به نقل از ایلنا و از سوی روابط عمومی انجمن سینمای جوانان ایران، در نخستین برنامه فصل دهم پاتوق فیلم کوتاه، پونه ظفرنیا، کارشناس روابط عمومی انجمن، که از زمان آغاز این رویداد یکی از برگزارکنندگان آن بوده، به تشریح جامع «باشگاه مخاطبان انجمن سینمای جوانان ایران» و مزایای عضویت در آن پرداخت.
در ادامه این مراسم و پیش از نمایش فیلم‌های انتخابی، ویدئویی از کیانوش عیاری به مناسبت آغاز فصل دهم پاتوق فیلم کوتاه تهران پخش شد. در این ویدئو، عیاری با بیان خاطرات خود از ساخت فیلم‌های کوتاه، تجربیات و نکات ارزشمندی را برای فیلم‌سازان سینمای کوتاه ارائه نمود.
سپس، فیلم «خاکباران» که نخستین تجربه‌های کارگردانی کیانوش عیاری در دهه پنجاه و به شکل هشت میلی‌متری در سینمای آزاد اهواز تولید شده بود، به نمایش درآمد.
بعد از نمایش فیلم‌های کوتاه، کتاب «ژانر در فیلم کوتاه» که به اهتمام رامتین شهبازی تألیف شده، توسط سامان بیات (مجری کارشناس پاتوق) به حاضرین معرفی گردید. این کتاب که از سوی انتشارات انجمن سینمای جوانان ایران منتشر شده، به بررسی و تأکید بر ۱۰ ژانر مختلف می‌پردازد.
«خاکباران»؛ سینمای عیاری و نقش تاریخی فیلمخانه ملی
سامان بیات پس از اکران اثر کوتاه عیاری، به بررسی مولفه‌های سینمایی این کارگردان در «خاکباران»، اهمیت سینمای آزاد و آثار موجود از آن اشاره کرد و همچنین از فیلمخانه ملی ایران به خاطر فراهم کردن نسخه باکیفیت این اثر و نقش لادن طاهری در حفظ این گنجینه ارزشمند قدردانی نمود.
مازیار فکری‌ارشاد، منتقد سینما، در خصوص مرمت و نمایش فیلم‌های کوتاه از جمله «خاکباران» ساخته کیانوش عیاری که به دوره سینمای آزاد ایران تعلق دارد، عنوان کرد: خوشحالی‌ام از این است که چنین آثار ارزشمندی محافظت می‌شوند و امکان دسترسی به نسخه‌های باکیفیت آنها فراهم شده است. در سال‌های اخیر، نمایش نسخه‌های مرمت شده فیلم‌های شاخصی از سینمای ایران مانند «غریبه و مه» و «شطرنج باد» نشان‌دهنده ارزش‌های هنری این آثار است.
او درباره «خاکباران» اظهار داشت: این فیلم نوعی تمرین برای عیاری جهت ساخت فیلم بلند «تنوره دیو» محسوب می‌شود و نماهای لانگ‌شات آن مرا به یاد فیلم موفق «آن‌سوی آتش» می‌اندازد.
پس از این، نشستی برای نقد و بررسی ۵ فیلم به نمایش درآمده با حضور این منتقد برگزار گردید.
«نگران من نباش»؛ عبوری از سوگ با دزدی‌های کوچک
فکری‌ارشاد درباره فیلم «نگران من نباش» به کارگردانی امین خجسته گفت: این فیلم دارای داستانی بسیار جذاب است و به زنی می‌پردازد که شوهرش را از دست داده و با سوگ ناشی از فقدان او درگیر است. او برای کاستن از این درد، به دزدی‌های کوچک دست می‌زند. «نگران من نباش» ایده اولیه جالبی دارد و دیالوگ‌نویسی آن به فضاهای ابزورد نزدیک است. همچنین موقعیت‌های فیلم طوری طراحی شده که علاوه بر کاراکترها، تماشاگران را نیز دچار ناراحتی می‌کند که دستیابی به این موضوع در زمان محدود یک فیلم کوتاه کار دشواری است.
امین خجسته کارگردان، در نشست نقد و بررسی حضور نداشت.
«کانتور»؛ مواجهه با حافظه و نور در ساختمانی نیمه‌کاره
در ادامه، فیلم «کانتور» به کارگردانی محمدرضا مقیم‌نژاد مورد بحث قرار گرفت.
مقیم‌نژاد که در آستانه انتشار کتابی به نام «فلسفه از تصویر چه می‌خواهد» است، در مورد ایده اولیه «کانتور» گفت: هسته کلیدی این اثر زمان و حافظه است که همواره دغدغه‌ام در زندگی بوده است. زمانی که در یک مکان قرار می‌گیریم، انباشت‌های حافظه ما را قادر می‌سازد تا با آن مکان ارتباط برقرار کنیم.
او ادامه داد: شرایط ساخت این فیلم به شکل تصادفی برای من مهیا شد، زیرا کار اصلی‌ام ساختمان‌سازی است. ما در حال ساخت مکانی بودیم که به طرز جالبی به دلیل موقعیت جغرافیایی خود دائماً در حالت نور و سایه قرار می‌گرفت. به همین دلیل، پروژه را برای چند روز متوقف کردیم تا این فیلم را تولید کنیم.
