شاید نام بیماری کولیت روده را با اصطلاحات دیگری نظیر بیماری التهاب عصبی روده یا ورم روده شنیده باشید. نشانهها و علائم این بیماری مزمن اغلب به سرعت در شروع بیماری خود را نشان میدهند و این امر میتواند به تشخیص و درمان زودهنگام این نوع اختلال روده کمک کند.
کولیت روده چیست؟
کولیت اولسراتیو (Ulcerative colitis) که به کولیت روده یا ورم و آماس روده نیز شناخته میشود، یکی از انواع بیماریهای التهابی روده به شمار میآید که موجب التهاب مزمن در قسمتهایی از دستگاه گوارش میگردد. به مانند بیماری کرون که نوعی دیگر از بیماریهای التهابی روده است، کولیت روده میتواند ناتوانکننده و حتی خطرناک باشد.
به دلیل مزمن بودن کولیت روده، نشانهها و شدت آن در طول زمان با پیشرفت بیماری افزایش مییابد. این بیماری معمولاً بر روی داخلیترین لایههای روده بزرگ (کولون) و راستروده (رکتوم) اثر میگذارد. هرچند هیچ درمانی بهطور کامل برای کولیت روده وجود ندارد، اما روشهایی برای کاهش شدت و علائم این بیماری در دسترس است.
نشانهها و علائم کولیت روده در بدن
علائم این بیماری ممکن است بسته به شدت آن متفاوت باشد و بهطور ناگهانی یا به تدریج ظهور کنند. تقریباً نیمی از افراد مبتلا به این بیماری، علایم متوسطی را تجربه میکنند، در حالی که برخی دیگر ممکن است علائم شدیدتری را در طی دورههای طولانیمدت احساس کنند. عواملی مانند عفونتهای تنفسی یا استرس جسمی میتوانند محرکهای حملات بیماری کولیت روده باشند. علائم و حملات این بیماری شامل موارد زیر است:
درد شکم
صدای شکم
خون چرکی در مدفوع
اسهال
تب
تنسموس (درد در ناحیه رکتوم)
کاهش وزن
کاهش رشد کودکان
سایر نشانههای این بیماری ممکن است شامل :
خونریزی در دستگاه گوارش
درد و تورم مفاصل
زخمهای دهانی
تهوع و استفراغ
تودهها و زخمهای پوستی
دلایل بروز کولیت روده
همانند بیماری کرون، کولیت روده (کولیت اولسراتیو) نیز موجب التهاب و زخم در روده میشود، اما بر خلاف بیماری کرون که بخشهای مختلفی از روده را درگیر میکند، کولیت روده تنها بر یک ناحیه متوالی اثر میگذارد. هر چند که علت دقیق این بیماری مشخص نیست، اما در خصوص عواملی که میتوانند به ابتلا به این بیماری کمک کنند، توافقهایی وجود دارد. محققان بر این باورند که استرس بهعنوان عامل اصلی بیماری شناخته نمیشود، اما میتواند شدت آن را افزایش دهد. نتایج تحقیقات اخیر نشان میدهد که موارد زیر میتوانند به عنوان عامل بروز این بیماری مطرح شوند:
سیستم ایمنی بدن – برخی از محققان معتقدند که یک ویروس یا باکتری میتواند باعث ابتلا به کولیت روده شود. در حالی که دستگاه ایمنی بدن در حال مبارزه با ویروس یا باکتری است، التهاب در دستگاه گوارش ایجاد میشود. همچنین، ممکن است التهاب ناشی از یک واکنش خودایمنی باشد، در این حالت سیستم ایمنی بدن شما بدون وجود باکتری یا ویروس به فعالیت میپردازد.
عوامل ژنتیکی – از آنجایی که احتمال ابتلا به این بیماری در خانوادههایی که سابقه این بیماری وجود دارد بیشتر است، محققان برنامهای برای بررسی تأثیر عوامل ژنتیکی در بروز آن ارائه کردهاند. با این حال، بسیاری از افرادی که به این بیماری مبتلا هستند، سابقه خانوادگی ندارند.
عوارض کولیت روده
عوارض احتمالی این بیماری ممکن است شامل موارد زیر باشد:
خونریزی شدید
سوراخ در کولون
خشکی شدید در بدن
بیماریهای کبدی (در موارد نادر)
سنگ کلیه
پوکی استخوان
التهاب در مفاصل، پوست یا چشمها
افزایش خطر سرطان کولون
روشهای تشخیص کولیت روده
بهطور معمول، برای تشخیص این بیماری از کولونوسکوپی همراه با نمونهبرداری استفاده میشود. این روش همچنین برای بررسی احتمال وجود سرطان کولون در افرادی که به کولیت روده مبتلا هستند، به کار میرود. اگر شما به این بیماری مبتلا هستید، باید بسته به تشخیص پزشک چند سال پس از ابتلا و سپس هر یک یا دو سال یکبار آزمایش کولونوسکوپی انجام دهید. آزمایشهای دیگری که برای تشخیص این بیماری انجام میشود شامل معاینه مقعدی، معاینه شکم، معاینه مفاصل، آزمایش خون و مدفوع و تصویربرداریهای پزشکی نظیر رادیوگرافی با مواد کنتراست میباشد.
