتار در آریزونا خرید و قصد داشت یک شهر آیندهنگر شامل ۸۰ هزار خانه را راهاندازی کند. این شهر بر پایه شبکههای دیجیتال سریع، مراکز داده، فنآوریهای نوین تولید و مدلهای عرضه، وسایل نقلیه خودران و مراکز لجستیک مستقل طراحیشده است.
از زمان آغاز پروژه بلمونت، اقدامات چندانی صورت نگرفته و برخی منتقدان نگرانند که این زمین به منابع آب کافی برای پشتیبانی از توسعه موردنظر دسترسی ندارد.
The Line، عربستان سعودی
The Line که مساحتی به وسعت ۳۴ کیلومتر مربع دارد، یک شهر هوشمند به شکل خطی است که در چارچوب ابرپروژه ۲۶ هزار و ۵۰۰ کیلومتری NEOM عربستان سعودی طرحریزی شده است. این شهر با قابلیت میزبانی جمعیتی بالغ بر ۹ میلیون نفر، که معادل یکچهارم جمعیت کنونی عربستان سعودی است، به صورت خطی به طول ۱۷۰ کیلومتر در صحرای میان دریای سرخ و شهر تبوک ساخته میشود و انرژی آن بطور کامل از منابع تجدیدپذیر تأمین میگردد.
این پروژه شامل دو ساختمان آینهای با عرض ۲۰۰ متر و ارتفاع ۵۰۰ متر خواهد بود که به ارتفاع بیشتری از برجهای پتروناس کوالالامپور دست خواهد یافت. The Line در سه سطح برای عابران پیاده، حملونقل و زیرساختهای شهری طراحی شده و شامل ۱۳۵ ماژول متصل است که هر کدام ۸۰۰ متر طول دارد و از طریق قطارهای سریعالسیر به هم پیوند میخورند، به طوری که سفر بین آنها کمتر از ۲۰ دقیقه زمان میبرد. عملیات اجرایی این پروژه از اکتبر ۲۰۲۱ شروع شده و انتظارات بر این است که فاز اول آن در سال ۲۰۳۰ به پایان برسد؛ بر اساس اعلام مقامات NEOM، این شهر هیچ خیابانی و خودرویی نخواهد داشت و طراحی آن بر مبنای کربنصفر خواهد بود.
شهر مسکونی الجواهری، عراق
نخستین شهر از پنج شهر جدیدی که در سال ۲۰۲۳ در بغداد بهعنوان بخشی از استراتژی دولت برای مبارزه با بحران مسکن و کاهش تراکم در مراکز شهری معرفی شد، شهر مسکونی الجواهری در غرب بغداد، پایتخت عراق است. این شهر بر روی اراضی به مساحت ۷۱۲۱ هکتار در حال ایجاد است و شامل ۳۰ هزار خانه و ۱۰ هزار بلوک مسکونی خدماتی خواهد بود. برآورد میشود مراحل ساخت و ساز این شهر بین چهار تا پنج سال زمان نیاز داشته باشد.
تاتو، کنیا (۲۰ کیلومتر مربع)
تاتو (Tatu) یک منطقه ویژه اقتصادی با مساحت پنج هزار هکتار است که در ۲۰ کیلومتری شمال نایروبی، پایتخت کنیا واقع شده است. این پروژه که برای نخستین بار در سال ۲۰۰۸ مطرح شد، تحت مالکیت یک شرکت توسعهدهنده املاک خصوصی قرار دارد و تاکنون بیش از سههزار خانه و آپارتمان در شهر ساخته یا در حال ساخت است؛ همچنین ۴۵۰۰ دانشآموز در مدارس شهر تاتو مشغول به تحصیل هستند و نزدیک به ۷۵ کسبوکار محلی در این منطقه فعالیت میکنند.
پروسپرا (Próspera)، هندوراس
پروسپرا یک شهر نیمهخودمختار به مساحت ۲۳۵ کیلومتر مربع است که در حال حاضر در جزیره رواتان، حدود ۶۵ کیلومتری ساحل شمالی هندوراس در حال ایجاد است. این پروژه بر اساس قوانین منطقه آزاد (ZEDE) و توسط دولت هندوراس در سال ۲۰۲۱ بنیانگذاری شده و تحت نظارت یک شرکت مستقر در ایالات متحده آمریکا اداره میشود. شهر پروسپرا بیت کوین را بهعنوان ارز قانونی خود پذیرفته و از ساکنان خود انتظار دارد هزینهای سالانه را برای زندگی در این جامعه پرداخت نمایند.
بر اساس اطلاعات منتشر شده در وبگاه این شرکت، بیش از ۲۳ هزار متر مربع از توسعه برنامهریزیشده، به اتمام رسیده است و طرحهایی برای یک پارک صنعتی ۳۹۶ هکتاری در بندر ساتویه و یک سکونتگاه در بندر رویال در دست اقدام است. با این حال، دولت جدید هندوراس در سال ۲۰۲۲ قانونی را برای لغو ZEDE در کشور تصویب کرده که این موضوع وضعیت قانونی پروسپرا را تحت تأثیر قرار داده است.