انجمن صنفی مرمتگران آثار تاریخی و گروهی از علاقهمندان به میراث فرهنگی استان فارس با انجام بررسیهای لازم به ایسنا اطلاع رساندند که کارگاه عمرانی در بافت تاریخی شیراز بهطور رسمی برپا شده و فعالیتهای مرتبط با ساخت مترو از چهارراه زند به سمت دروازه شاهزاده قاسم آغاز گردیده است. در حال حاضر، این کارگاه به تازگی تجهیز شده و متههای خاص برای حفاری مترو به محل منتقل شدهاند. به همین دلیل، نگرانیها درباره تخریب بخشهایی از بافت تاریخی و ثبتشده شیراز، در حالی که همچنان لایههای باستانشناسی این شهر مورد بررسی قرار نگرفتهاند، افزایش یافته است.
این انجمن تأکید کرد که «بافت تاریخی شیراز نتیجه تفکر و کار چند هزارساله بشر است، از زمانی که شهر استخر تأسیس و رونق داشت، تا پس از ویرانی آن و همچنین شکوفایی کمنظیر شیراز. به همین دلیل، لایههای باستانشناسی متعددی در درون بافت تاریخی وجود دارد که گواهی بر این تفکرات و فرهنگها به حساب میآید. همچنین سازههای دیگری مانند قناتها، که جریان و حیات را به این بافت و ساکنان شیراز بخشیدهاند، نیز در همین خاکها نهفتهاند. با این حال، متأسفانه در حال حاضر، ما شاهد تصامیم یکطرفه و بدون کارشناسی در این شهر هستیم.»
به گزارش انجمن صنفی مرمتگران آثار تاریخی استان فارس، به نظر میرسد که اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی این استان از وجود این طرح، تصویبها، استعلامها و مجوزهای مربوط به آن آگاه نیست. در حالی که در متن ابلاغ بافت ثبتشده شیراز که از سوی عزتالله ضرغامی، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، به استاندار فارس، ایمانیه، ارسال شده، محدوده این بافت بهوضوح تعیین گردیده و بر این نکته تأکید شده که «این اثر تحت حفاظت و نظارت این وزارتخانه است و هر گونه دخل و تصرف یا اقدام و عملیاتی که منجر به تخریب یا تغییر هویت آن شود، مطابق با مواد ۵۵۸ تا ۵۶۹ از کتاب پنجم قانون مجازاتهای اسلامی، جرم محسوب شده و مرتکب آن مجازات قانونی خواهد داشت و مرمت و بازسازی اثر، تنها با تأیید و نظارت این وزارتخانه ممکن است.»
انجمن صنفی مرمتگران آثار تاریخی که تصاویری از کارگاه عمرانی در محدوده بافت تاریخی شیراز به ایسنا ارائه کرده است، چندین سوال در این خصوص مطرح کرده است. از جمله اینکه آیا راهاندازی مسیر مترو در این نقطه از بافت شیراز مورد کارشناسی قرار گرفته است؟ آیا راهحل یا مسیری دیگر برای جایگزینی آن وجود دارد؟ این مسیر از کجا آغاز میشود و چگونه به دروازه شاهزاده قاسم میرسد؟ عمق عملیات در دل زمین چقدر است؟ آیا قناتها، به ویژه قنات هزارساله «مشیر»، در این پروژه مد نظر قرار گرفتهاند؟ تأثیر لرزههای حاصل از این مترو بر کدام آثار تاریخی مشهود خواهد بود؟
در دوم مردادماه ۱۴۰۲، بافت شیراز پس از تخریبهای پیدرپی و تلاشهای گسترده، به عنوان یکی از میراث ملی ایران ثبت گردید. در ابلاغیه ضرغامی به استاندار فارس، محدوده این بافت، بین خیابانهای تختی، فردوسی، قاآنی، بلوار سیبویه و زینبیه مشخص شده است. این ناحیه شامل ۳۶۰ هکتار از بافت تاریخی شیراز بوده و به همراه ۴۱۰ اثر ثبتی و ۲۵۰۰ بنا با ارزش تاریخی است.
آخرین نتایج کاوشهای باستانشناسی در دشت شیراز و محوطه پوستچی نشاندهنده آن است که تاریخ سکونت در این منطقه، بر اساس مطالعات لایهنگاری باستانشناسی و آزمایشهای رادیوکربن، به ۷۳۵۰ سال قبل از میلاد میرسد. با این حال، لایههای باستانی در وسعت بیشتری از شیراز هنوز مورد مطالعه و بررسی قرار نگرفتهاند و همچنان نامشخص باقی ماندهاند، بنابراین اجرای هرگونه پروژه عمرانی ممکن است با خطر آسیب یا نابودی لایههای باستانی این شهر همراه باشد و از این رو نگرانها را افزایش میدهد.
