احساس جوان‌تر بودن یا بزرگ‌تر از سن واقعی خویش، موضوعی بسیار متداول است. برای مثال، فردی که سنش به ۴۲ سال می‌رسد، ممکن است در حین بازی با فرزندانش در یک بعدازظهر، حس کند که دوباره به ۱۲ سالگی بازگشته است. اما در عوض، بعد از یک روز پر مشغله از جمله شرکت در جلسات آشفته، میان شلوغی فروشگاه‌ها و ملاقات اضطراری با دامپزشک، به نظر می‌رسد به خوابیدن در سن ۷۰ سالگی نزدیک شده است.
زمانی که به مغزمان فکر می‌کنیم، علم نشان می‌دهد که این ناهمخوانی سنی واقعاً وجود دارد؛ به عبارت دیگر، مغز ما می‌تواند با سرعت متفاوتی نسبت به سن تقویمی‌مان پیر شود. بر اساس شرایط سلامتی، شیوه زندگی و شخصیت شما، ممکن است در سن مغزی بسیار جوان‌تر یا بزرگ‌تر از آنچه تصور می‌کنید، باشید.
چگونه می‌توانید بفهمید که آیا مغزتان سرزنده و شاداب است یا به بی‌خوابی بزرگ‌تر شدن نزدیک می‌شود؟ با بررسی این نشانه‌ها، که می‌توانند به شما در تعیین سن واقعی مغزتان کمک کنند، می‌توانید رخدادهای مثبت و منفی را شناسایی کنید و سپس با مطالعه راهکارهای سالم زندگی برای تقویت مغزتان، اقدام کنید.
۳ نشانه که نشان می‌دهد مغز شما جوان باقی مانده است
پژوهش‌ها نشان داده‌اند نشانه‌هایی وجود دارند که حکایت از عملکرد خوب مغز شما دارند.
شما حس جوانی می‌کنید
حسی که از لحاظ سنی در خود دارید، برخلاف سن بیولوژیکی‌تان، به عنوان «سن ذهنی» شناخته می‌شود و اگر احساس کنید سن ذهنتان کمتر از سال‌های واقعی‌تان است، این به معنای خوبی است!
یک مطالعه در دانشگاه ملی سئول و دانشگاه یونسی در کره جنوبی نشان داد که افرادی که احساس جوانی بیشتری دارند، با گذشت سال‌ها، نشانه‌های کمتری از پیری فیزیکی مغز را بروز می‌دهند. محققان اظهار می‌کنند که برای تعیین دقیق تأثیر احساس جوانی بر مکانیسم‌های عصبی، نیاز به پژوهش‌های بیشتری وجود دارد.
نظریه‌ای که ارائه شده است این است که هرچه حس کنید جوان‌تر هستید، به طور جسمی و ذهنی فعال‌تر خواهید بود که این حالت برای سلامت مغز بسیار سودمند است. بنابراین فعالیت‌هایی را انجام دهید که به شما احساس جوانی می‌دهد؛ مثلاً اگر لیست موسیقی‌تان پر از آهنگ‌های گذشته است، آهنگ‌های جدیدی را نیز به آن اضافه کنید؛ این کار می‌تواند حس نشاط و حیات را در شما افزایش دهد.
شما به دو یا چند زبان تسلط دارید
محققان کانادایی و اسپانیایی نشان داده‌اند که افراد دوزبانه، از الگوهای ارتباطی عصبی متمرکزتری برخوردارند، زیرا صحبت کردن به دو زبان باعث می‌شود مغز شما اطلاعات را به شکل مؤثرتری انتخاب کند و این به حفظ انرژی مغز و جوان ماندن آن کمک می‌کند.
علاوه بر این، دوزبانه‌ها به همان اندازه که افراد یک زبانه استفاده می‌کنند، از نواحی پیشانی مغز خود استفاده نمی‌کنند که این امر در نهایت منجر به کاهش فرسودگی و کاهش خطر ابتلا به پیری شناختی و زوال عقل می‌شود.
شما در حال حاضر زندگی می‌کنید
پژوهشی که در دانشگاه UCLA و دانشگاه ملی استرالیا انجام شده، نشان می‌دهد که تمرین‌های ذهن آگاهی که به شما کمک می‌کنند در لحظه حاضر باقی بمانید، می‌توانند به حفظ ماده خاکستری مغز که برای حافظه ضروری است، کمک کنند. مدیتیشن یکی از روش‌های مؤثر است. با مدیتیشن، شما قادر خواهید بود با کاهش استرس، ماده خاکستری مغز را فیزیکی حفظ کرده و از آسیب به سیستم ایمنی جلوگیری کنید.
این تحقیق نشان می‌دهد که مدیتیشن همچنین می‌تواند به تحریک شاخه‌های دندریتیک کمک کند، جایی که نورون‌ها شاخه‌های دندریتی جدیدی تولید کرده و سیناپس‌های نوین ایجاد می‌کنند که این کار ارتباط سلول‌ها را بهبود می‌بخشد و منجر به افزایش ماده خاکستری می‌شود.
