ویروس H5N1 که به‌عنوان آنفلوانزای پرندگان شناخته می‌شود، در حال حاضر به‌طور فزاینده‌ای در سطح جهانی گسترش یافته و قابلیت بیشتری برای آلوده کردن انسان‌ها نسبت به سویه‌های قبلی از خود نشان می‌دهد. فقط یک تغییر ژنتیکی می‌تواند به ویروس این امکان را بدهد که سلول‌های بینی و گلو را مورد حمله قرار دهد و ریسک انتقال آن از طریق هوا را افزایش دهد.
به گزارش زومیت، این تغییر به‌تنهایی کافی نیست تا منجر به آغاز یک اپیدمی جهانی شود. اگر ویروس بتواند ژن‌های خود را با ویروس‌های انسانی مبادله کند، به‌سرعت می‌تواند به یک تهدید جهانی بدل شود. ایان ویلسون از مؤسسه تحقیقاتی اسکریپس در کالیفرنیا به نیوساینتیست می‌گوید: «افزایش تعداد آلوده‌شدگان احتمال وقوع چنین تغییری را بیشتر می‌کند.» با این حال، او تأکید می‌کند که خطر شکل‌گیری چنین سناریویی هنوز هم پایین است.
ویروس آنفلوانزای پرندگان H5N1 برای نخستین بار در دهه ۱۹۹۰، به احتمال زیاد در میان پرندگان خانگی در چین شناسایی شد و به‌سرعت در سطح جهانی پخش گردید. در سال ۲۰۲۰، گونه‌ای جدید از این ویروس ظهور کرد که توانست با قابلیت بیشتری انتشار یابد و حتی به قاره‌های آمریکا و جنوبگان نیز نفوذ کند. این گونه جدید نه تنها پرندگان اهلی، بلکه گاوهای شیرده در ایالات متحده را نیز آلوده کرده و در مواردی به انسان‌ها نیز منتقل شده است.
یک تیم تحقیقاتی به سرپرستی دبی فن‌ریل از دانشگاه اراسموس هلند، سلول‌های بینی و گلوی انسان را به سویه‌های H5N1 از سال‌های ۲۰۰۵ و ۲۰۲۲ آلوده کردند. نتایج نشان داد که سویه ۲۰۲۲ نه تنها قدرت بیشتری برای اتصال به سلول‌ها دارد، بلکه در فرآیند تکثیر نیز عملکرد بهتری از خود نشان می‌دهد. فن‌ریل این نتیجه را «خبر بد» تلقی می‌کند، اگرچه معتقد است احتمال وقوع یک اپیدمی از این ویروس همچنان کم است. او بیان می‌کند: «بهبود قابلیت ویروس در آلوده‌کردن انسان‌ها، فرصت بیشتری برای بروز جهش‌های خطرناک فراهم می‌آورد.»
در سوی دیگر، گروه ویلسون در حال تحقیق بر روی پروتئین هماگلوتینین ویروس هستند. این پروتئین مشخص می‌کند که ویروس به چه نوع سلول‌هایی اتصال پیدا کند و از آنجایی که از سطح ویروس بیرون می‌زند، هدف اصلی سیستم ایمنی نیز به‌شمار می‌رود.
ویروس بیماری شدیدی ایجاد می‌کند، اما شانس انتقال پایین است
در شرایط کنونی، پروتئین هماگلوتینین ویروس H5N1 بیشتر به گیرنده‌های موجود در اعماق ریه متصل می‌شود. این ویژگی، منجر به ایجاد بیماری‌های شدید می‌شود، اما احتمال انتقال آن به دیگران را کاهش می‌دهد. برای اینکه ویروس بتواند به‌راحتی منتقل شود، لازم است که سلول‌های بینی و گلو را آلوده کند، چرا که این امر فرصت انتقال از طریق سرفه و عطسه را میسر می‌سازد.
مطالعه گروه فن‌ریل نشان می‌دهد که ویروس به تدریج به میزان لازم از توانایی خود دست یافته است. با این حال، هنوز مشخص نیست که آیا قادر به اتصال به گیرنده‌های اصلی سلول‌ها خواهد بود یا خیر. پیش‌تر تصور می‌شد که ویروس برای دستیابی به این کار به چندین تغییر ژنتیکی نیاز دارد. اما تحقیقات گروه ویلسون نشان می‌دهند که تنها یک جهش کافی است تا این قابلیت را به‌وجود آورد.
