“`html
مدیرعامل انتشارات علمی و فرهنگی به تشریح جزئیات طرح تحول این ناشر ۷۰ ساله پرداخته و اظهار داشت: به رغم وجود نگاه‌هایی که گاهی تحت تأثیر سیاست قرار گرفته‌اند، لزوم توجه به محیط‌شناسی و ضرورت‌های روز مخاطبان نادیده گرفته شده است. هدف در این طرح تحول آن است که با تکیه بر سرمایههای معنوی و مادی موجود و همچنین تمام گنجینه‌های محتوایی گذشته، طرحی نو و پیشرفته را مطابق با نیازهای آینده ایجاد نماییم.
انتشارات علمی و فرهنگی با نزدیک به ۷۰ سال تجربه در عرصه نشر، یکی از پیشگامان این حوزه در کشور به شمار می‌رود و در زمینه‌های متنوعی از جمله ادبیات، فلسفه، هنر، تاریخ و علوم اجتماعی فعالیت می‌کند. با توجه به نهایی شدن و آغاز اجرای طرح تحول این انتشارات، گفتگویی با قاسم صفایی‌نژاد، مدیرعامل این نهاد انجام شده است.
پس از هفت دهه فعالیت انتشارات علمی و فرهنگی، طرح تحول به تصویب رسیده و در حال پیاده‌سازی است. لطفاً درباره نقاط قوت و ویژگی‌های این طرح توضیح دهید.
انتشارات علمی و فرهنگی برای اندیشمندان و فعالان عرصه نشر، اهمیت ویژه‌ای دارد. بسیاری از فعالان فرهنگی در طول تاریخ ۷۰ ساله این انتشارات، شاهد تجربه‌های متنوعی بوده‌اند؛ از فعالیت‌هایی که تحت عنوان انتشارات فرانکلین انجام می‌شد تا بنگاه ترجمه و نشر کتاب، سازمان چاپ افست، سازمان کتاب‌های جیبی، گروه صنایع کاغذ پارس، مجله کتاب امروز، مرکز تکنولوژی آموزشی، سازمان آموزشی نومرز و سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی. از سال ۱۳۸۰ همچنین سه شرکت تحت عنوان چاپ و نشر کتیبه، فرهنگ فیلم تهران و بازرگانی کتاب‌گستر به عنوان شرکت‌های تابعه این انتشارات تأسیس شده‌اند. شرکت‌هایی که در سال‌های اخیر با چالش‌های زیادی روبرو بوده و در برخی مقاطع فعالیت خود را متوقف کرده‌اند.
این تغییرات و نوسانات باعث تداخل در ماموریت‌ها و فرآیندها، ابهامات گوناگون، سنگین شدن ساختار و کاستی در چابکی شده و همچنین به خاطر سیاست‌زدگی در برخی نگاه‌ها، محیط‌شناسی و نیازهای روز مخاطبان نادیده مانده است.
در راستای طرح تحول انتشارات علمی و فرهنگی، هدف ما این است که با استفاده از سرمایههای معنوی و مادی موجود و تمامی گنجینه‌های محتوایی گذشته، نگاهی به آینده داشته باشیم و از این ظرفیت‌ها برای تأمین نیازهای ایران اسلامی بهره‌برداری کنیم.
طبق این طرح، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی به عنوان یک هولدینگ محتوایی با رویکردی چابک فعالیت خواهد کرد و نقش سیاست‌گذاری و نظارت بر سایر شرکت‌های محتوایی خود را ایفا خواهد کرد و تمامی عملیات‌های تولیدی در شرکت‌های تابعه انجام می‌شود.
به‌طور مشخص، شرکت چاپ و نشر کتیبه تبدیل به نهادی خواهد شد که کل فرآیند نشر سنتی و کاغذی را مدیریت کند. تمامی فعالیت‌های ویرایش، صفحه‌آرایی، طراحی جلد، چاپ، فروش و فروشگاه‌داری در حوزه کتاب‌های کاغذی تحت مدیریت کتیبه انجام خواهد شد تا با هویتی مستقل و با اختیارات کافی، بتواند اقدامات کاربردی خود را به سرانجام برساند.
شرکت کتاب‌گستر مأموریت خود را به شرکت نشر دیجیتال تغییر خواهد داد و شرکت فرهنگ فیلم تهران هم با وظایف مشابه در زمینه نشر چندرسانه‌ای تقویت خواهد شد.
