فرزانه فراهانی: درصد قابل توجهی از افرادی که به اعتیاد دچار هستند، از مصرف‌کنندگان مخدر “تریاک” محسوب می‌شوند. با افزایش قیمت این ماده مخدر، احتمال افزودن برخی ناخالصی‌ها به آن و ترکیب آنها با تریاک نیز بالا می‌رود. وجود ناخالصی‌ها در تریاک تبعات جسمی متعددی را برای مصرف‌کنندگان به دنبال دارد و عوارضی فراتر از آنچه خود مصرف تریاک به عنوان یک ماده مخدر به همراه دارد، ایجاد خواهد کرد.
برای بررسی دقیق و علمی اثرات ناشی از افزوده شدن ناخالصی‌ها به مخدر تریاک بر سلامت جسمی مصرف‌کنندگان، ما به گفت‌وگو با سعید صفاتیان، تحلیلگر و پژوهشگر حوزه اعتیاد پرداخته‌ایم.
متن کامل این گفت‌وگو را در ادامه خواهید خواند.
فروشندگان مواد مخدر برای کسب سود بیشتر، چه موادی را به تریاک اضافه می‌کنند؟
موادی که قاچاقچیان به تریاک می‌افزایند باید دارای ویژگی‌هایی خاص باشند؛ از جمله اینکه نباید رنگ تریاک را تغییر دهند. تریاکی که در افغانستان تولید می‌شود، به رنگ زرد کهربایی با ظاهری مشابه سوهان خوراکی زرد می‌باشد. به همین دلیل، فروشندگان مواد مخدر جزء افزودنی‌هایی را انتخاب می‌کنند که فرم تریاک را دستخوش تغییر نکند؛ تریاک تولیدی در افغانستان دارای بافتی شکننده و سست است، ولی نمونه‌های موجود در بازار مصرف‌کنندگان معمولاً نرم و کش‌دار هستند که این امر نشان‌دهنده وجود ناخالصی در تریاک است.
تریاکی که معتادان بخواهند از آن به صورت تدخینی استفاده کنند، باید به گونه‌ای باشد که سوزانده نشود. در گذشته، قاچاقچیان برای کاهش قیمت و افزایش وزن، سرب را به تریاک اضافه می‌کردند که نه‌تنها سود بالایی به دست می‌آوردند بلکه باعث مرگ بسیاری از مصرف‌کنندگان نیز می‌شدند. در مقابل، برخی دیگر از قاچاقچیان داروهایی مانند آرام‌بخش‌ها را برای اضافه کردن به تریاک انتخاب کرده و گاهی نیز از رنگ‌های مصنوعی بهره می‌برند.
کیفیت تریاک مصرفی معتادان ایرانی چگونه است؟
تریاکی که در ایران به مصرف‌کنندگان معتاد عرضه می‌شود، اغلب ناخالص است و هر چه از سمت شرق کشور به سمت غرب حرکت کنیم، و تعداد معامله‌گران این ماده بیشتر شود، ناچارا ناخالصی در آن افزایش می‌یابد.
در مورد مقادیر بالای تریاک نیز احتمال وجود ناخالصی‌ها بیشتر است که اگرچه در ابتدا قابل تشخیص نیست، اما در مقدارهای کوچک‌تر مانند ۵۰ یا ۱۰۰ گرم، مصرف‌کننده به دور از فهم حقیقت ممکن است متوجه وجود ناخالصی نشود و این مسئله عوارض متعددی را متوجه او می‌سازد. مصرف‌کنندگان دائمی به راحتی می‌توانند وجود ناخالصی را تشخیص دهند، در حالی که افرادی که برای اولین بار امتحان می‌کنند، اغلب قادر به تشخیص نیستند و عوارض ناگواری را تجربه خواهند کرد.
عوارض ناشی از تریاک ناخالص چیست؟
اضافه کردن موادی مانند سرب به تریاک سبب رسوب این ماده سنگین در سیستم گوارشی مصرف‌کننده می‌شود. در سال‌های اخیر، با افزایش قیمت تریاک و کمبود آن، این پدیده بارها مشاهده شده است؛ فرد معتادی که تریاک آغشته به سرب مصرف می‌کند، ممکن است به ناتوانی در استفاده از قاشق و چنگال دچار شود و سیستم اعصاب او دچار آسیب گردد.
