اولین همایش با موضوع چشم‌انداز صنعت ساختمان ایران به میزبانی گروه رسانه‌ای «دنیای‌اقتصاد» و با همکاری «انجمن صنعت ساختمان» در روزهای دوشنبه و سه‌شنبه ۲۱ و ۲۲ آبان‌ماه برگزار خواهد شد. در شرایط فعلی، بخش مسکن کشور با دو چالش بزرگ، یعنی تله‌های سیاسی و روندی که تمامی ارکان این بخش را به بن‌بست رسانده، دست و پنجه نرم می‌کند. شناخت این چالش‌ها و اهمیت تفکر و مشاوره با کارشناسان اقتصادی و فعالان صنعت ساختمان، جرقه‌ای برای برگزاری این همایش اولیه گردید؛ همایشی که در طول این دو روز فرصتی برای تبادل نظر و ارائه راهکارهایی برای غلبه بر این چالش‌ها فراهم می‌آورد.
در دو دهه اخیر، بخش مسکن کشور به‌طور مداوم با چالش «تله سیاستی» مواجه بوده است. در حالی که بازار مسکن با مشکلاتی از قبیل رکود در ساخت و ساز، تورم بی‌حد و حصر و کاهش توان شهروندان برای خرید مسکن روبه‌رو بوده، مقامات دولتی به مداخلات مستقیم در این حوزه اقدام کرده و در واقع تلاش کردند تا نقش سایر اجزای بازار را بر عهده بگیرند. اگر چه دولت‌های مختلف همچنان بر این عقیده‌اند که به‌طور مستقیم در حوزه ساخت مسکن دخالت نکرده‌اند؛ اما فرآیندی که در سال‌های اخیر سپری کرده‌اند، از تامین زمین، انعقاد قرارداد با انبوه‌سازان و الزامی که بر بانک‌ها برای تأمین مالی پروژه‌ها بوده، نشان‌دهنده دخالت همزمان آنها در دو سمت بازار یعنی به‌عنوان متقاضی و بخش خصوصی است.
تشدید چالش بخش مسکن با تله سیاست‌های دولت
وضعیت کنونی بخش مسکن در کشور نشان می‌دهد که رویکرد دولت به‌عنوان هدایت‌کننده این بخش با مداخلات مستقیم، موفقیتی به همراه نداشته و چالش‌ها به طور فزاینده‌ای افزایش یافته است. در پروژه‌های مسکن دولتی نظیر مسکن مهر و سپس مسکن ملی، اگرچه دولت بخشی از اراضی تحت تصرف خود را در اختیار توسعه‌دهندگان قرار داد، اما تأمین زمین ارزان نتوانست قیمت نهایی تولید مسکن را تحت کنترل نگه دارد. نقص اصلی در پروژه‌هایی مانند مسکن مهر و ملی، به طولانی شدن روند ساخت بستگی دارد؛ چرا که این زمان طولانی باعث افزایش هزینه تولید می‌شود. در فضای اقتصادی نظیر ایران که با تورم بالا دست به گریبان است، این مشکل به وضوح نمایان‌تر است. بنابراین ورود دولت به پروژه‌های مسکن ملی و مهر، زمان انجام این پروژه‌ها را طولانی‌تر کرده و در نتیجه، قیمت تمام شده ساخت در این پروژه‌ها چندین برابر برآورد اولیه افزایش یافته است. این افزایش هزینه به‌علاوه زمان به‌طور همزمان به سازندگان و خریداران آسیب رسانده است. به‌علاوه، نحوه اجرای این پروژه‌ها از نظر موقعیت، کیفیت و… نیز بر مشکلات خریداران که عموماً از اقشار ضعیف جامعه هستند، تاثیرگذار بوده است.
در همایش چشم‌انداز صنعت ساختمان ایران دو پنل با عناوین «رویکردهای برنامه هفتم توسعه در حوزه مسکن و ساختمان» و «مسکن برای همه» برگزار خواهد شد، که در آن به بررسی نقش صحیح دولت‌ها در مدیریت بازار مسکن پرداخته می‌شود. همچنین ویژگی‌های یک برنامه جامع مسکن در کشور و موانع تحمیلی ساخت و ساز از سوی نهادهای دولتی بررسی خواهد شد و راهکارهای علمی برای بهبود برنامه‌های موجود ارائه خواهد شد.
