فرایند تأکید بر تک‌نرخی شدن ارز با ازدیاد قیمت ارز نیمایی آغاز شد، اما صعود دلار نیمایی به نگرانی‌ها در بازار آزاد دامن زد و به تحرک نرخ‌ها در اعداد بالای ۶۰ هزار تومان انجامید. نرخ ارز همچنان به مسیری صعودی خود ادامه می‌دهد؛ با وجود اینکه مسعود پزشکیان به وزیر اقتصاد و رئیس بانک مرکزی دستوری ویژه برای کنترل بازار ارز داده است، عبدالناصر همتی و محمدرضا فرزین مأمور نظارت بر بازارها شده و به دنبال جلوگیری از مداخلات ارزی هستند.
به گزارش هم‌میهن، روز گذشته نرخ دلار در بازار آزاد به حدود ۶۳ هزار تومان رسید و به سوی افزایش خود ادامه داد، در حالی که بانک مرکزی قیمت دلار نیما را حدود ۴۹ هزار و ۹۰۰ تومان اعلام کرده بود.
به تاریخ نزدیک به هفت ماه که از آغاز سال ۱۴۰۳ می‌گذرد، وقایع غیر اقتصادی به شدت بر فضای ارزی کشور تأثیر گذاشته است؛ در آخرین روزهای فروردین امسال با نفوذ اسرائیل به سفارت ایران در دمشق، ایران اقدام به اجرای عملیات وعده صادق ۱ نمود که این موضوع به جهش شدید نرخ ارز و رسیدن آن به حدود ۶۸ هزار تومان منجر شد، هرچند در پی آن نرخ کاهش یافت. حدود دو ماه پس از آن، سقوط هلیکوپتر رئیس‌جمهور پیشین و انتصاب مسعود پزشکیان به عنوان رئیس دولت جدید سبب ایجاد ناآرامی در فضای اقتصادی و به ویژه در بازار ارز شد.
انتخاب اعضای تیم اقتصادی دولت جدید و حضور عبدالناصر همتی، رئیس بانک مرکزی دولت حسن روحانی در مقام وزیر اقتصاد، به بازار نشانه‌ای مثبت برای اندکی آرامش بود، اما عدم تغییر محمدرضا فرزین به عنوان رئیس بانک مرکزی دولت سیزدهم و اختلاف‌های او با همتی در مورد قیمت دلار نیمایی باعث سردرگمی و ادامه روند صعودی در بازار ارز شده است.
ترور اسماعیل هنیه در تهران نیز بر تنش‌های بازار بورس افزوده و شهادت سیدحسن نصرالله و پاسخ مجدد ایران به اسرائیل در عملیات وعده صادق ۲، بار دیگر فضای بازار ارز را دستخوش تغییر ساخته و موجب شد که در روزهای اخیر شاهد افزایش قیمت دلار باشیم؛ حوادثی که ارتباطی به اقتصاد ندارند، اما تأثیراتی بر سیاست‌های اقتصادی دولت چهارده ایجاد کرده‌اند.
به هر تقدیر، این وضعیت به زودی آرام خواهد شد، ولی تیم اقتصادی دولت ملزم به پیش‌بینی و کنترل این شرایط است؛ چرا که عرضه ارز و مدیریت بازار ارز نیمایی و آزاد در شرایطی که کشور با مشکلات ناشی از چندنرخی بودن ارز درگیر است از جمله مهم‌ترین مسئولیت‌های وزارت اقتصاد و بانک مرکزی به شمار می‌آید.
همتی به عنوان وزیر اقتصاد و یکی از منتقدان جدی تیم اقتصادی دولت سیزدهم، در شهریورماه و در شروع فعالیت خود در این وزارتخانه اعلام کرده بود که قطعاً ارز را با همکاری بانک مرکزی تک‌نرخی خواهد کرد، زیرا بخش عمده‌ای از کسری ارزی به دلیل همین اختلاف بین ارز ترجیحی و آزاد به وجود آمده است. او همچنین تصریح کرده بود که اصلاح ارز ترجیحی به معنای بالا رفتن قیمت دلار نیست و با نزدیک کردن نرخ نیما به نرخ بازار، قیمت دلار در بازار آزاد پایین‌تر خواهد آمد. اگرچه هنوز این اصلاحات اثرگذار نبوده و قیمت ارز به افزایش ادامه می‌دهد، ولی سیاست‌های ارزی وزیر اقتصاد همچنان موافقانی مانند رئیس مجلس و مخالفانی چون رئیس بانک مرکزی دارد.
