صحرای آفریقا ناگهان سبز گشت؛ جادوی طبیعت یا بحران زیست‌محیطی؟

در سال‌های اخیر، تغییرات اقلیمی تأثیرات جدی و مشهودی بر روی اقلیم نواحی مختلف دنیا گذاشته است. یکی از این تغییرات غیرمعمول در بیابان آفریقا مشاهده شده است، به‌طوری‌که با بارندگی‌های غیرمنتظره و شدید، بخش‌هایی از این بیابان خشک به تدریج به سبزی مبدل شده‌اند. این دگرگونی‌ها نه تنها بر اکوسیستم بلکه بر روی زندگی انسان‌ها نیز پیامدهای ویرانگری به دنبال داشته‌اند.

آیا صحرای آفریقا به سبزی گراییده است؟

طبق گزارش تجارت نیوز، صحرا معمولاً به‌عنوان ناحیه‌ای خشک و عاری از پوشش گیاهی شناخته می‌شود، اما پس از بارش‌های غیرمعمول، اکنون مناطق مشخصی از این ناحیه به شکلی شگفت‌انگیز سبز شده‌اند. حتی تصاویر ثبت‌شده از ماهواره نشان می‌دهد که در نواحی جنوبی این بیابان که همیشه خشک و بی‌حاصل به نظر می‌رسیدند، گیاهان به‌تدریج شروع به رویش کرده‌اند.

اما این بارش‌های سنگین فقط به سرسبزی محدود نشده‌اند؛ بلکه موجب ایجاد سیل‌های ویرانگری نیز شده‌اند. دانشمندان بر این باورند که تغییرات اقلیمی ناشی از انتشار گازهای گلخانه‌ای و آلودگی ناشی از سوخت‌های فسیلی، احتمال بروز چنین حوادثی را افزایش داده است.

بارش‌های بی‌نظیر در صحرای آفریقا

در نواحی شمالی خط استوا در آفریقا، به طور معمول میزان بارش‌ها در فصل تابستان (از ژوئیه تا سپتامبر) افزایش می‌یابد. این پدیده به‌دلیل برخورد جریان هوای گرم و خشک از شمال آفریقا با هوای مرطوب استوایی روی می‌دهد. عموماً، منطقه همگرایی بین گرمسیری که مسئول ایجاد این بارش‌هاست، در فصل تابستان به سمت شمال حرکت می‌کند. اما در تابستان امسال، این ناحیه بیشتر از حد طبیعی به سمت شمال جابه‌جا شده و طوفان‌هایی را به نواحی جنوبی صحرای آفریقا، از جمله نیجر، چاد، سودان و حتی لیبی روانه کرده است.

این مناطق اکنون بین دو تا شش برابر بیشتر از میزان معمول بارش دریافت کرده‌اند. به گفته «کارستن هاستاین»، محقق اقلیم‌شناسی دانشگاه لایپزیگ، دو عامل اصلی موجب بروز این تغییرات عجیب شده است. نخست، تغییر در الگوی آب و هوایی از ال نینو به لا نینا که تأثیر آشکاری بر میزان بارش در این مناطق دارد. دوم، گرم شدن جهانی که باعث می‌شود تا منطقه همگرایی بین گرمسیری در جهتی شمالی‌تر قرار گیرد و این جابه‌جایی، منجر به بارش‌های بیشتری در نواحی خشک شمالی می‌شود.

تحقیقات نشان می‌دهد که با افزایش غلظت دی‌اکسید کربن ناشی از آلودگی‌های صنعتی و استفاده از سوخت‌های فسیلی، این تغییرات در آینده ادامه خواهد یافت. به حقیقت، این تغییرات نه تنها به سبز شدن بیابان‌ها کمک می‌کند بلکه فصول طوفانی اقیانوس اطلس را نیز به شدت تحت تأثیر قرار داده و طی ماه‌های اخیر سیل‌های ویرانگری را در کشورهای آفریقایی به وجود آورده است.

به عنوان مثال، مناطقی از نیجر، چاد، سودان، لیبی و مصر که به طور معمول بسیار خشک هستند، امسال افزایش بارش‌ها بین ۴۰۰ تا ۶۰۰ درصد را تجربه کرده‌اند. بارش‌های شدید در چاد به سیل‌هایی منجر شده که زندگی ۱.۵ میلیون نفر را تحت تأثیر قرار داده و منجر به جان باختن حداقل ۳۴۰ نفر شده است. همچنین، سیل در نیجریه و سودان موجب کشته شدن صدها نفر و تخریب هزاران منزل گشته است.

هاستاین اظهار دارد که گرم شدن جهانی سبب افزایش ظرفیت جو برای جذب رطوبت شده و به تبع آن، بارش‌های موسمی و سیلاب‌ها شدت بیشتری پیدا کرده‌اند. اگرچه تحقیقات بیشتری نیاز است تا نقش دقیق تغییرات اقلیمی در هر یک از این حوادث مشخص شود، اما به‌نظر می‌رسد این رویدادها نشانه‌هایی از آینده‌ای نگران‌کننده باشند. هاستاین بر این عقیده است که تغییرات اقلیمی هر رخداد آب و هوایی را تحت تأثیر قرار می‌دهد و احتمال وقوع سیل‌های ویرانگر در آینده افزایش یافته است.

تغییرات اقلیمی اثرات عمیق و گسترده‌ای بر محیط‌زیست و حیات بشر دارد. بارش‌های غیرمعمول در صحرای آفریقا و سیل‌های ویرانگر در آن قاره، نمایانگر تأثیرات وسیع این تغییرات به شمار می‌آید. این تحولات، از یک سو به سرسبزی نواحی خشک منجر شده و از سوی دیگر، زندگی میلیون‌ها نفر را با مخاطرات جدی مواجه کرده است. با اینکه شناخت دقیق‌تری از این پدیده‌ها لازم است، شواهد موجود بیانگر این است که گرم شدن جهانی می‌تواند به افزایش چنین حوادثی در آینده منجر شود.