آیا می‌توان از بن‌بست بازار مسکن عبور کرد؟
در سال‌های اخیر، بخش مسکن کشور با وضعیتی روبروست که هر یک از ارکان آن به بن‌بست رسیده‌اند. شرایط بازار مسکن به‌گونه‌ای پیش رفته که سرمایه‌گذاران در بخش ساخت و ساز دیگر تمایلی به شروع پروژه‌های جدید ندارند و همچنین این بازار در رکود عمیق و تاریخی به سر می‌برد. حجم سرمایه‌گذاری واقعی در این حوزه کاهش یافته و در نتیجه، تعداد ساخت و سازها کاهش پیدا کرده است. در این شرایط پرسشی کلیدی مطرح است که چه عوامل و دلایلی این بن‌بست را ایجاد کرده‌اند. شناسایی دقیق مسائل موجود، نخستین گام برای حل آنها به‌شمار می‌رود. از این رو، در اولین همایش «چشم‌انداز صنعت ساختمان ایران» تلاش بر این است که ابتدا موانع سرمایه‌گذاری در بخش مسکن شناسایی شود و سپس در مورد دلایل بروز این مشکلات و راهکارهایی برای خروج از این وضعیت بحث و تبادل نظر انجام گیرد. بر اساس این دیالوگ‌ها، راهکارهای اجرایی نیز به سیاستگذاران پیشنهاد خواهد شد.
به‌ویژه در دو پنل با عناوین «قیمت تمام‌شده و عوامل مؤثر بر قیمت در بازار مسکن» و «سرمایه‌گذاری و تأمین مالی ساختمان و مسکن» به بررسی علل بروز چالش بن‌بست در بازار مسکن و ارائه راهکارهایی برای خروج از وضعیت کنونی خواهیم پرداخت.
کاهش هزینه تولید از طریق صنعتی‌سازی
یکی دیگر از موضوعات مهم مطرح در اولین همایش «چشم‌انداز صنعت ساختمان»، صنعتی‌سازی ساخت مسکن و ساختمان در کشور است. با وجود ضرورت حرکت به سمت صنعتی‌سازی در ساخت مسکن، در سال‌های اخیر به این موضوع توجه کافی نشده است. صنعتی‌سازی باعث کاهش زمان اجرای پروژه و در نتیجه کاهش هزینه‌های اجرای آن می‌شود. اثر زمان بر هزینه پروژه در اقتصادی مانند ایران که با تورم شدید مواجه است، به مراتب فزاینده است. بنابراین صنعتی‌سازی ساخت و ساز به‌عنوان یکی از راهکارهای مؤثر برای کاهش هزینه نهایی تولید مسکن در کشور به شمار می‌آید. در پنل‌های «رویکردهای نوین در صنعت ساختمان» و «قیمت تمام‌شده و عوامل مؤثر بر قیمت مسکن» به این مسائل پرداخته خواهد شد.
احیای توان خرید مصرف‌کننده
متقاضیان و سازندگان به‌عنوان دو گروه اصلی در بازار مسکن شناخته می‌شوند؛ در همایش «چشم‌انداز صنعت ساختمان ایران» که توسط گروه رسانه‌ای «دنیای‌اقتصاد» برگزار می‌شود، به بررسی وضعیت تقاضا و چگونگی بهبود قدرت خرید مصرف‌کنندگان نیز پرداخته خواهد شد. در دهه ۸۰، متوسط زمان لازم برای خانه‌دار شدن در کشور کمتر از ۳۰ سال بود؛ اما اکنون این زمان به ۵۹ سال در سطح کشور و ۱۵۲ سال در تهران رسیده است. جهش قیمت‌ها در بازار مسکن و عدم بهبود توان خرید متقاضیان به بروز این وضعیت منجر شده است به گونه‌ای که خرید خانه برای بسیاری از اقشار جامعه به رؤیایی غیرقابل دسترسی تبدیل گشته است.
کاهش قدرت خرید در بازار مسکن به افزایش بی‌سابقه قیمت‌های بازار اجاره نیز انجامید؛ به‌طوری که کاهش تعداد خانوارهای مالک سبب افزایش تعداد متقاضیان در بازار اجاره شده و کشور در سال‌های اخیر با تورم تاریخی در بازار اجاره بها مواجه بوده است. در این شرایط، نیاز به راهکارهای اساسی برای احیای قدرت خرید میان مردم، بیش از پیش احساس می‌شود. در پنل‌های «مسکن برای همه»، «سرمایه‌گذاری و تأمین مالی ساختمان و مسکن» و «قیمت تمام‌شده و عوامل مؤثر بر قیمت در بازار مسکن»، راهکارهای کارشناسی برای تقویت قدرت خرید و بهبود وضعیت طرف تقاضا در بازار مسکن ارائه خواهد شد.