حدود دو هفته پیش، عبدالناصر همتی در حاشیه نشست شورای گفت‌وگوی دولت و بخش خصوصی بیان کرد که لازم است فاصله قیمت ارز نیمایی و آزاد به حداقل قابل توجیهی کاهش یابد و اکنون این اختلاف بسیار زیاد و بی‌مورد است. همچنین طی چند روز اخیر، محمدباقر قالیباف در مجلس مطرح کرد که تنظیم عرضه و تقاضا در بازار ارز بهبود نیافته و نیاز به اصلاحات دارد. او به چندنرخی بودن ارز نیز اعتراض کرده و اذعان داشت که مجلس خواهان اصلاح سیاست‌های ارزی است.
در دوران حسن روحانی، ارز نیمایی با نرخ ۴۲۰۰ تومان برای کالاهای اساسی و دارو اختصاص می‌یافت که فاصله قیمتی این ارز با بازار آزاد موجب فساد و اختلال در توزیع ارز شده بود. دولت سیزدهم این ارز را با عنوان ارز ترجیحی به ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان افزایش داده، اما قیمت در بازار آزاد به قدری بالا بود که همچنان مشکلات قبلی به قوت خود باقی ماند. وزیر اقتصاد دولت چهارده اعتقاد دارد که باید فاصله قیمت ارز نیمایی و آزاد را به حداقل برسانند، در حالی که رئیس بانک مرکزی از پیامدهای تورمی این سیاست هشدار می‌دهد.
محمدرضا فرزین در مدتی پیش در مجلس بیان کرده بود: «افزایش بیشتر قیمت ارز نیما ممکن نیست. از ابتدای سال جاری، قیمت این ارز از نزدیک به ۴۱ هزار تومان تا حدود ۴۷ هزار تومان افزایش یافته که نشان‌دهنده اصلاحات در نرخ ارز تحت تأثیر متغیرهای بنیادی است. نمی‌توان نرخ آن را بالاتر برد، زیرا نگران نرخ تورم هستیم. پایین نگه‌داشتن نرخ ارز برای کنترل تورم حائز اهمیت است و اگر سیاست‌های ارزی منجر به افزایش نرخ تورم شوند، آن سیاست‌ها مناسب به نظر نخواهند آمد.»
بر اساس گفته‌های رئیس بانک مرکزی، نرخ ارز نیمایی به ۴۷ هزار تومان رسیده که نشان‌دهنده اجرای سیاست‌هایی از سوی وزیر اقتصاد برای نزدیک کردن این نرخ به نرخ ارز آزاد است، ولی این افزایش نرخ آزاد در روزهای اخیر را چگونه می‌توان تحلیل کرد؛ آیا این موضوع ناشی از مسائل سیاسی و نظامی در منطقه است یا عوارض اصلاح نرخ ارز ترجیحی؟
در این رابطه، با دو کارشناس اقتصادی به گفتگو پرداخته‌ایم.
بازار ارز دچار نوسانات افزایشی شده و دولت در تلاش است از چندنرخی بودن ارز رهایی یابد. آلبرت بغزیان، کارشناس و استاد اقتصاد در گفتگویی با هم‌میهن به این موضوع اشاره کرده و بیان داشته که تا به امروز تلاشی از سوی دولت چهارده برای نشان دادن تصویر روشنی از فرآیند تک‌نرخی شدن ارز مشاهده نکرده و همچنین یادآور شده که در هیچ کجای دنیا نمونه‌ای وجود ندارد که کشوری ادعا کند ارز را به طور کامل رها کرده است.
در همین حال، کمال سیدعلی، معاون ارزی اسبق بانک مرکزی و کارشناس اقتصاد در گفتگویی با هم‌میهن به این نکته اشاره دارد که نرخ ارز نسبت به سایر متغیرهای اقتصادی کشور رشد چشمگیری نداشته و افزایش ۱۰ درصدی آن در سال و نیم اخیر نشان‌دهنده ثبات نسبی این بازار است.