یکی از اصلی‌ترین عواملی که موجب دشواری در ایجاد واکسن مؤثر برای HIV شده، توانایی این ویروس در جهش سریع است؛ این ویژگی به ویروس اجازه می‌دهد تا از سیستم ایمنی ناشی از آنتی‌بادی‌های تولید شده به وسیله واکسن‌ها فرار کند.
سال‌ها پیش، پژوهشگران مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) کشف کردند که ارائه یک سری دوزهای افزایشی واکسن HIV در مدت دو هفته می‌تواند با تولید مقدار بالاتری از آنتی‌بادی‌های خنثی‌کننده، بخشی از این چالش را برطرف سازد.
اما تزریق چند دوز واکسن برای انجام واکسیناسیون انبوه چندان عملی به نظر نمی‌رسد.
محققان در تحقیقی تازه به این نتیجه رسیدند که با تنها دو دوز واکسن که یک هفته فاصله دارند، می‌توان به پاسخ ایمنی مؤثری دست یافت.
دوز اول که به مراتب کمتر از دوز دوم است، به سیستم ایمنی کمک می‌کند تا نسبت به دوز دوم که بزرگ‌تر است، واکنش قوی‌تری نشان دهد.
روش نوین واکسیناسیون HIV
این تحقیق که شامل مدل‌سازی محاسباتی و آزمایش‌های روی موش‌ها بود، از پروتئین غشایی HIV به عنوان واکسن استفاده کرد.
نسخه یک‌دوزی این واکسن هم‌اکنون در مرحله آزمایش‌های بالینی قرار دارد و پژوهشگران امید دارند گروه جدیدی از شرکت‌کنندگان آزمایش را تشکیل دهند که واکسن را طبق برنامه دو دوز دریافت کنند.
آروپ چاکرابورتی (Arup Chakraborty)، استادی از انستیتوی جان ام دوچ (John M. Deutch) در MIT، اظهار داشته است: با تلفیق علوم فیزیکی و زیستی، ما توانستیم برخی سوالات اساسی در زمینه ایمنی‌شناسی را روشن کنیم که به توسعه این برنامه دو دوزی برای تقلید از برنامه‌های چند دوزی کمک کرد.
او همچنین اشاره می‌کند که این رویکرد می‌تواند برای طراحی واکسن‌های دیگر بیماری‌ها نیز کارآمد باشد.
دو دوز برای مبارزه با ویروس
هر سال بیش از یک میلیون نفر در سرتاسر جهان به HIV مبتلا می‌شوند و تعدادی از این افراد به داروهای ضد ویروسی دسترسی ندارند.
وجود یک واکسن مؤثر می‌تواند از بروز بسیاری از این عفونت‌ها جلوگیری کند. یکی از واکسن‌های امیدوار کننده که هم‌اکنون در حال انجام آزمایش‌های بالینی است، شامل پروتئین HIV به نام «envelope trimer» و نانوذره‌ای به نام «SMNP» است.
آزمایشگاه ایروین نانوذره‌ای را توسعه داده است که به عنوان یک عامل کمکی برای تقویت پاسخ سلول‌های B به واکسن عمل می‌کند.
محققان این واکنش‌های تجربی را به صورت یک دوز در آزمایش‌های بالینی تزریق کرده‌اند؛ اما شواهد فزاینده نشان می‌دهد که تزریق چند دوز پاسخ دهی به آنتی‌بادی‌های خنثی‌کننده را افزایش می‌دهد.
به باور محققان، تزریق هفت دوز مؤثربخشی زیادی دارد چرا که پاسخ بدن به مواجهه با ویروس را تقلید می‌کند و هرچه پروتئین‌های ویروسی یا آنتی‌ژن‌های بیشتری در بدن انباشته می‌شود، سیستم ایمنی واکنش قوی‌تری خواهد داشت.
در مطالعه اخیر، تیم MIT بررسی کرد که چگونه می‌توان به این پاسخ دست یافت و آیا با استفاده از دوزهای کمتری از واکسن نیز می‌توان به همان اثر مطلوب رسید.
محققان ابتدا اثرات یک، دو، سه، چهار، پنج، شش یا هفت دوز را که همه آنها طی ۱۲ روز انجام شدند، مقایسه کردند.
آنها دریافتند که در حالی که سه دوز یا بیشتر قادر به تولید واکنش آنتی‌بادی قابل توجهی است، اما دوزهای دوگانه این نتیجه را نداشته‌اند.
با این حال، با تغییر فواصل تزریق و نسبت‌های دوز، پژوهشگران متوجه شدند که نسبت ۲۰ درصد واکسن در دوز اول و ۸۰ درصد در دوز دوم، آن هم با فاصله یک هفته، به همان اندازه که تزریق هفت دوز مؤثر است، نتیجه بخش خواهد بود.
اینک محققان در حال بررسی این روش تزریق واکسن در مدل‌های غیرانسانی از نخستی‌ها هستند.
آنها همچنین بر روی مواد ویژه‌ای کار می‌کنند که به توانایی ارائه دوز دوم در یک بازه طولانی‌مدت کمک کرده و پاسخ ایمنی را به طور قابل توجهی تقویت کند.