مهناز رجایی در این خصوص گفت: یکی از مشکلات اساسی که والدین فرزندان اتیسم با آن مواجه هستند، عدم آگاهی از نحوه انجام سنجش بدو ورود به دبستان و سردرگمی در این زمینه است. این خانواده‌ها غالباً نمی‌دانند از کجا باید آغاز کنند و در برخی موارد، این سنجش را به تأخیر می‌اندازند. آنها همچنین نگرانند که آیا مدرسه‌ای مناسب برای کودکان در طیف اتیسم وجود دارد یا خیر.
وی ادامه داد: به عنوان یک راه حل، توصیه می‌شود که هر کودک با هر سطحی از اتیسم، سنجش بدو ورود به دبستان را انجام دهد. این ارزیابی به هدایت کودک به سمت مدارس استثنایی یا ویژه کمک کرده و از این طریق می‌تواند برای ورود به آنها آماده شود. صرف‌نظر از اینکه بخواهند این سنجش را به تأخیر بیندازند یا خیر، این عمل به هیچ وجه مناسب نیست.
مسئول فنی مرکز توانجوی اختلالات طیف اتیسم خاطرنشان کرد: این کودکان با توجه به سطوح اتیسمشان به مراکز آموزشی ویژه فرستاده می‌شوند، اما یکی از چالش‌های مهم در این زمینه، عدم وجود مراکز آموزشی مناسب برای کودکانی است که در سطوح بالای طیف اتیسم ارزیابی می‌شوند.
رجایی اظهار داشت: برای این گروه از کودکان، مدارس عادی مناسب نیست. از یک طرف، این کودکان نه در مدارس عادی و نه در مدارس ویژه‌ای که مختص کم‌توانی ذهنی و اتیسم باشد، جایگاهی دارند؛ در نتیجه، والدین در پیدا کردن مدرسه‌ای مناسب برای آنها دچار سردرگمی می‌شوند. متأسفانه با وجود حمایتی که از جانب نهادها وجود دارد، در استان ما سیستم آموزشی مناسبی برای این دسته از کودکان برقرار نیست. بسیاری از آنها مجبور به ترک تحصیل می‌شوند یا در مدارس غیرانتفاعی با هزینه‌های بالا به ادامه تحصیل می‌پردازند. بنابراین نیاز به وجود مدارس ویژه برای این سطح از اتیسم در استان به شدت احساس می‌شود.
وی به مشکلات خانواده‌هایی که دارای کودک اتیسم هستند اشاره کرد و گفت: یکی دیگر از دغدغه‌های این خانواده‌ها این است که پس از رسیدن به سن ۱۴ تا ۱۵ سالگی و خروج از مراکز آموزشی، فرزندشان دچار بلاتکلیفی می‌شود و آنها نمی‌دانند باید چه اقداماتی انجام دهند. متأسفانه پس از این سن نیز امکانات زیادی برای این کودکان وجود ندارد.
دغدغه‌های شغلی و حرفه‌آموزی
رجایی افزود: پس از اتمام دوره‌های آموزشی، امکانات حرفه‌آموزی مختص این افراد بسیار محدود است و به خاطر مشکلات خاص، این افراد در مراکز حرفه‌ای عادی که معمولاً مختص افراد سالم است، به سختی پذیرش می‌شوند.
مهارت‌های عالی در نقاشی، تصویرسازی و موسیقی
این کارشناس ارشد روانشناسی کودکان استثنایی یادآور شد: والدین همواره در تلاشند که فرزندان اتیسم خود را به استقلال و کسب درآمد برسانند. بسیاری از این کودکان دارای توانایی‌های خاصی هستند که می‌تواند در حوزه‌های شغلی به کار گرفته شود. کودکانی که در طیف خفیف اتیسم قرار دارند معمولاً در زمینه‌های بصری همچون نقاشی و تصویرسازی مهارت دارند، در حالی که برخی نیز در عرصه موسیقی و حافظه قوی هستند. همچنین کودکان با اتیسم در سطوح متوسط و شدید می‌توانند در کارهای تکراری و روتینی مانند فعالیت در فروشگاه‌ها و چیدمان محصولات مشارکت کنند. لذا، یکی از موارد مهم این است که والدین از سنین پایین‌تر به شناسایی علایق و توانایی‌های کودک خود بپردازند و در این مسیر به ارتقاء و هدایت او کمک کنند.
وی ادامه داد: متأسفانه بسیاری از خانواده‌های دارای فرزند اتیسم، در زمان مناسب نسبت به ثبت‌نام و عضویت در بهزیستی اقدام نمی‌کنند و این موضوع باعث می‌شود هنگامی که فرزندشان بزرگ‌تر می‌شود و با مشکلاتی مواجه می‌شود، به دنبال تشکیل پرونده در بهزیستی بروند تا بتوانند از خدمات آن بهره‌مند شوند.
