از نظر ساختاری، دیسک کمر را می توان به چرخ یک ماشین تشبیه کرد. به منظور انجام حرکات متنوع در طول زندگی، ستون فقرات ما به صورت قطعات متعددی تقسیم بندی شده و شبیه دانه های تسبیح در کنار هم قرار گرفته اند. این قطعات استخوانی “تنه” نامیده می شوند و اجزای متصل کننده آن ها که دیسک خوانده می شود، میان این تنه ها قرار دارند.
چرخ ماشین از یک لایه خارجی سخت به نام تایر و یک لایه نرم تر داخلی به نام تیوپ تشکیل شده است. به همین ترتیب، دیسک کمر نیز شامل دو بخش است: قسمت بیرونی که محکم تر و از ۳۲ لایه ساخته شده و به آن حلقه یا انولوس فیبروزوس می گویند. درون این حلقه یک ماده ژلاتینی به نام هسته دیسک یا نوکلئوس پولپوزوس وجود دارد. ستون فقرات کمر، متشکل از پنج مهره استخوانی است و در فضای میان این مهره ها ساختارهای غضروفی به نام دیسک کمر قرار دارند.
عملکرد دیسک چگونه است؟
دیسک به ما این قابلیت را می دهد که به سادگی به جلو، عقب، چپ و راست خم و بچرخیم؛ به عبارتی، دیسک مانند یک بلبرینگ زنده عمل کرده و همچنین به عنوان یک کمک فنر عمل می کند که ضربه های وارد بر ستون فقرات را جذب می نماید، و از این رو باعث می شود که حرکات ما به صورت یکنواخت انجام شود.
هنگامی که وزنی سنگین را بلند می کنیم، دیسک که یک ساختار قابل فشردن است، تحت فشار قرار می گیرد و این فشار باعث محافظت از مهره ها که ساختار غیرقابل فشردنی دارند می شود. به هر دیسک، به عنوان اهرمی کوچک در ستون فقرات عمل می کند و توانایی بلند کردن اجسام سنگین را facilité می کند.
روشی برای تشخیص مشکلات دیسک کمر
دیسک کمر به طور طبیعی در تمام افراد وجود دارد، اما زمانی که برخی می گویند دیسک کمر دارند، معمولاً به اختلال یا پارگی در آن اشاره دارند. برای تشخیص بیماری دیسک کمر می توان از چندین روش استفاده کرد:
• یکی از اصلی ترین روش ها، بررسی تاریخچه پزشکی بیمار است. در حالت دیسک کمر، معمولاً درد شدید در ناحیه کمر یا در پشت پاها به وجود می آید که بیشتر اوقات این درد یک طرفه است، هرچند که گاهی ممکن است دو طرفه باشد.
افراد ممکن است در گذشته دردهای کمر خفیف و مبهمی را احساس کرده باشند، اما درد دیسک به طور ناگهانی و با شدت بسیار زیاد بروز می کند.
معمولاً درد دیسک کمر در مسیر عصب سیاتیک احساس می شود، به این معنا که این درد از کمر شروع شده و به درون لگن، پشت ران و در نهایت تا ساق پا منتشر می شود.
• دومین روش برای تشخیص پارگی دیسک کمر، معاینات پزشکی است. پزشک در خلال معاینه پاهای بیمار را بالا می آورد که این کار ممکن است باعث ایجاد یا تشدید درد در بیمار شود.
• آخرین روش، استفاده از آم آر آی است که به طور کامل ساختار دیسک کمر را نمایش می دهد و نوع بیماری، میزان پارگی و محل برآمدگی دیسک را مشخص می کند.
علاوه بر آم آر آی، می توان از نوار عصب و عضله نیز بهره برد که به این روش در تأیید پارگی دیسک کمر کمک می کند.
نشانه های پارگی دیسک کمر
از جمله علائم هشداردهنده پارگی دیسک کمر می توان به موارد زیر اشاره کرد:
• فرد ممکن است دچار دردهای مبهم و خفیف شود.
• دردی که فرد احساس می کند، معمولاً مشابه اسپاسم و گرفتگی عضلات در ناحیه است.
• کمر بیمار ضعیف شده و به اصطلاح شل می شود.
• ممکن است فرد دچار بی اختیاری در عملکرد مدفوع و ادرار شود.
• درد در پاها نیز ممکن است ظاهر شود.
علل پارگی دیسک کمر
معمولاً دیسک ها با ویژگی لاستیک خود از آسیب دیدن مهره ها جلوگیری می کنند و فشارهای وارد بر ستون فقرات را زمانی که فرد خم می شود یا جسمی را بلند می کند، جذب می کنند. با گذر زمان و با افزایش سن، دیسک ها آغاز به فرسایش می کنند. در این حالت، دیسک ها ممکن است کمی از مکان خود بیرون بزنند و متورم شوند، مثل یک تایر فرسوده. مواد ژلاتینی درون دیسک ممکن است دچار خشک شدن و سختی شوند؛ در این صورت لایه های دیواره فیبروس دیسک شروع به جدا شدن و آسیب می بینند.
اگر دیسکی آسیب دیده در نزدیکی اعصاب ناحیه ستون فقرات قرار داشته باشد، می تواند باعث التهاب آن ها شود. پارگی دیسک در بخش های پایینی کمر ممکن است بر ریشه های عصبی سیاتیک که از هر دو سمت دیسک عبور می کنند، تأثیر بگذارد. اعصاب سیاتیک از ناحیه باسن به سمت پایین پاها رفته و به همین خاطر فردی که دیسک آسیب دیده دارد، احساس درد، سوزش و بی حسی در پاها می کند.