شرایطی که به سبب افزودن داروهای خواب‌آور به تریاک به وجود می‌آید نیز نگران‌کننده است؛ وقتی فردی تصمیم به ترک می‌گیرد، تازه متوجه می‌شود که به این نوع داروها نیز وابسته شده و عوارض ترک آن می‌تواند بسیار شدید باشد و در بسیاری از موارد درمان مناسبی هم ندارد.
آیا قاچاقچیان به تریاک تنها سرب و داروهای خواب‌آور اضافه می‌کنند؟
در برخی موارد، مشاهده شده که سوداگران برای کسب سود بیشتر از پهن گاو و گوسفند نیز به تریاک می‌افزایند و این موضوع عوارض خاص خود را به همراه دارد. برخی قاچاقچیان همچنین از آرد استفاده می‌کنند که به دلیل قیمت پایین آن، به تریاک افزوده می‌شود. هر ماده‌ای که بر رنگ و بو و شکل ظاهری تریاک اثر نگذارد، برای این افراد جذاب است تا بدین ترتیب درآمد بیشتری کسب نمایند.
آیا احتمال آلوده بودن تریاکی که معتادان مصرف می‌کنند به مواد روانگردان نیز وجود دارد؟
بله، در بسیاری از مواقع، قاچاقچیان مقادیر زیادی از داروهای روانگردان را با تریاک مخلوط می‌کنند که این باعث بروز عوارض شدیدی برای معتادان می‌شود و حداقل عوارض ناشی از این ناخالصی می‌تواند مسمومیت حاد و مزمن باشند و تاثیرات منفی بر سیستم کبد و کلیه این افراد بگذارد.
آیا افزودن ناخالصی به تریاک، به معنی کمبود این ماده مخدر در ایران به خاطر محدودیت‌های موجود در کشت آن است؟
در ایران محدودیت‌هایی برای کشت خشخاش وجود دارد، اما با توجه به ظرفیت خاک کشور در تولید نوع برتر تریاک، در سال‌های اخیر شاهد افزایش کشت پنهانی آن بوده‌ایم. ادعا می‌شود که تریاک تولید شده در افغانستان خالص‌ترین نوع موجود است و ۱۰۰ درصد آن مرفین است، اما این ادعا از لحاظ علمی نادرست است؛ چرا که در تریاک مواد دیگر نیز وجود دارد. ۱۵ سال پیش، تریاکی را برای آزمایش از زاهدان به تهران آوردم و پس از آزمایشات مختلف، مشاهده کردیم که بیشترین درصد مرفین آن فقط ۵ درصد بود و به طرز تصادفی این درصد در تریاک مصرفی معتادان کشور زیر ۵ درصد است.
آیا افزودن ناخالصی به شربت تریاک هم ممکن است؟
با توجه به اینکه این شربت‌ها تحت نظارت شرکت‌های داروسازی و به عنوان داروی ترک اعتیاد تولید می‌شوند، امکان اضافه کردن ناخالصی به آنها وجود ندارد، اما خود مصرف این شربت‌ها و داروها که به عنوان درمان اعتیاد محسوب می‌شوند، به دلیل داشتن مرفین می‌تواند اعتیادآور باشد.
در تولید داروهایی چون ترامادول نیز از تریاک به عنوان ماده اولیه استفاده می‌شود و در این مورد هم سوءمصرف در ایران رواج دارد، اما امکان افزودن ناخالصی به این داروها که بر مبنای تریاک تولید شده‌اند وجود ندارد، زیرا این تولیدات مربوط به کارخانه‌ها و شرکت‌های معتبر هستند.
افزایش قیمت تریاک و کمیاب شدن آن چه عوارض دیگری به دنبال دارد، به جز افزودن ناخالصی؟
یکی از نگران‌کننده‌ترین عوارض ناشی از افزایش قیمت تریاک، تغییر الگوی مصرف از تریاک به سمت روانگردان‌هاست که تبعات و عوارض فراوانی نه تنها بر روی مصرف‌کنندگان این مواد مخدر، بلکه بر روی سایر اقشار جامعه نیز خواهد داشت؛ زیرا با روی آوردن مصرف‌کنندگان مواد مخدر سنتی به مصرف روانگردان‌ها، عوارض این تغییر الگوی مصرف می‌تواند منجر به افزایش رفتارهای خطرناک و ناپسند در جامعه گردد.
۴۷۴۷