از تاریخ ۱۲ شهریور، خبرهایی در خصوص افزایش قیمت نان در تهران در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی به گوش رسید و از روزهای نخست، بدون اینکه احکام جدیدی منتشر شود، نانوایان به‌طور خودسرانه اقدام به افزایش قیمت نان نمودند. همچنین، نوزدهم شهریورماه قیمت‌های تازه نان در تهران اعلام گشت، اما این نرخ‌ها به‌طور علنی در سکوت مرگباری که وزارت جهاد کشاورزی مقرر کرده بود، حتی از ابتدای امر نیز رعایت نمی‌شد. پس از اعلام قیمت‌های جدید، نانواها همچنان نان را به دو برابر قیمت مصوب به فروش می‌رساندند و در حال حاضر نیز بسیاری از نانوایی‌ها اقدام به فروش نان با قیمت ۲ تا ۳ برابر می‌کنند.
به نقل از وطن امروز، این افزایش قیمت‌ها در شرایطی صورت می‌گیرد که به‌طور رسمی قیمت جدید نان بین ۴۰ تا ۶۶ درصد بالا رفته است.
*«نمی‌خوای نخر!»
با استناد به قیمت‌های مصوب جدید نان که به تازگی اعلام شده، قیمت نان سنگک ساده ۵ هزار تومان، بربری ساده با آرد نوع یک ۲ هزار و ۵۰۰ تومان، بربری ساده با آرد نوع دو ۳ هزار و ۵۰۰ تومان، نان لواش با آرد نوع یک ۷۰۰ تومان و لواش نوع دو ۹۰۰ تومان، نان سنتی تافتون با آرد نوع یک ۱۲۶۰ تومان و نوع دو ۱۵۰۰ تومان، و همچنین نان ماشینی تافتون با آرد نوع یک ۸۵۰ تومان و نوع دو ۱۲۰۰ تومان تعیین گردیده است.
در حالی که بر اساس مشاهدات خبرنگار «وطن امروز»، یک نانوایی بربری که در نزدیکی دفتر روزنامه در میدان فردوسی قرار دارد، نان ساده را ۶ هزار تومان از کارتخوان شخصی و نه از کارتخوان هوشمند می‌کشد و نان کنجدی را ۱۰ تا ۱۲ هزار تومان به فروش می‌رساند و با بی‌خیالی می‌گوید: گزارش کنید، از هیچ‌کس نمی‌ترسم، نمی‌خواهی نخر!
در این شرایط، یک نانوای بی‌وجدان که روزانه ۱۲ تنور نان می‌پزد، به‌طور میانگین ۲ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان بیشتر از مردم کسب درآمد می‌کند که با گران‌فروشی کنجدی و دیگر تخلفات مانند فروش آرد و نایلون و کم‌فروشی، تا ۶ میلیون تومان در روز درآمد غیرقانونی و نامشروع به‌دست می‌آورد و از ترس هیچ‌کس هم ندارد.
با وجود اینکه بارها اقدامات این نانوایی از سوی خبرنگار «وطن امروز» و شهروندان دیگر گزارش شده، پس از گذشت چند ماه هنوز هیچ تعهدی در راستای برخورد با او صورت نگرفته است. متن شکایت در سامانه ۱۲۴ وزارت صنعت، معدن و تجارت موجود است.
مشاهدات ما نشان می‌دهد که یک نانوایی سنگکی در خیابان گلریزان محله ولنجک نیز نان سنگک ساده را به‌جای ۵ هزار تومان، ۱۰ هزار تومان عرضه می‌کند. هنگام اعتراض خریدار، نانوا می‌گوید: «از اینجا خرید نکنید» و به خریدار اجازه نمی‌دهد خود از دستگاه‌های فروش نان استفاده کند.
* وضعیت فروش نان‌های کنجدی وخیم‌تر است
وضعیت فروش نان‌های کنجدی به مراتب بدتر است. علیرغم اینکه برای فروش نان دارای سازوکار معین است، نانوایان در تهران این محصولات را با قیمت‌های بسیار بالاتر و سودهای کلان به فروش می‌رسانند، به‌طوری‌که قیمت نان سنگک کنجدی که حداکثر باید ۶ هزار و ۵۰۰ تا ۹ هزار تومان باشد، به سادگی و بدون هیچ کنترلی بین ۱۵ تا ۳۰ هزار تومان فروخته می‌شود.
یک نانوایی سنگکی در خیابان سهروردی شمالی، نان سنگک یک رو کنجد را ۱۰ هزار تومان و ۲ رو کنجد را ۳۰ هزار تومان می‌فروشد. در واکنش به اعتراض‌های مشتریان، نانوا با صدایی بلند و خشم‌آلود به گونه‌ای که همه مردم بشنوند، می‌گوید: «از اینجا دیگه نان نخر».
به منظور کنترل این افزایش قیمت، نرخ هر واحد کنجد با وزن ۱۰ گرم، ۱۰۰۰ و ۵۰۰ تومان تعیین شده است. همچنین برای هر نان بربری امکان اضافه کردن یک تا ۲ واحد کنجد و برای نان سنگک نیز امکان اضافه کردن یک تا ۳ واحد به درخواست مشتری وجود دارد، اما در نانوایی‌ها به این موضوعات توجهی نمی‌شود.