با این وجود، جیم پاولسون از مؤسسه اسکریپس، یکی از پژوهشگران گروه ویلسون، هشدار می‌دهد که حتی یک جهش به‌تنهایی برای شکل‌گیری یک اپیدمی کافی نیست. او می‌گوید: «این ویژگی برای انتقال ویروس لازم است، اما به‌سادگی کافی نیست.» او همچنین بیان می‌کند که تغییرات دیگری نیز برای انتقال ویروس بین انسان‌ها ضروری است، اما این تغییرات هنوز به طور کامل شناخته نشده‌اند.
علاوه بر این، پاولسون توضیح می‌دهد که اگر ویروس H5N1 توانایی آلوده‌کردن انسان را با جهش مربوط به اتصال گیرنده، به دست آورد، ممکن است به‌تدریج سایر تغییرات ضروری را نیز پیدا کند. همچنین، اگر فردی به‌طور هم‌زمان به ویروس انسانی و H5N1 مبتلا شود، احتمال تبادل ژنتیکی میان این دو ویروس وجود دارد. چنین فرایندی می‌تواند در یک لحظه، تمام ویژگی‌های لازم برای دنیاگیری را به ویروس منتقل کند. او به این نکته اشاره می‌کند که برخی اپیدمی‌های آنفلوانزا در گذشته از همین طریق آغاز شده‌اند.
ایریس کاتزوراکیس از دانشگاه آکسفورد، وضعیت کنونی را «بسیار نگران‌کننده» توصیف می‌کند و اعلام می‌کند: «هر بار که ویروس به انسان سرایت می‌کند، مانند پرتاب تاس می‌تواند پیامدهای خطرناکی به‌دنبال داشته باشد.»
دنیاگیری ویروس H5N1 چقدر کشنده خواهد بود؟
اگر ویروس H5N1 به‌راحتی از یک انسان به انسان دیگر منتقل شود، پرسشی کلیدی که مطرح می‌شود این است که میزان کشندگی آن چقدر خواهد بود. از سال ۲۰۰۳، نیمی از افراد مبتلا به این ویروس جان خود را از دست داده‌اند. با این حال، ممکن است نرخ واقعی مرگ‌ومیر کمتر از این مقدار باشد، چرا که بسیاری از موارد خفیف احتمالاً تشخیص داده نشده‌اند.
نیمی از افراد مبتلا به ویروس H5N1 جان خود را از دست داده‌اند
در ایالات متحده، از میان حدود ۶۰ نفری که از زمان شیوع ویروس H5N1 در میان گاوها آلوده شده‌اند، تقریباً تمامی آن‌ها علائم خفیفی را تجربه کرده‌اند. دلیل این وضعیت به‌طور قطع مشخص نیست، اما ممکن است بسیاری از آن‌ها از طریق عفونت در ناحیه چشم آلوده شده باشند و این مسیر عموماً به علائم ملایم‌تری منجر می‌شود. کاتزوراکیس بیان می‌کند: «مشخص است که ویروس علائم بسیار خفیف‌تری دارد.»
به‌نظر می‌رسد اگر ویروس‌ها به‌جای اینکه به گیرنده‌های عمیق در ریه‌ها متصل شوند، به گیرنده‌های سیستم تنفسی فوقانی متمایل شوند، شدت بیماری نیز کاهش خواهد یافت. هرچند، پاولسون در این رابطه تردید دارد و می‌افزاید: «صادقانه بگویم، مطمئن نیستم چه نظری باید داشته باشم.»
با این حال، کاتزوراکیس به‌طور جدی هشدار می‌دهد: «هیچ دلیلی برای احساس آرامش وجود ندارد. نباید توقع داشت که ویروس در صورت انتقال از انسان به انسان، خفیف باشد.»
ویلسون نیز تأکید می‌کند که تیم تحقیقاتی او تنها روی پروتئین هماگلوتینین در یک محیط ایمن کار کرده‌اند و هیچ ویروسی در این پژوهش دست‌کم گرفته نشده است. او تصریح می‌کند: «در آزمایشگاه ما، هیچ خطری برای نشت آزمایشگاهی وجود نداشت.»
یافته‌های گروه فن‌ریل در پایگاه داده بایو‌آرکایو و مطالعات گروه ویلسون در مجله ساینس منتشر شده است.