وی تأکید کرد: برای شناسایی اتیسم، والدین باید در صورت مشاهده علائم مشکوک نسبت به ارزیابی کودک خود اقدام کنند تا سطح اختلال مشخص شود و کودک بتواند متناسب با سن مناسب آموزش‌های لازم را دریافت کند. همچنین، تشکیل پرونده در بهزیستی و انجمن‌های اتیسم می‌تواند کمک‌های ضروری در حوزه‌های درمانی مثل گفتار درمانی و کار درمانی را فراهم کند.
رجایی تصریح کرد: یکی دیگر از نگرانی‌های والدین این است که پس از فوت آنها، تکلیف فرزندشان چه خواهد شد و اگر خواهر یا برادری نداشته باشند، چه کسی مسئول مراقبت از آنها خواهد بود. در این زمینه، بهتر است هر خانواده‌ای برای فرزند اتیسم خود یک قیم قانونی در نظر بگیرد تا در صورت فوت والدین، مسائل او به درستی مدیریت شود.
این کارشناس ارشد حوزه روانشناسی کودکان استثنایی بیان کرد: آغاز مسائل بلوغ از دیگر نگرانی‌های والدین فرزندان اتیسم است. با توجه به کاهش سن بلوغ، لازم است که والدین قبل از رسیدن به سن بلوغ، با یک پزشک متخصص غدد مشورت کنند تا علایم بلوغ به تأخیر بیفتد و کودک قادر شود به خودآگاهی و خودکنترلی لازم دست یابد.
علائم اتیسم چیست؟
وی در مورد اتیسم توضیح داد: اتیسم یا اختلال طیف اتیسم، یکی از اختلالات رشدی است که به‌طور گسترده بر جنبه‌های عاطفی، شناختی، رفتاری و غیرکلامی کودک تأثیر می‌گذارد و همچنین بر تعاملات اجتماعی و بازی‌های تخیلی او اثرگذار است. این کودکان به‌رغم سالم بودن حس‌ها و اعضای بدن، در زمینه حس و حرکات دچار مشکل هستند.
مسئول فنی مرکز توانجوی اختلالات طیف اتیسم اضافه کرد: بیشتر علائم این اختلال از سن ۱۸ ماهگی تا قبل از سه سالگی بروز می‌کند. ظاهر این کودکان معمولاً شبیه به همسالان خود است، اما با رفتارها و واکنش‌های اجتماعی متمایز، همچون تکرار رفتارها و حرکات ناهماهنگ، از دیگر کودکان متفاوت می‌شوند. شناسایی به موقع این اختلال در سنین پایین می‌تواند تاثیر محسوسی در روند درمان داشته باشد. اگرچه این مشکل ممکن است تا پایان عمر فرد همراه او باشد، ولی با استفاده از درمان‌های مختلف می‌توان شدت آن را کاهش داد.
رجایی گفت: اختلال طیف اتیسم به سه سطح خفیف، متوسط و شدید تقسیم‌بندی می‌شود. برخی از کودکان با این اختلال معمولاً در فاصله سنی ۱۸ تا ۲۴ ماهگی رشد نرمالی را نشان می‌دهند، اما بعد از آن مهارت‌هایی که آموخته‌اند را از دست می‌دهند. یکی از نشانه‌های بارز اتیسم مشکل در بازی‌های اجتماعی است، بدین معنا که این کودکان معمولاً بازی‌هایی نظیر قایم باشک یا دالی موشک را انجام نمی‌دهند یا به‌صورت مستقل با خود بازی می‌کنند.
وی افزود: این کودکان به وضوح علاقه‌ای به تعامل با دیگران ندارند و در مواجهه با صداهای بلند مانند جاروبرقی، گوش خود را می‌پوشانند یا از آنجا فرار می‌کنند. خواب آنها معمولاً مختل است و به سختی به خواب می‌روند و با کمترین صدا از خواب بیدار می‌شوند.
وی ادامه داد: علایم هشداردهنده‌ای که ممکن است در سال اول زندگی کودک نمایان شود شامل نداشتن واکنش به صدای مادر و عدم پاسخ به نام خود، عدم ایجاد ارتباط چشمی، عدم اشاره یا قان و قون در یک سالگی و عدم اشتراک‌گذاری لبخند و دیگر علایم اجتماعی با دیگران است. در سال دوم نیز عدم وجود کلمه تا سن ۱۶ ماهگی و فقدان بازی‌های نمادین تا ۱۸ ماهگی از دیگر نشانه‌ها می‌باشد.