بر این اساس، حداکثر افزایش قیمت ناشی از کنجد برای نان بربری ۳ هزار تومان و برای نان سنگک ۴ هزار و ۵۰۰ تومان برآورد شده است. با این حال، بسیاری از نانوایی‌ها تا ۴ برابر این قیمت از مشتریان دریافت می‌کنند و همچنان هیچ اقدام حقوقی در این راستا صورت نمی‌گیرد.
یک نانوایی دیگر نیز در شرق تهران در محله رضویه، زمانیکه نان ۱۸۰۰ تومان بود، نان ساده را ۳ هزار و ۵۰۰ تومان می‌فروخت و اکنون نیز که قیمت نان به ۲۵۰۰ تومان اعلام شده، همان نان ساده را با کیفیت و وزن کمتر به قیمت ۴ هزار تومان بفروش می‌رساند و با وجود شکایات بیشمار، همچنان به تخلف خود ادامه می‌دهد. در تصاویر زیر کد رهگیری این شکایات قابل مشاهده است، ولی با گذشت زمان، تمامی این شکایات هنوز در حال بررسی هستند.
* بازار فروش نان اینترنتی به طور کلی رها شده است
در خصوص فروش نان‌های یارانه‌ای به‌صورت اینترنتی، هیچ‌گونه نظارتی وجود ندارد و به کاملاً به حال خود واگذار شده و به یکی از مکانی‌های گران‌فروشی و فعالیت برخی نانوایان تبدیل شده است.
به همین خاطر، علاوه بر وزارت جهاد کشاورزی و شرکت بازرگانی دولتی، اتاق اصناف و سازمان تعزیرات حکومتی به عنوان نهادهای ناظر، مسؤولیت‌هایی برای نظارت بر رعایت قیمت نان در نانوایی‌ها دارند که شواهد نشان می‌دهد در انجام این وظایف به درستی عمل نکرده‌اند.
* فقدان نظارت مؤثر
سؤال این است که نهادهای ناظر چگونه هنوز نتوانسته‌اند بر این روند نظارت مؤثری داشته باشند؟ چرا پس از سال‌ها و با وجود اجرای سیاست‌های اقتصادی متعدد، این تخلفات همچنان به‌صورت مکرر در جامعه مشاهده می‌شوند؟ چگونه ممکن است یک نانوا با تخلف و ظلم به مردم، روزانه ۲ تا ۶ میلیون تومان درآمد نامشروع به دست آورد؟ این در حالی است که این مبلغ به‌جز آردی است که به قنادی‌ها و آزادپزها عرضه می‌شود.
* پاسخ اپراتور ۱۲۴
اپراتور سامانه ۱۲۴ در پاسخ به پیگیری «وطن امروز» در رابطه با علت عدم پیگیری و زمان‌بر شدن رسیدگی به شکایات مردمی بیان کرد: سامانه ۱۲۴ در خصوص تخلفاتی که متعلق به وزارت جهاد کشاورزی است، صرفاً عامل ارسال شکایت است و وزارت جهاد کشاورزی هم مانند وزارت صمت، بازرسان حرفه‌ای و کارآزموده ندارد و از نیروهای افتخاری با آموزش‌های مختصر برای رسیدگی به این شکایات استفاده می‌کند، اما این موضوع در دولت چهاردهم دوباره مطرح شده و ممکن است در هفته‌های آتی موضوع رسیدگی به شکایات از نانوایی‌ها به وزارت صمت برگردد.
* نیاز به نظارت بیشتر و شفافیت
به گفته «وطن امروز»، جلوگیری از این تخلفات به یک مطالبه عمومی تبدیل شده‌است. شهروندان انتظار دارند که سامانه ۱۳۵ سازمان تعزیرات حکومتی و سامانه ۱۲۴ سازمان صنعت، معدن و تجارت به سرعت با این تخلفات برخورد کنند. ادامه این روند نه‌تنها به ظلم به بیت‌المال و حقوق مردم منجر می‌شود بلکه وضعیت را وخیم‌تر کرده و مانع تحقق شعارهای کاهش تورم و افزایش تولید خواهد شد.
برای جلوگیری از تخلفات برخی نانوایی‌ها، نیاز به نظارت دقیق‌تری احساس می‌شود. همچنین لازم است به تخلفات متقابل میان مشتریان و نانوایی‌ها توجه شود. تشویق مشتریان به استفاده از سامانه کارتخوان هوشمند و ثبت خریدها در آن می‌تواند به کاهش تخلفات و افزایش شفافیت در توزیع نان کمک نماید.
به‌طور کلی، باید به دنبال راه‌حل‌هایی بود که موجب افزایش عرضه نان و کاهش تخلفات و تناقضات در توزیع آن گردد. هوشمندسازی نان و نظارت بیشتر بر نانوایی‌ها و مشتریان می‌تواند گام‌های مؤثری در این زمینه به‌حساب آید.