فرش سرخ بر روی سنگ‌های ناهموار

در مجلس هیچ‌کس نبود که با او مخالفت کند و نمایندگان برای او فرشی قرمز برافراشتند، اما این فرش قرمز در مسیری پر از سنگ و سختی قرار داشت! در زمانی که تقریبا هیچ هنرمندی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی رضایت ندارد، وزیر با چالش‌های بزرگی مواجه است. از یک سو، فضایی فرهنگی کشور در رکودی عمیق فرو رفته و شکایت‌ها و خواسته‌های هنرمندان، به‌قدری افزایش یافته که گاها به آسمان سایه انداخته است؛ و از سوی دیگر، ساختار اجرایی وزارتخانه، به‌ویژه در سال‌های اخیر، آن‌چنان به تکامل نرسیده که بتواند به راحتی چرخ‌های در گل مانده را به حرکت درآورد.

این روزها عده‌ای بر این باورند که فرهنگ و هنر هیچ‌گاه در اولویت دولت‌ها نبوده است. در رفتار دولت‌ها، مقوله اقتصادی همواره بر فرهنگ غالب بوده و در صدر نشسته و شاید در اوضاع بحرانی معیشتی که مردم با آن مواجه‌اند، این طبیعی به نظر بیاید که فرهنگ و هنر در راس توجهات قرار نگیرند. در حالی که موضوعات فرهنگی در دولت‌های پیشین گاها در کلیت، بیشتر مسائل حاشیه‌ای و چالش برانگیز بوده‌اند. به واقع، کارآمدی یا ناکارآمدی دولت‌ها در بسیاری از مواقع با نمایش فرهنگ و هنر سنجیده شده است. به هر حال، دولت جدید در شرایطی آغاز به کار کرده که وضعیت فرهنگ و هنر نیز نابسامان است. با انتصاب سید عباس صالحی به وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، اکنون بسیاری انتظار دارند که صداها و مطالبات آن‌ها شنیده شود. عرصه‌های سینما، موسیقی، نشر و هنرهای تجسمی دوران دشواری را سپری می‌کنند. در روزهای اخیر، مدیران نهادهای صنفی فرهنگی، مهم‌ترین چالش‌های خود را مطرح کرده و نسبت به وضعیت صنفشان هشدار جدی داده‌اند. سید عباس صالحی، انسان آرام و نجیبی بوده و سابقه وزارتش در دوره حسن روحانی نشان می‌دهد که از ورود به حواشی و اتخاذ تصمیمات هیجانی دوری می‌کند. او به‌خوبی از اوضاع بحرانی حوزه فرهنگ و هنر آگاه است و به همین دلیل هم کمتر تمایلی به نشستن بر صندلی وزارت داشته و با توصیه و اصرار، این مسئولیت بزرگ را پذیرفته است. با این حال، او باید وضعیت را با دقت زیر نظر داشته باشد و برای خروج از بحران تدابیری بیاندیشد.