مقیم‌نژاد با بیان اینکه کانتور در نقاشی به خطوط مرزی اثر اشاره دارد، یادآور شد: در واقع، کانتور تصویر ذهنی‌ای را که قصد داریم ارائه دهیم، احاطه می‌کند. این فیلم تنها در یک شب فیلمبرداری شد و به همین دلیل دکوپاژ آن در لحظه طراحی شده و به نتیجه رسید، چرا که این ساختمان در حال ساخت بود و نباید فرصت فیلمبرداری از دست می‌رفت. من تنها از فرم یک ساختمان نیمه‌کاره استفاده کردم و کار بیشتری نمی‌توانستم انجام دهم. اساس فرم تصویر در فیلم «کانتور» بازی نور و سایه است و به همین دلیل نیاز است تا فیلم در یک سالن با تجهیزات تصویری مناسب به نمایش درآید.
فکری‌ارشاد نیز در مورد این فیلم کوتاه گفت: آقای مقیم‌نژاد در حال تحصیل در مقطع دکترا در رشته سینما است و برداشت من این است که او «کانتور» را در ادامه روند مطالعات خود کارگردانی کرده است. در فیلم گفت‌وگویی میان چند شخصیت وجود دارد که علی‌رغم کوتاه بودن، بسیار جالب است. همچنین ایده مطرح نمودن خبر مرگ در فیلم نیز به شیوه‌ای جالب ارائه شده و فیلمساز یک اتفاق ساده و هوشمندانه را در قالبی فلسفی به تصویر کشیده است.
«برقص»؛ تلاشی برای احیای ژانر وحشت
سپس فیلم «برقص» اثر پوریا دهقان مورد بررسی قرار گرفت.
این کارگردان درباره فرآیند تولید این فیلم کوتاه و دغدغه خود از ساخت آن گفت: در سینمای ایران، آثار ترسناک خوبی ساخته نشده و احساس کردم در این زمینه دچار نقص هستیم. من به ساخت فیلم در ژانر وحشت چندان علاقه‌ای نداشتم، زیرا نگرانی وجود داشت که مخاطبان فقط من را به خاطر کارگردانی آثار در این نوع بشناسند.
او اظهار داشت: در ایران از فیلم «عزاداران بیل» تا آثار رامبد خانلری، در ادبیات داستانی نشانه‌هایی از ژانر وحشت وجود دارد و می‌توان ریشه‌هایی از آن را در سینمای پیش از انقلاب و بعد از آن شناسایی کرد.
او ادامه داد: در حال حاضر چندین میلیون گیمر در کشور فعال هستند که نشان‌دهنده این است که روایت‌های مبتنی بر گیم می‌توانند مورد توجه قرار بگیرند. باید بررسی کنیم که علت ناکامی فیلم‌های ژانر وحشت در کشور چیست. به نظر می‌رسد که وجود برخی از محدودیت‌ها و ناکارآمدی برخی فیلم‌سازان و تجربه‌های ضعیف، اصلی‌ترین دلایل شکست این ژانر در سینما باشد.
دهقان ابراز کرد: تحقیقات من پیش از کارگردانی «برقص» نشان داد که در ایالات متحده نیز در ابتدا ادبیات وحشت وجود نداشت، اما به مرور زمان برخی فیلم‌سازان و نویسندگان با ایجاد نمودهایی از آن در تصویر، موفق شدند. در عوض، در ادبیات شفاهی ایران از گذشته داستان‌های ترسناکی وجود دارد که متأسفانه سینماگران به آنها بی‌توجه بوده‌اند.
او افزود: در ژانر وحشت، فردی که دچار ترس می‌شود، قابلیت ایجاد همدلی برای تماشاگر دارد، درحالی‌که فردی که ترس می‌آفریند، از این خصیصه بی‌بهره است. وقایعی چون جنگ ایران و عراق و اتفاقات ۷ اکتبر بر شکل‌گیری ایده این فیلم تأثیرگذار بودند. لازم است فضایی ایجاد شود که فیلم‌سازان علاقه‌مند به کار در این ژانر بتوانند دغدغه‌های خود را دنبال کنند تا راهی برای تجربه‌های جدید فراهم گردد.
فکری‌ارشاد نیز در این باره گفت: این فیلم از نظر بصری، یادآور فیلم‌های انیمیشن برای من بود. علاوه بر این، «برقص» به ذهنیت آشفته و نامتعادل یک سرباز اسرائیلی می‌پردازد که کابوسش المان‌هایی از ژانر وحشت را در خود دارد. «برقص» ایده خوبی دارد و ارجاع فیلمساز به شعری از محمود درویش قابل توجه است.
