افزایش زخم‌های مزمن؛ اپیدمی خاموش / چالش «زخم بستر» در بیماران بیمارستانی

دکتر پروین منصوری در مصاحبه‌ای با ایسنا، با اشاره به اینکه زخم‌ها بر اساس «ظاهر» و «مدت زمان بهبودی» به دو دسته تقسیم می‌شوند، خاطرنشان کرد: اگر به دو مولفه «ظاهر» و «مدت زمان بهبودی» در تقسیم‌بندی زخم‌ها توجه کنیم، می‌توان آن‌ها را به دو گروه «مزمن» و «حاد» تقسیم نمود. زخم‌ها در تمام نواحی بدن ممکن است بروز کنند و عوارض جدی و ناتوان‌کننده‌ای برای افراد مبتلا به همراه داشته باشند. انواع مختلفی از زخم‌ها وجود دارد که می‌توان به زخم‌های «مکانیکی»، «حرارتی»، «فشاری»، «دیابتی»، «شریانی»، «زخم‌های ناشی از جراحی» و «زخم‌هایی که بر اثر مصرف برخی داروها مانند داروهای ضدانعقادی ایجاد می‌شوند» اشاره کرد.

پیش‌بینی روند شیوع زخم تا سال ۲۰۳۰ میلادی

وی در خصوص افزایش شیوع زخم‌های مزمن تأکید کرد: بررسی‌ها نشان می‌دهند که شیوع زخم‌های مزمن در تمام نقاط جهان به طور قابل توجهی در حال افزایش است. این مسئله به گونه‌ای است که زخم‌های مزمن به یک اپیدمی آرام و کم‌سروصدا تبدیل شده و اقوام مختلفی را در سطح جهانی تحت تأثیر قرار داده است. پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهند که افزایش سالیانه زخم‌های مزمن از سال ۲۰۲۳ تا ۲۰۳۰ به میزان ۴.۱۵ درصد خواهد بود. همچنین مطالعات نشان می‌دهند که کشورهای در حال توسعه با بیشترین میزان عوارض و مرگ‌ومیر ناشی از زخم‌های مزمن مواجه‌اند؛ چرا که امکانات بهداشتی و درمانی در این کشورها نسبتا کمتر از کشورهای پیشرفته است و امکان تشخیص زودهنگام زخم‌های مزمن فراهم نیست.

تحمیل هزینه‌های سنگین بر روی سیستم بهداشت

این استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران در مورد بار مالی زخم‌های مزمن بر نظام بهداشتی کشورها تصریح کرد: زخم‌های مزمن همواره به عنوان یکی از چالش‌های عمده نظام سلامت شناخته می‌شوند و این مطلب در تاریخ پزشکی بارها تأکید شده است. هزینه‌های هنگفت مرتبط با زخم‌های مزمن بر سیستم بهداشتی و درمانی کشورهای مختلف بسیار بالا است. به عنوان نمونه، در گزارشی از ایالات متحده آمده است که ۸ میلیون آمریکایی به زخم‌های مزمن دچار هستند و هزینه‌های درمان این افراد به حدود ۳۰ میلیون دلار می‌رسد.

دبیر بخش بالینی کنگره زخم و ترمیم بافت سازمان جهاد دانشگاهی علوم پزشکی تهران یادآور شد که علل مختلفی می‌توانند منجر به بروز زخم‌های مزمن شوند و گفت: زمانی که به هر دلیلی زخم در بدن ایجاد شود و زمان بهبودی آن بیش از ۴ هفته طول بکشد، چنین زخم‌هایی به عنوان زخم مزمن شناخته می‌شوند. زخم‌های مزمن به عنوان چالش‌های جدی نظام سلامت به حساب آمده و هزینه‌های هنگفتی را به سیستم‌های بهداشتی و درمانی کشورهای مختلف تحمیل می‌کنند. عواملی از جمله «دیابت»، «افزایش جمعیت سالمندان» و «عمل‌های جراحی» در بروز این زخم‌ها مؤثرند.