موسیقی

در روزهای اخیر، حمیدرضا نوربخش، مدیرعامل خانه موسیقی، در چندین گفتگو، بخشی از خواسته‌های حوزه موسیقی از وزیر جدید فرهنگ را مطرح کرده و به مسائلی از جمله محدودیت‌های اجرای موسیقی و آزادی برخی هنرمندان اشاره کرده است. او تأکید بر ضرورت حمایت‌های معیشتی و درمانی از تمام هنرمندان، به‌ویژه هنرمندان موسیقی بومی و محلی در شهرها و مناطق مختلف کشور کرده است و گفت: ما تلاش کرده‌ایم تا این نیازها را شناسایی کنیم، اما دولت باید کمک کند تا این هنرمندان تحت پوشش حمایت‌های بیمه‌ای و معیشتی قرار بگیرند. همچنین به چالش حقوق مالکیت معنوی هنرمندان یا همان کپی‌رایت اشاره کرده و ابراز نگرانی کرد که متأسفانه آثار هنرمندان به‌صورت رایگان به حراج گذاشته می‌شوند و در عین حال هیچ سودی برای آن‌ها فراهم نمی‌شود. در حال حاضر نیز دنبال راه‌حلی برای این مشکل هستیم. البته نه اینکه مطلقا قانونی در این زمینه وجود نداشته باشد، خیر؛ اما قوانین به طور کامل هستند و باید کامل‌تر شوند. لذا بسترهای مختلفی که برای ارائه موسیقی موجودند، باید به‌درستی بازتعریف شوند و قانون کپی‌رایت باید در آن‌ها لحاظ شود. اما مهمتر از همه، اراده‌ای است که باید ضامن اجرای این قانون باشد، که متاسفانه هنوز این اراده در زمینه‌های مختلف وجود ندارد؛ اگر وجود داشت باید مانند بسیاری از قوانین به مرحله عملیاتی می‌رسید. نوربخش همچنین تصریح کرد: حداقل انتظاری که داریم این است که مدیران زیرمجموعه وزارتخانه با مشورت صنوف و توجه به خواسته‌های هنرمندان منصوب شوند که به نظرم این یک خواسته منطقی است. همچنین صبر، خودآگاهی و کلان‌نگری، از ویژگی‌های مهم یک وزیر است تا بتواند مشکلات حوزه‌های مختلف هنر را با توجه به تنوع این حوزه برطرف کند؛ ضمن اینکه سطح مطالبات هنرمندان در شرایط کنونی با گذشته تغییر کرده و موسیقی نیز از این قاعده مستثنی نیست.

سینما

در حوزه سینما نیز محمدمهدی عسگرپور، رئیس هیئت‌مدیره خانه سینما، در نشستی اخیر با فعالان و نمایندگان اصناف مختلف سینما، بر مسائلی مانند ایجاد سند ملی سینما، بیمه هنرمندان این عرصه و معیشت هنرمندان بازنشسته تأکید کرده و خواستار همکاری دولت برای حل این مشکلات شده است. پیش‌تر خانه سینما نیز در بیانیه‌ای، در کنار تأکید بر آمادگی این نهاد برای بازنگری در متن قانون برنامه هفتم توسعه، خواسته‌هایی را مطرح کرده بود. در بیانیه آن‌ها آمده است: حذف نظارت پیشینی‌ ای که در طول این سال‌ها به‌ناحق بر سینماگران تحمیل شده، و تدبیر خردمندانه برای نظارت پسینی، مستلزم باور رئیس محترم جمهور و انتظار سینماگران برای تحقق این وعده معقول است. این نهاد صنفی همچنین تأکید کرده که ممانعت از مداخلات و مزاحمت‌های نهادهای دیگر، جزو تعهدات رئیس‌جمهور منتخب بوده و به همین دلیل لازم است نظام‌های صنفی هنر تقویت شده و نمایندگان آنها در مراجع و مراجع تصمیم‌گیری و تصمیم‌سازی مربوط به کسب‌وکارشان به صورت مؤثری حضور داشته باشند. پیش‌تر نیز برخی صنوف و هنرمندان بر لزوم پایان ممنوع‌الفعالیتی برخی بازیگران تأکید کرده بودند.

نشر

فعالان حوزه نشر در گفتگوها و بیانیه‌های صنفی مختلف، خواسته‌های خود را مطرح کرده‌اند. عمده مطالبات این فعالان به کنترل قیمت کاغذ، بهینه‌سازی حمایت‌های دولتی از ناشران، شفاف‌سازی حمایت‌های دولتی، کنترل بازار و پیشگیری از قاچاق کتاب و بازگرداندن اعتماد و احترام متقابل میان هنرمندان، نویسندگان و مسئولان دولت در حوزه فرهنگ مربوط می‌شود. فریدون عموزاده خلیلی، از چهره‌های فعال در حوزه تالیف و نشر کتاب، با تأکید بر لزوم اعتماد به نویسندگان داخلی و احترام به شخصیت‌های برجسته فرهنگی، بیان داشت: برخی آثار هنرمندان و افراد شاخص فرهنگی کشور با مشکلاتی در زمینه کسب مجوز و موانع دیگر مواجه هستند که شایسته ما نیست. این موارد و مشکلاتی که در چند وقت اخیر ظهور یافته‌اند، باید با تدبیر، آینده‌نگری و امیدبخشی حل شوند.