تلاش کنید به محض بیدار شدن از خواب حداقل ۱۰ دقیقه مدیتیشن کنید تا روزتان را با آرامش و سازندگی آغاز نمایید.
۴ نشانه که نشان می‌دهد مغز شما ممکن است سریع‌تر پیر شود
علم نشانه‌هایی را بررسی کرده است که گواهی بر آن دارند که مغز ما ممکن است با سرعتی بیشتر از حد مطلوب پیری خود را تجربه کند. در اینجا نشانه‌هایی وجود دارد که باید به آن‌ها توجه کنید:
شما فردی بدبین هستید
محققان فنلاندی در مطالعه‌ای جالب به این نتیجه رسیدند که افراد مسن بدبین به احتمال زیاد با زوال شناختی بیشتری مواجه هستند و همچنین ممکن است در سنین پایین‌تر نیز فوت کنند. دلیل این امر احتمالاً استرس منفی است. به عنوان مثال، می‌دانیم که کورتیزول، هورمون استرس، اثرات بسیار زیان‌آوری بر مغز دارد و توانایی تفکر واضح را کاهش می‌دهد.
اگر به طور کلی نگاه بدبینانه‌ای نسبت به جهان دارید (به این معنا که ممکن است دیگران را به سمت خودخواهی و ناصداقتی ببرید)، در زمان‌هایی که این نگرش را احساس می‌کنید، سعی کنید ذهنتان را به سمت افکار مثبت متمایل کنید: کمی نفس عمیق بکشید و روی یک جنبه خوب تمرکز کنید.
توجه شما به راحتی جلب می‌شود
همه ما می‌دانیم که در شرایط هیجان یا اضطراب، تمرکز چقدر دشوار است. اگر متوجه می‌شوید که تمرکز در شرایط استرس برایتان سخت است، با پزشک خود مشورت کنید.
یک تیم تحقیقاتی از USC دریافتند که حواس پرتی از نشانه‌های پیری شناختی است. این ویژگی ممکن است در سنین ۳۰ سالگی در مغز ظاهر شود و یکی از نشانه‌های احتمالی آلزایمر باشد. این امر با برانگیختگی مرتبط بوده و زمانی که با وضعیت ناگهانی و استرس‌زا مواجه می‌شوید، شبکه جلویی پاریتالی مغز شما ممکن است به اندازه کافی به سیگنال‌های لوکوس سرولئوس که به شما در تمرکز کمک می‌کنند، پاسخ ندهد. این پدیده معمولاً در افراد مسن اتفاق می‌افتد، اما اگر در زمان استرس تمرکز شما مختل می‌شود، آزمون شناختی می‌تواند به شما کمک کند تا دریابید که آیا به زوال شناختی مستعد هستید یا خیر.
تمرین مغز، مانند حل پازل یا انجام بازی‌های فکری، می‌تواند در تقویت مهارت‌های تمرکز مفید باشد.
دوستانتان متوجه فراموشی‌های شما می‌شوند
فراموش کردن یک قرار ملاقات با دوستان تنها یک اتفاق نادر است. اما اگر دوستانتان اشاره کردند که رفتار شما غیرطبیعی به نظر می‌رسد، باید به نظرات آن‌ها جدی‌تر نگاه کنید.
توماس آر ویدیک، M.D. عضو آکادمی مغز و اعصاب آمریکا در کلینیک الخارت در ایندیانا، می‌گوید: «بیمارانی که من ملاقات کرده‌ام و دارای مشکلات حافظه هستند، معمولاً نمی‌توانند اذعان کنند که مشکلی دارند. من می‌گویم که یک نشانه خیلی مهم این است که دوستان و خانواده‌تان چه می‌گویند. آیا آن‌ها متوجه مشکلات حافظه شما شده‌اند؟ اگر پاسخ مثبت است، به آن توجه کرده و به دنبال مشاوره حرفه‌ای باشید.
شما در طول روز احساس خستگی دارید
این یکی از نشانه‌های بارز است که در چندین مطالعه به آن اشاره شده، از جمله پژوهش‌هایی که در کلینیک مایو انجام شده است. خواب آلودگی در طول روز نه تنها نشان‌دهنده این است که مغز شما استراحت کامل “پاکسازی” که به آن نیاز دارد را دریافت نمی‌کند، بلکه می‌تواند منجر به تغییرات فیزیکی مرتبط با پیری در مغز نیز شود.
نیل گراف رادفورد، استاد عصب‌شناسی در کلینیک مایو در جکسون‌ویل، فلوریدا، می‌گوید: «خواب به عنوان یک محافظ بسیار مهم برای مغز عمل می‌کند. تحقیقات نشان داده‌اند که آپنه خواب می‌تواند هیپوکامپ، بخشی کلیدی برای یادگیری و حافظه، را کوچک کند. کمبود اکسیژن ناشی از آپنه خواب ممکن است به مغز آسیب رساند. اما همچنین شواهدی وجود دارد که درمان آپنه خواب می‌تواند به بازگشت شرایط عادی کمک کند.
