انجمن صنفی مرمتگران آثار تاریخی به همراه گروهی از دوستداران میراث فرهنگی استان فارس از تجهیز یک کارگاه عمرانی در بافت قدیمی شیراز و احتمال آغاز پروژه مترو در این منطقه تاریخی خبر دادهاند. این در حالی است که روند صدور مجوزها و جزئیات مربوط به اجرای این طرح، در محدودهای که اخیراً بهعنوان میراث ملی ثبت شده و لایههای باستانشناسیاش هنوز کشف نشده، به چالش کشیده شده است.
این انجمن به ایسنا اعلام کرد که در بافت تاریخی شیراز یک کارگاه عمرانی راهاندازی شده و اقداماتی برای ساخت خط مترو از چهارراه زند به سمت دروازه شاهزاده قاسم آغاز شده است. با این حال، در حال حاضر کارگاه صرفاً تجهیز شده و تجهیزات حفاری به آن منتقل شده است. به همین دلیل نگرانیها در خصوص تخریب بخشی از بافت ثبتشده شیراز، در حالی که هنوز لایههای باستانی این شهر مورد بررسی قرار نگرفتهاند، افزایش یافته است.
این انجمن همچنین تاکید کرده است که «بافت تاریخی شیراز نتیجه تفکر و فعالیت چندین هزار ساله بشریت است، از زمانی که شهر استخر وجود داشت و در حال شکوفایی بود تا بعد از خرابی آن و رونق قابل توجه شیراز. بنابراین، ما شاهد وجود لایههای باستانشناسی متعددی در دل این بافت تاریخی هستیم که گواهی بر تفکرات و فرهنگهای مختلف است. همچنین، سازههای دیگر نظیر قناتها، که جریان حیات را به ساکنان شیراز رساندهاند، نیز نزدیکی به این خاکها وجود دارند. با این وجود، متأسفانه امروزه در این شهر تصمیمات غیرکارشناسی و یکجانبهای اتخاذ میشود.»
بر اساس بررسیهای اولیه انجام شده توسط انجمن صنفی مرمتگران آثار تاریخی استان فارس، بهنظر میرسد که اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی این استان از وجود این پروژه، صدور مجوزها و استعلامهای مربوط به آن، بیخبر است. در حالی که در متن ابلاغیه مربوط به بافت ثبتشده شیراز از سوی عزتالله ضرغامی ـ وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ـ به ایمانیه، استاندار فارس، مرز این بافت بهدقت مشخص و تصریح شده است که «این اثر تحت حفاظت و نظارت این وزارتخانه قرار دارد و هرگونه دخل و تصرف بنابراین، جرم محسوب میشود و مرتکب مجازاتهای قانونی خواهد شد. انجام مرمت و بازسازی اثر، صرفاً با تأیید و نظارت این وزارتخانه مقدور خواهد بود.»
انجمن صنفی مرمتگران آثار تاریخی، تصاویری از کارگاه عمرانی تجهیز شده در این محدوده تاریخی را به ایسنا ارائه کرده و سؤالاتی را درباره این موضوع مطرح کرده است؛ از جمله: آیا ایجاد مسیر مترو در این ناحیه از بافت تاریخی شیراز با کارشناسی صورت گرفته است؟ آیا گزینه دیگر یا مسیری جایگزین وجود دارد؟ این مسیر دقیقاً از کجا شروع شده و به چه شکلی به دروازه شاهزاده قاسم میرسد؟ عمق این عملیات در دل خاک چقدر است؟ آیا مسیر قناتها، از جمله قنات هزارساله «مشیر»، در این طرح لحاظ شده است؟ آیا لرزشهای ناشی از عملکرد این مترو به کدام بناهای تاریخی آسیب خواهد زد؟
بافت تاریخی شیراز در تاریخ دوم مردادماه ۱۴۰۲ پس از تخریبهای مکرر و پیگیریهای متعدد، به عنوان میراث ملی ایران به ثبت رسید. در ابلاغیه ضرغامی به استاندار فارس، مرز این بافت میان خیابانهای تختی، فردوسی، قاآنی، بلوار سیبویه و زینبیه تعریف شده است. این منطقه شامل ۳۶۰ هکتار از بافت تاریخی شیراز به همراه ۴۱۰ اثر ثبتی و ۲۵۰۰ بنای با ارزش تاریخی است.
درباره قدمت تاریخی شیراز، آخرین نتایج پژوهشهای باستانشناسی در دشت شیراز و محوطه پوستچی نشان میدهد که قدمت سکونت در این ناحیه بر اساس یافتههای لایهنگاری و آزمایشهای رادیوکربن به ۷۳۵۰ سال پیش میرسد. با این وجود، لایههای باستانی در قسمتهای وسیعتری از شیراز هنوز مورد بررسی قرار نگرفته و ناشناخته ماندهاند. به همین دلیل، اجرای هر نوع پروژه عمرانی با خطر آسیب رساندن و نابودی کامل این لایههای باستانی همراه است و همین موضوع نگرانیها را افزایش میدهد.