فقر ژانر در سینمای ایران؛ دلایل تاریخی و فرهنگی
فکری‌ارشاد یادآوری کرد: در سینمای ایران، مسئله فقر ژانر وجود دارد و عده‌ای معتقدند به دلیل وارداتی بودن، مخاطب داخلی استقبال چندانی از المان‌های ژانر در فیلم‌های ایرانی ندارد. برای مثال، فیلم «آل» که به تهیه‌کنندگی علی معلم و کارگردانی بهرام بهرامیان ساخته شده، باوجود تبلیغ‌های زیاد، نتوانست فروش قابل توجهی داشته باشد و به نظر می‌رسد چنین آثاری عموماً مورد توجه تماشاگران ایرانی قرار نمی‌گیرد.
او ادامه داد: بازار سینمای ایران از فیلم‌های کمدی با تم‌های مشابه اشباع شده و به همین دلیل در حال حاضر فیلم‌های اجتماعی دوباره مورد توجه قرار گرفتند. خوشبختانه در سینمای کوتاه ایران، تنوع ژانری تا حدی خود را نشان می‌دهد.
فکری‌ارشاد با اشاره به اینکه ریشه‌های ژانر وحشت در سینمای غرب، حاصل از خرافات مذهبی کاتولیک است، گفت: زمانی که این مسائل به سینمای ایران وارد می‌شود، به خاطر محدودیت‌ها نمی‌توان از جنبه مذهبی وارد این ژانر شد. همچنین در ادبیات ایران، آثار نظیر «ملکوت» بهرام صادقی و «بوف کور» صادق هدایت وجود دارد که نمی‌توان از ریشه‌های این ژانر در ادبیات داستانی کشور غافل شد.
محمدرضا فهمیزی، منتقد سینما نیز که به عنوان تماشاگر در نخستین پاتوق فیلم کوتاه شرکت کرده بود، در خصوص عدم توجه به ژانر وحشت در سینمای ایران اظهار داشت: متاسفانه در کشور ادبیات وحشت وجود ندارد و به همین دلیل چنین ژانری مورد استقبال قرار نمی‌گیرد. به نظر من یکی از دلایل توجه به فیلم‌های کمدی در سینمای ایران این است که در تاریخ ادبیات شفاهی، طنازی به صورت چشم‌گیر مشاهده می‌شود.
«شیفت»؛ تجربه‌ای فرمی درباره فشار کار پرستاری
در ادامه نخستین نشست فصل دهم پاتوق فیلم کوتاه انجمن سینمای جوانان ایران، فیلم «شیفت» به کارگردانی سمانه یداللهی مورد نقد و بررسی قرار گرفت.
فکری‌ارشاد گفت: فیلم «شیفت» به لحاظ فرم در میان پنج فیلم به نمایش درآمده دارای ویژگی‌های بارزی بود. ایده مرکزی این اثر در طول داستان گسترش می‌یابد و به نظر می‌رسد کاراکترها در حال تغییر و تعدیل هستند، که به این خاطر فیلم ایده جذابی دارد.
یداللهی، کارگردان این فیلم کوتاه، در ادامه گفت: من در رشته پرستاری تحصیل کرده‌ام و در این رشته برخی اوقات تعداد شیفت‌ها بسیار زیاد است و به این دلیل، افراد نمی‌توانند فعالیت دیگری داشته باشند.
او ادامه داد: فیلمبرداری «شیفت» چهار شب به طول انجامید و پیش از آن نیز با بازیگران اصلی تمرین‌های فراوانی داشتیم، زیرا کار به صورت پلان سکانس فیلمبرداری شده است. در ابتدا مسیر دشواری در پیش داشتیم، اما با کاهش تعداد هنروران در طول فیلم، مدیریت پروژه ساده‌تر گشت.
این فیلمساز در پاسخ به یکی از حاضرین که پایان فیلم را با زمان نمایش آن در جشنواره فیلم کوتاه سال گذشته متفاوت ارزیابی کرد، ابراز داشت: پایان فیلم به طور کلی تغییر کرده و نسبت به آنچه در جشنواره دیده شد، متفاوت است. در آن زمان، این فیلم بازخورد خوبی نداشت و برخی تماشاگران به پایان تلخ آن ابراز نارضایتی کردند. در «شیفت» فرآیندی وجود دارد که در آن، یک جوان عاشق‌پیشه به فردی منطقی و بی‌احساس تبدیل می‌شود و ظاهراً این موضوع در نسخه اولیه فیلم احساس نشده بود.
«از دیدن تو خوشحالم»؛ شکل‌گیری ایجاز با قاب ثابت
در ادامه، فیلم کوتاه «از دیدن تو خوشحالم» از کره جنوبی بررسی شد.
فکری‌ارشاد در مورد این فیلم گفت: این اثر تنها از یک قاب ثابت استفاده کرده و این امر منجر به شکل‌گیری ایجاز در فیلم شده است. داستان فیلم در دوران کرونا روایت می‌شود و مسئله قرنطینه با قاب ثابت تصویر پیوند عمیق‌تری پیدا کرده است.
شایان ذکر است که پاتوق فیلم کوتاه تهران به همت انجمن سینمای جوانان ایران، هر سه‌شنبه در سالن استاد ناصری خانه هنرمندان ایران برگزار می‌گردد.
/