برای حفظ سلامت مغز، به هفت تا هشت ساعت خواب خوب در شب نیاز دارید.
روش‌های ساده و مؤثر برای کاهش سن مغز
در اینجا پنج راه ساده و مستقیم برای زنده کردن مغزتان آمده است:
از رژیم MIND استفاده کنید
رژیم غذایی MIND (مدیترانه‌ای-DASH برای تأخیر در زوال شناختی) برنامه‌ای غذایی سرشار از سبزیجات برگدار، توت‌های مختلف، آجیل، ماهی و روغن زیتون است. بر اساس یک پژوهش که در سال ۲۰۱۵ انجام شد، این رژیم نه تنها خوشمزه است بلکه می‌تواند سن شناختی شما را تا ۷.۵ سال کاهش دهد.
۹۰۰ مرد و زن ۵۸ تا ۹۸ ساله رژیم غذایی خود را به دقت توصیف کردند و عملکرد شناختی آن‌ها به مدت بیش از چهار سال به طور سالانه مورد بررسی قرار گرفت. شرکت‌کنندگانی که به دقت رژیم MIND را رعایت می‌کردند، با محدود کردن مصرف غذاهای کم‌مغذی نظیر گوشت قرمز، خوراکی‌های شیرین و سرخ شده، خطر ابتلا به آلزایمر و زوال عقل را تا ۵۳ درصد کاهش دادند و افرادی که به خوبی از این رژیم پیروی کردند، تا ۳۵ درصد خطر خود را کاهش دادند.
از پله‌ها استفاده کنید
پژوهش‌ها نشان داده‌اند که به ازای هر پله‌ای که روزانه بالا می‌روید، سن مغز شما ۰.۵۸ سال کاهش می‌یابد. حتی بهتر از این است که سعی کنید از این بالا رفتن لذت ببرید.
دکتر ویدیک می‌گوید: «شما باید به تمرینی بپردازید که از آن لذت می‌برید. این امر باعث ترشح دوپامین، هورمون شادی، در مغز شما می‌شود و به حفظ انگیزه‌تان در ادامه تمرین کمک می‌کند؛ بنابراین، هدفون‌های خود را بزنید، فهرستی از آهنگ‌های دلخواه تهیه کنید و زمانی را برای بالا رفتن از پله‌ها در محل کار یا منزل به مدت ۱۵۰ دقیقه در هفته اختصاص دهید.
احساسات خود را با دوستان حمایتگر درمیان بگذارید
مطالعه‌ای جدید به رهبری جوئل سالیناس، MD، از دانشکده پزشکی گروسمن نیویورک، نشان داده است که داشتن روابط اجتماعی با افرادی که به شما گوش می‌دهند و می‌توانید به آن‌ها اعتماد کنید، می‌تواند به کاهش استرس و مشکلات شما کمک کند و پیری مغز را به تأخیر بیندازد.
زمانی که احساس استرس می‌کنید با مادرتان تماس بگیرید، با خواهرتان صحبت کنید یا با بهترین دوست خود گپ بزنید و اطمینان حاصل کنید که همیشه در دسترس نزدیکان خود باشید.
با سرعت قدم بزنید
بر اساس پژوهش‌های انجام شده در تگزاس و ژاپن، اگر شما در میانسالی یا سنین بالا هستید، می‌توانید با پیاده‌روی سریع سه تا پنج بار در هفته از مشکلات حافظه جلوگیری کرده و نمرات شناختی خود را بهبود ببخشید.
در این مطالعات، افراد میانسال و مسن که علائم اولیه از دست دادن حافظه را نشان می‌دادند، پس از آغاز پیاده‌روی منظم توانستند نمرات شناختی خود را افزایش دهند. به آرامی شروع کنید و بر روی افزایش تدریجی سرعت خود در طول هفته پیاده‌روی کار کنید و از تجربیات موفق و همچنین تقویت فیزیکی مغز بهره‌مند شوید.
امید مثبت داشته باشید
دکتر رادفورد گراف به این نکته اشاره می‌کند: «نگرش مثبت برای محافظت در برابر پیری شناختی بسیار حیاتی است. من با چندین بازمانده هولوکاست ملاقات کرده‌ام و آن‌ها به اتاق وارد می‌شوند و آنجا را روشن می‌کنند.
من با زنی فوق‌العاده آشنا شدم که یک بازمانده بود و در بیش از ۱۰۰ سالگی وفات یافت؛ با اینکه او سن بالایی داشت اما با شوق و اشتیاق با شما صحبت می‌کرد و دیدگاه مثبتی نسبت به زندگی داشت.» از این مثال‌های الهام‌بخش بهره‌مند شوید؛ دیدن جنبه‌های خوب زندگی راهی فوق‌العاده برای حفظ شادی و کنجکاوی در هر سنی است!