تمرکز ویژه بر روی مخاطب بین‌المللی و همچنین مشارکت با جامعه در تولید و توزیع محتوا از دیگر استراتژی‌هایی است که به‌طور جدی پیگیری خواهد شد.
آیا می‌توانید درباره اهداف اقتصادی و فرهنگی این طرح توضیح دهید؟
هدف اصلی در واقع فرهنگی است. ما قصد داریم انتشارات علمی و فرهنگی به عنوان بزرگترین ناشر کشور، با نگاهی نو به چالش‌های فرهنگی موجود، به شناخت نیازهای مخاطبان بپردازد و با آنها همراهی بیشتری داشته باشد. اصل این هدف در روش بازاریابی یک ناشر نمی‌تواند چیزی غیر از این باشد.
به عنوان هدف فرهنگی، تبدیل شدن انتشارات علمی و فرهنگی به پیشرو در بازار نشر کشور و نماینده نشر کشور در جهان اسلام مد نظر قرار گرفته است. احیای بخش‌های کم‌کار در گنجینه انتشارات و تبدیل کتاب‌های قدیمی به فرمت‌های جدید با توجه به ذائقه مخاطبان امروز، می‌تواند با ایجاد محتوای جدید و ترکیبی در میان‌مدت به ارتقای جایگاه علمی و فرهنگی این ناشر کمک کند.
همچنین باید ابزارها و منابعی فراهم شود که به تحقق این اهداف کمک کنند. من معتقدم خوداتکایی یک ناشر به خودش می‌تواند تأثیرگذاری آن را در جامعه افزایش دهد. بنابراین، موضوع خوداتکایی اقتصادی و دوری از اتکا به نفت یا سایر بودجه‌های دولتی مطرح است. هدف ما فردی نیست، اما برای تحقق هدف فرهنگی، نیاز به خوداتکایی اقتصادی و دستیابی به شاخص‌های عملکردی مناسب و بازگشت سرمایه داریم. البته این به این معنا نیست که هیچ منبع دولتی در طرح تحول وجود نخواهد داشت، بلکه اگر هم وجود داشته باشد، به شکل سرمایه‌گذاری خواهد بود و نه هزینه. تمام برنامه‌ها در راستای بازگشت سرمایه طی یک بازه زمانی معین طراحی شده‌اند.
متأسفانه به دلیل بدهی‌های سنگینی که طی سال‌های گذشته بر این نشر محبوب تحمیل شده، وضعیت مالی انتشارات چندان خوب نیست و برای اجرای طرح تحول به سرمایه‌گذاری نیاز داریم. البته این انتشارات دارای دارایی‌های غیرنقدی زیادی است که می‌تواند با مولدسازی به نفع فرهنگ و علم کشور بکار گرفته شوند.
چشم‌اندازهای کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت طرح تحول انتشارات را ارائه دهید.
در کوتاه‌مدت، تمام تلاش‌ها معطوف به انجام کارهای زیرساختی خواهد شد. متأسفانه، بانک‌های اطلاعاتی قابل اتکایی در انتشارات وجود ندارد و از لحاظ سازمان‌دهی به مشکلاتی برمی‌خوریم. بنابراین قصد داریم با ایجاد یک سامانه یکپارچه، چابکی سازمانی را افزایش داده و مدیریت دانش را به بهترین نحو عملی سازیم و شرایط را برای پیشرفت‌های مثبت با بیشترین خلاقیت و کمترین هزینه فراهم کنیم. پرداخت بدهی‌ها به نویسندگان، مترجمان، تأمین‌کنندگان و طرفین قرارداد به منظور ترمیم اعتبار نشر نیز از دیگر اقداماتی است که در حال پیگیری هستیم.
در میان‌مدت ان‌شاءالله با تجدید چاپ کتاب‌های پرفروش و تبدیل آنها به فرمت‌های جدید، سعی خواهیم کرد نقش مفیدی را در بازار نشر ایفا کنیم و با تولید محتوای با کیفیت بالا، انتشارات را به یک ناشر پیشرو در تولید محتوای عمیق با قالب‌های گوناگون تبدیل کنیم.