روشهای درمان کولیت روده
همانطور که پیشتر ذکر شد، درمان قطعی برای کولیت روده وجود ندارد، اما روشهایی برای کاهش شدت علائم و کنترل بیماری وجود دارد که میتواند به جلوگیری از وخامت وضعیت کمک کند.
درمان دارویی کولیت روده
این بیماری مزمن بوده و درمان قطعی ندارد، لذا آموزش نحوه زندگی با این بیماری بسیار مهم است. بیماران باید بهطور مداوم تحت نظر پزشک باشند تا از وخامت وضعیت خود جلوگیری کنند. داروهایی برای کنترل علائم و بهبود کیفیت زندگی بیمار تجویز میشود. این داروها نمیتوانند به بهبودی کامل بیماری منجر شوند، اما به بیماران کمک میکنند که بهطور معمول زندگی کنند. مقدار مصرف دارو باید با توجه به مراجعه مکرر به پزشک تنظیم شود و در صورت بروز عوارض جانبی ممکن است تغییراتی در تجویز داروها لازم باشد. مصرف مرتب و صحیح داروها میتواند به بهبود سلامتی کمک کرده و از بروز عوارض آینده جلوگیری کند. رایجترین داروهای ضدالتهابی برای درمان بیماریهای التهابی روده، ترکیبات ۵ ASA هستند که شامل سولفاسالازین و مسالازین میباشند. این داروها به شکل خوراکی یا به صورت تنقیه یا شیاف تجویز میشوند.
عوارض جانبی داروها در کوتاهمدت شامل تغییرات خلق و خو، مشکلات خواب، نوسانات وزنی، تغییر شکل ظاهری (مانند بزرگ شدن شکم و ورم صورت)، صورت متورم و بروز آکنه است. همچنین ممکن است خشکی پوست، بخصوص در نواحی دست و صورت، ریزش مو و در برخی موارد عقیم شدن موقتی نیز دیده شود. عوارض جانبی کمتر شایع ولی جدی شامل تب، مشکلات قلبی و کبدی میباشد. عوارض شدیدتر ممکن است نشاندهنده حساسیت به ماده سولفا باشد. در چنین شرایطی، نیاز به تغییر دارو وجود دارد. اگر هرگونه عارضه جانبی ناشی از مصرف داروهای جدید ایجاد شود، حتماً باید با پزشک مشورت شود.
درمان جراحی کولیت روده
جراحی برای برداشت کولون میتواند به درمان کولیت اولسراتیو کمک کند. این درمان معمولاً زمانی انجام میشود که:
التهاب مقاوم به درمان باشد.
تغییراتی در لایههای کولون، که به نظر میرسد پیش سرطانی باشند، وجود داشته باشد.
عوارض جدی بیماری
درمان غذایی
برخی مواد غذایی ممکن است موجب تشدید اسهال یا نفخ شکم شوند. رژیم غذایی پیشنهادی شامل:
مصرف وعدههای غذایی کوچک و مکرر
نوشیدن مقدار زیادی مایعات
اجتناب از مصرف غذاهای حساسیتزا
مصرف میوه و سبزیجات (فیبر) به شکل خام یا پخته
محدود کردن مصرف لبنیات (در صورت نیاز، باید با مکملهای کلسیمی کمبود کلسیم جبران شود)
مدیریت استرس در درمان کولیت روده
اگر به این بیماری مبتلا هستید، ممکن است احساس اضطراب، هیجان، ناراحتی یا افسردگی کنید. سایر مسائل استرسزا در زندگی نیز میتوانند مشکلات گوارشی ایجاد کنند. بنابراین، بهتر است با مشاور یا پزشک خود در مدیریت استرس مشورت کنید.
درمان کولیت روده با طب جایگزین
بسیاری از افراد مبتلا به بیماریهای التهابی روده، از جمله کولیت اولسراتیو یا بیماری کرون، از روشهای درمان مکمل بهره میبرند. در حال حاضر، هیچ درمان جایگزین موثری برای این بیماری ثابت نشده است، اما برخی از درمانهای مکمل و جایگزین که میتوانند مورد استفاده قرار گیرند عبارتند از:
پروبیوتیکها – محققان بر این باورند که اضافه کردن باکتریهای مفید مانند پروبیوتیکها به دستگاه گوارش میتواند در مبارزه با بیماری مؤثر باشد.
روغن ماهی – روغن ماهی بهعنوان یک عامل ضدالتهاب شناخته شده است، ولی تأثیر آن بر کولیت روده هنوز بهطور کامل مشخص نیست.
آلوئه ورا – ادعا میشود که آب آلوئه ورا خواص ضدالتهابی در افراد مبتلا به این بیماری دارد، ولی هنوز شواهد علمی قطعی وجود ندارد.
طب سوزنی – تعدادی از مطالعات نشان میدهند که طب سوزنی میتواند تأثیرات مفیدی در درمان کولیت روده داشته باشد و ممکن است به کاهش شدت درد کمک کند.
زردچوبه – ترکیب کورکومین موجود در زردچوبه میتواند در بهبود این بیماری موثر باشد، اما نیاز به تحقیقات بیشتری برای تأیید این مطلب وجود دارد.
توجه داشته باشید که پیش از استفاده از طب سنتی یا روشهای جایگزین، حتماً با پزشک خود مشورت کنید.