ابتلای ۲۵ درصد از افراد دیابتی به زخم مزمن

پیوند مستقیم چاقی و دیابت

وی در مورد بروز زخم‌های ناشی از دیابت خاطرنشان کرد: زخم‌های دیابتی، آن دسته از زخم‌هایی هستند که در صورت عدم کنترل بیماری دیابت در بیماران، در گذر زمان ابتدا به «نوروپاتی» منجر شده و سپس زخم ایجاد می‌شود. اگر بیماران دیابتی از پاهای خود به خوبی مراقبت نکنند، در ابتدا دچار «نوروپاتی» می‌شوند، که نتیجه‌اش به کاهش احساس در پا می‌انجامد، و در نهایت به زخم دیابتی دچار می‌شوند. آمارها نشان می‌دهند که حدود ۲۵ درصد از بیماران دیابتی در طول بیماری خود به زخم‌های مزمن مبتلا می‌شوند و حدود ۱۵ درصد از آن‌ها دچار زخم پا می‌شوند، همچنین ۱۵ درصد از این افراد درجاتی از قطع پا را تجربه خواهند کرد. متأسفانه معضل چاقی در میان جوانان در حال افزایش است و رابطه مستقیمی میان چاقی و دیابت وجود دارد؛ بار دیگر تأکید می‌کنم که دیابت می‌تواند به عنوان عاملی برای بروز زخم‌های مزمن عمل کند.

چالش «زخم بستر» در بیماران بستری

منصوری با تأکید بر افزایش جمعیت سالمندان در سطح جهانی تصریح کرد: سالمندانی که ممکن است به دلایل عوارض مختلف در مراکز درمانی بستری شوند، با تهدیدهای متعددی روبه‌رو هستند. زخم‌های «فشاری» یا «بستر» نیز به عنوان یکی دیگر از دلایل بروز زخم‌های مزمن مطرح هستند. طبق گزارشات، میزان مرگ‌ومیر ناشی از زخم بستر در ایالات متحده به حدود ۶۰ هزار نفر بالغ می‌گردد. برآوردها نشان می‌دهند که حدود ۳.۵ تا ۶۹ درصد از بیماران بستری در بیمارستان‌ها به زخم‌های بستر مبتلا هستند.

نقش جراحی‌ها در بروز زخم

او با اشاره به تأثیر جراحی‌ها در ایجاد زخم‌های مزمن تأکید کرد: از دیگر علل بروز زخم‌های مزمن می‌توان به افزایش تعداد جراحی‌ها به دلایل پزشکی و زیبایی اشاره کرد. به دلیل این نقش، جراحی‌ها باید با تکنیک‌های علمی و زیر نظر متخصصین با تجربه انجام گردند. در این روند نه تنها مهارت پرسنل پزشکی از اهمیت بالایی برخوردار است، بلکه تجهیزات اتاق عمل نیز باید مناسب باشند تا از بروز زخم‌های حاد جراحی که به زخم‌های مزمن تبدیل می‌شوند، جلوگیری شود.

دبیر بخش بالینی کنگره زخم و ترمیم بافت سازمان جهاد دانشگاهی علوم پزشکی تهران بیان کرد: زخم‌های عروقی به دو دسته «ایسکمیک» (شریانی) و «وریدی» تقسیم می‌شوند. تحقیقات نشان می‌دهند که دیابت یکی از عوامل اصلی بروز زخم‌های شریانی است. همچنین زخم‌های وریدی به دلیل نارسایی‌های عروقی وریدی مانند «واریس» ایجاد می‌شوند. چاقی، نارسایی‌های قلبی عروقی و تعدادی از سرطان‌ها که در سیستم «لنف ادم» اختلال ایجاد می‌کنند، نیز از عوامل مؤثر بر ابتلا به زخم‌های مزمن وریدی هستند.

منصوری همچنین تأکید کرد که تغذیه در روند درمان زخم‌های مزمن یک عامل بسیار مهم است و افزود: تیم درمان باید به مولفه تغذیه بیماران دقت لازم را داشته باشد. پروتئین، ویتامین‌ها و زینک در فرآیند بهبود زخم‌ها نقش بسزایی ایفا می‌کنند و سوءتغذیه ممکن است روند بهبودی زخم‌ها را مختل نماید.