برای بلندمدت هم ورود به بازارهای منطقه‌ای و جهانی در نظر داریم و با توجه به اینکه «زبان فارسی» یکی از موضوعات کلیدی در طرح تحول است، کشورهای فارسی‌زبان نیز از اولویت‌های ما خواهند بود. ورود به تولید محتوا در نشر دیجیتال و تأثیرگذاری جدی در این حوزه نیز برنامه‌ریزی شده است.
چه ارتباطی بین طرح تحول انتشارات و واقعیت‌های فرهنگی جامعه برقرار خواهد شد؟
با توجه به اینکه در طرح تحول توجه ویژه‌ای به قالب‌ها و ابزارهای جدید شده و همچنین مخاطب اصلی در تولیدات جدید، نوجوانان هستند، به نظر می‌رسد رابطه‌ای مثبت برقرار است. مباحثی نظیر هویت ملی در کنار نگرش بین‌المللی و همچنین همکاری با مردم در تولید و توزیع محتوا می‌تواند تغییرات ملموسی را نسبت به قبل به همراه داشته باشد.
ظرفیت‌ها، ارزش‌ها و محتوای هفتادساله انتشارات در دوره جدید چه سرنوشتی خواهد داشت؟
بدیهی است که نویسندگان و مترجمان برجسته‌ای که در انتشارات فعالیت کرده‌اند، مایه افتخار ما محسوب می‌شوند؛ ما تلاش خواهیم کرد تا به بهترین نحو با آنها ارتباط برقرار کنیم و از دانش و تجربیات آنان بهره ببریم. همچنین محتوای ارزشمندی که در این مدت تولید شده، با توجه به محدودیت منابع، با اولویت‌بندی صحیح هم احیا می‌شود و هم در قالب‌های جدید محتوایی عرضه خواهند شد. حتی ایده‌هایی برای اقتباس فیلم یا مستند از کتاب‌ها نیز در حال بررسی و برنامه‌ریزی هستند.
نسبت مردم، اهل کتاب و علاقه‌مندان و به‌طور کلی مخاطبان با سیاست‌ها، برنامه‌ها و فعالیت‌های دوره جدید انتشارات چگونه خواهد بود؟
مردم به عنوان صاحبان واقعی انتشارات به حساب می‌آیند. شرکت انتشارات علمی و فرهنگی به عنوان یک شرکت سهامی عام ثبت گردیده و سهامدار اصلی آن در حال حاضر سازمان تأمین اجتماعی است. به واقع، بیش از ۴۵ میلیون نفر از افرادی که با تأمین اجتماعی در ارتباط هستند، سهامدار این انتشارات محسوب می‌شوند.
علاوه بر این، درهای انتشارات به روی تمام مردم و فعالان عرصه کتاب و محتوا گشوده است. همکاری با جامعه در تولید و توزیع و ترویج محتوا یکی از راهبردهای اصلی ما در دوره تحول به شمار می‌رود. حتی با وجود وضعیت دشوار مالی انتشارات، برنامه‌های طراحی شده‌ای برای نذر فرهنگی در حال اجراست تا بتوانیم هر چه سریعتر وارد چرخه تولید محتوا و تحقق مأموریت اصلی نشر شویم.
جایگاه نشر دیجیتال و نشر مکتوب در مأموریت‌های مندرج در طرح تحول چگونه است؟
نشر مکتوب در انتشارات علمی و فرهنگی دارای سابقه‌ای دیرینه و پرافتخار است. احیای کتاب‌های ارزشمند گذشته، در کنار انتشار کتاب‌هایی برای افزایش ارزش این گنجینه، جزو اولویت‌های فوری به شمار می‌رود. انتشارات مکتوب و کاغذی در این سازمان، با کیفیت و تنوع بیشتری نسبت به گذشته تولید و توزیع خواهد شد و ان‌شاءالله پس از مدتی حضور کمرنگ در بازار کتاب، بار دیگر در این حوزه به قوی‌ترین شکل ممکن حاضر خواهیم بود.
در حوزه نشر دیجیتال نیز، در حال طراحی سرمایه‌گذاری‌های ویژه‌ای هستیم. به اعتقاد من، نشر الکترونیک فرصتی جدی برای افزایش میزان مطالعه در میان مردم است. با توجه به گستردگی کشور و مشکلات سیستم توزیع و همچنین هزینه کمتر نشر الکترونیک، باید به این حوزه به‌طور جدی توجه کنیم و از فرصت‌های آن به حداکثر بهره‌برداری برسیم.
“`