دیسک های آسیب دیده و ضعیف ممکن است بر اثر فعالیت های روزمره، کار، ورزش، تصادف های اتومبیل، سقوط و … مستعد به پارگی شوند.
علاوه بر این، عوامل ژنتیکی، کم آبی و فشار به ستون فقرات نیز می تواند منجر به پارگی دیسک کمر شود.
پارگی دیسک در چه سنی بروز می کند؟
بیماری دیسک کمر بیشتر در افراد میانسال مشاهده می شود و شایع ترین سن ابتلا به دیسک کمر معمولاً در دهه های سوم و چهارم زندگی و بین ۳۰ تا ۴۰ سالگی است.
بسیاری از بیماران ممکن است سال ها با درد کمر یا اندام های تحتانی دست و پنجه نرم کنند و با داروهایی موقتی آن را بهبود بخشند. با بروز یک حمله درد ناگهانی و شدید، ممکن است علائم به درمان های پزشکی پاسخ ندهد.
درمان پارگی دیسک کمر
در بسیاری از موارد، علائم مربوط به دیسک کمر پس از چند روز تا چند هفته و با سیر یک برنامه درمانی مؤثر و محافظه کارانه بهبود می یابند؛ بنابراین نیازی به جراحی نیست. برنامه های درمانی مؤثر برای دیسک های پارگی معمولاً شامل ترکیبی از روش ها و های فعال و غیر فعال است، که می تواند شامل فیزیوتراپی، دارو، گرم درمانی و درمان های جامع باشد.
داروها
داروهای مختلفی وجود دارند که می توانند برای درمان پارگی دیسک کمر به کار روند. این داروها ممکن است به صورت قرص های خوراکی، داروهای تزریقی یا داروهای اوپیوئیدی تحت تجویز پزشک ارائه شوند؛ برخی از آنها را می توان بدون نسخه از داروخانه تهیه کرد.
داروهای NSAID، که داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی هستند، مانند ناپروکسن و ایبوپروفن می توانند دردهای التهابی ناشی از پارگی دیسک و همچنین فشار بر اعصاب را کاهش دهند.
به این نکته توجه داشته باشید که افرادی که به بیماری های گوارشی یا قلبیعروقی مبتلا هستند، نمی توانند از این داروها استفاده کنند و می توانند از مسکن های بدون نسخه مانند استامینوفن بهره مند شوند.
مسکن ها، به طور عمده سیگنال های درد از ستون فقرات که به مغز ارسال می شوند را مسدود می کنند، در حالی که NSAID ها پاسخ التهابی را سرکوب می کنند.
استفاده بیش از حد از مسکن ها موجب آسیب به کبد می شود و به همین دلیل توصیه می شود که این داروها فقط به مدت کوتاه استفاده شوند.
در بیشتر موارد، داروهای بدون نسخه به مراتب مؤثرتر بوده و برای آن دسته از بیمارانی که علائم آن ها پس از چند هفته بهبود نیافته است، داروهای تجویزی در دسترس هستند.
داروهای تسکین دهنده درد نارکوتیک، شل کننده های عضلانی، تزریق کورتیکواستروئید اپیدورال و داروهای ضد تشنج، همگی جزو درمان های تجویزی به شمار می روند.
به دلیل خطر اعتیاد به شل کننده های عضلات و همه ی مواد نارکوتیک، باید فقط در موارد حاد از آن ها استفاده کرد.
گرما درمانی به منظور کاهش درد
برای کاهش درد پارگی دیسک کمر، گرما درمانی معمولاً به کار می رود. این روش می تواند به تسکین درد و کاهش گرفتگی های عضلانی کمک کند و در بسیاری از بیماران درد را کاهش دهد. از سوی دیگر، کرایوتراپی یا سرما درمانی نیز به کاهش التهاب و تورم کمک می کند.
استفاده از بسته های گرم و سرد، کمپرس ها و روش های مشابه می تواند به صورت مؤثر در کنار یکدیگر برای تسکین درد استفاده شود. اما در برخی موارد، گرما درمانی و سرما درمانی ممکن است به بجای آرام کردن، باعث ناراحتی بیشتر فرد شود، زیرا یخ می تواند اسپاسم های عضلانی را تشدید کند و گرما نیز برای التهاب مناسب نیست.
درمان پارگی دیسک از طریق جراحی
اکثر پارگی های دیسک کمر به درمان های محافظه کارانه پاسخ مثبت می دهند. اما در موارد وجود علائم خاصی از جمله فلج ناشی از فشار روی ریشه عصبی یا درد مداوم رادیکولار که با وجود درمان های جامع بهبود نیافته باشد، جراحی دیسک ممکن است گزینه ای ضروری محسوب شود.
در طولانی مدت، درد مداوم می تواند به درد مزمن تبدیل گردد. به علاوه بر درد مزمن و پایدار، در شرایط جدی شامل فشار بر اعصاب، خطر آسیب دائمی به اعصاب نیز وجود دارد که می تواند چشم انداز درمانی را کاهش دهد. جراحی دیسک بین مهره ای ممکن است مورد توجه و ضرورت قرار گیرد.
هدف از جراحی پارگی دیسک کمر، کم کردن فشار بر اعصاب و در صورت نیاز، تثبیت ستون فقرات است. روش های جراحی ممکن برای پارگی دیسک کمر شامل لامینکتومی، دیسککتومی، جراحی دیسک مصنوعی و فیوژن ستون فقرات هستند.