تحقیقات اخیر نشان می‌دهد که چاقی مادر در موش‌ها منجر به افزایش سطح ریزآران‌ای در هیپوتالاموس فرزندانش و ایجاد رفتار پرخوری می‌شود.
تاثیر چاقی مادر از طریق بیان پایدار ریزآران‌ای miR-۵۰۵-۵ p بر الگوهای غذایی فرزندان اعمال می‌شود. این کشف حاصل مطالعه‌ای است که توسط لورا دیردن و سوزان اوزان از بخش بیماری‌های متابولیک شورای تحقیقات پزشکی، موسسه علوم متابولیک دانشگاه کمبریج، بریتانیا و همکارانشان انجام شده است.
پیوند چاقی مادر با خطرات سلامت فرزندان
یافته‌های مطالعات پیشین در هر دو مدل انسانی و حیوانی نشان داده‌اند که فرزندان مادران چاق بیشتر در معرض خطر چاقی و دیابت نوع ۲ قرار دارند. اگرچه این پیوند ممکن است ناشی از رابطه‌ای پیچیده بین ژنتیک و محیط باشد، شواهد نوظهور نشان می‌دهد که چاقی مادر می‌تواند بر عملکرد هیپوتالاموس، ناحیه‌ای از مغز که مسئول حس تغذیه و هموستاز انرژی است، تاثیر گذارد.
در مدل‌های حیوانی، فرزندانی که در دوره‌های حیاتی رشد با تغذیه بیش از حد مواجه می‌شوند، تمایل بیشتری به غذا خوردن دارند، ولی اطلاعات اندکی درباره مکانیسم‌های مولکولی که این تغییرات در رفتار خوردن را ایجاد می‌کند، وجود دارد.
در تحقیقات صورت گرفته در مورد ریزآران‌ای و عادات غذایی، محققان کشف کردند که موش‌هایی که از مادران چاق متولد شده‌اند، از مراحل اولیه جنینی تا بزرگسالی سطوح بالاتری از ریزآران‌ای miR-۵۰۵-۵ p را در هیپوتالاموس خود دارند. این موش‌ها همچنین بیشتر و به سمت غذاهای پرچرب تمایل داشتند.
نکته جالب این است که اگر مادران در حین بارداری فعالیت بدنی داشته باشند، اثر چاقی مادر بر رفتارهای مرتبط با ریزآران‌ای miR-۵۰۵-۵ p و خوردن کاهش می‌یابد.
مکانیسم‌های مولکولی و تدابیر پیشگیرانه
آزمایش‌های کشت سلولی نشان می‌دهد که می‌توان بیان ریزآران‌ای miR-۵۰۵-۵ p را با قرار دادن نورون‌های هیپوتالاموس در معرض اسیدهای چرب زنجیره بلند و انسولین که در بارداری‌های تحت تاثیر چاقی ظاهر می‌شوند، تحریک کرد.
محققان miR-۵۰۵-۵ p را به‌عنوان یک تنظیم‌کننده نوظهور در مسیرهای مربوط به جذب اسیدهای چرب و متابولیسم شناسایی کردند، به طوری که سطوح بالای این ریزآران‌ای موجب می‌شود که مغز فرزندان هنگام مصرف غذاهای پرچرب توانایی حس کردن را از دست بدهد.
چندین ژنی که تحت تأثیر miR-۵۰۵-۵ p قرار دارند، در مطالعات ژنتیکی انسانی با شاخص توده بدنی بالا مرتبط بوده‌اند. این تحقیق از نخستین مطالعاتی است که مکانیسم مولکولی را به‌نمایش می‌گذارد که مواجهه با تغذیه در داخل رحم را با رفتارهای غذایی مرتبط می‌کند.
نتیجه‌گیری و پیامدها
محققان بیان می‌کنند: نتایج تحقیقات ما نشان می‌دهد که چاقی در دوران بارداری می‌تواند منجر به تغییراتی در مغز نوزاد شود و در بزرگسالی احتمال مصرف غذاهای پرچرب را افزایش دهد و خطر چاقی را بالا ببرد.
آنها همچنین تصریح کردند: به‌ویژه، ما نشان دادیم که ورزش متوسط در دوران بارداری که با چاقی همراه است، می‌تواند از تغییرات در مغز نوزاد پیشگیری کند. این یافته‌ها به ما کمک می‌کند درک کنیم که چرا فرزندان مادران مبتلا به چاقی بیشتر مستعد چاقی هستند، چراکه قرار گرفتن در معرض عوامل در اوایل زندگی، جنبه‌های ژنتیکی و محیط فعلی همگی تاثیرگذار هستند.
شایان ذکر است که ریزآران‌ای (miRNA) به توالی‌های کوتاه و غیرکد کننده آران‌ای (حدود ۲۲ نوکلئوتید) اشاره دارد که در گیاهان، حیوانات و برخی ویروس‌ها وجود دارد و در مهار بیان ژن و تنظیمات پس از رونویسی نقش ایفا می‌کند.