برخی از جرایم به طور مستقیم با جان و دارایی‌های افراد در ارتباط هستند و توانایی ایجاد خسارت‌ها و آسیب‌های غیرقابل جبران را دارند. این دسته از تخلفات غیر قابل بخشش هستند و معمولاً به مجازات‌های سنگینی منجر می‌شوند.
رانندگی در حالت مستی یکی از این تخلفات به شمار می‌آید و به همین دلیل در لیست جرایم جدی پلیس قرار گرفته است. اما آیا در تصادفات رانندگی، راننده‌ای که در حالت مستی قرار دارد، به عنوان مقصر شناخته می‌شود؟ آیا امکان تخفیف در مجازات ناشی از مستی وجود دارد؟
در تصادفاتی که یکی از طرفین در حال مستی رانندگی کرده، چه کسی مقصر شناخته می‌شود؟
به‌طور کلی، رانندگی در حالت مستی، حتی اگر حادثه‌ای رخ ندهد، به عنوان یک تخلف از سوی پلیس شناخته می‌شود و مجازات‌هایی در پی دارد که می‌توان به وسیله استعلام خلافی خودرو با پلاک نسبت به پرداخت آن اقدام کرد. اما آیا در صورت وقوع تصادف نیز واژه‌ای از مجازات مرسوم تغییر می‌کند؟
در تصادفاتی که یک طرف آن راننده مست است، معمولاً همان راننده مقصر شناخته می‌شود و ملزم به پرداخت خسارت‌های ایجاد شده به طرف مقابل خواهد بود. همچنین این فرد باید با مجازات‌های کیفری منتسب به این عمل نیز مواجه شود. در مواردی نظیر تصادفات زنجیره‌ای و یا تصادف با عابر پیاده، پلیس با کشیدن کروکی، مستی راننده را به عنوان یک عامل تشدیدکننده در نظر می‌گیرد.
مجازات ناشی از رانندگی در حالت مستی چگونه است؟
رانندگی در حال مستی یا تحت تأثیر مشروبات الکلی، مواد روان‌گردان و داروهای مخدر، بسته به شرایط، مستلزم مجازات‌های مختلفی خواهد بود.
حکم رانندگی در مستی بدون ایجاد خسارت مالی و جانی
اگر در وضعیت عادی هیچگونه خسارت مالی و جانی پیش نیامده باشد، پلیس متخلف را به مبلغ ۱،۵۰۰،۰۰۰ تومان جریمه کرده و همچنین وسایل نقلیه و گواهی‌نامه او را توقیف می‌کند. زمان توقیف خودرو در چنین وضعیتی ۲۱ روز و گواهی‌نامه ۶ ماه خواهد بود.
همچنین گواهی‌نامه راننده ۱۰ نمره منفی برای خودروهای سواری و ۲۰ نمره منفی برای وسایل نقلیه سنگین دریافت خواهد کرد. در صورت افزایش تعداد نمرات منفی، ممکن است گواهی‌نامه به طور دائم باطل گردد و فرد لازم است مجدد به دوره‌های آموزش رانندگی و آزمون مربوطه مراجعه کند.
علاوه بر این، متخلف به مراجع قضایی ارجاع داده می‌شود. دادگاه به صورت مستقل و فارغ از نوع حادثه، ۸۰ ضربه شلاق به عنوان مجازات شرب خمر برای فرد در نظر خواهد گرفت. سپس بررسی‌های لازم بر اساس شرایط حادثه انجام می‌شود و با در نظر گرفتن خسارت‌های مالی یا جانی، احکامی مانند حبس یا خدمت اجتماعی مورد صدور قرار می‌گیرد.
حکم تصادف منجر به خسارت مالی در حالت مستی
در صورتی که در حادثه پیش‌آمده، اموال اشخاص دیگر آسیب دیده باشد، راننده مقصر موظف به پرداخت تمامی خسارت‌های وارده است. اگر در این بین خسارت به اموال عمومی یا دولتی مانند چراغ‌های راهنمایی، جدول و تابلوها وارد شده باشد، علاوه بر جبران خسارت، جریمه‌ای نیز از سوی نهاد دولتی مربوطه برای او لحاظ خواهد شد.
حکم تصادف منجر به آسیب جانی در حالت مستی
در تصادفات جرحی و فوتی، دادگستری حکم را بر اساس شدت آسیب و مدارک موجود صادر می‌کند؛ برای مثال:
حکم در صورتی که تصادف منجر به فوت واقع شده باشد، به عنوان قتل غیرعمد تلقی می‌شود و راننده باید علاوه بر پرداخت دیه کامل، به ۲ تا ۵ سال حبس نیز محکوم گردد.
در صورت بروز جراحت‌های سطحی (همه آسیب‌های بدنی به جز نقص‌عضو، ازکارافتادگی و مرگ) راننده به ۱ تا ۵ ماه حبس محکوم خواهد شد.
در صورت بروز نقص‌عضو، مجازات متخلف شامل ۲ تا ۶ ماه حبس و پرداخت دیه خواهد بود.
اگر ازکارافتادگی دائمی، تغییر شکل دائمی یکی از اعضای بدن یا مرگ جنین رخ دهد، مجازات تعیین شده شامل ۲ تا ۱۲ ماه حبس و پرداخت دیه خواهد بود.
آیا بیمه شخص ثالث خسارت راننده مست را جبران می‌کند؟
بر اساس بند ب ماده ۱۵ قانون بیمه شخص ثالث، حتی در صورت مست بودن راننده در زمان حادثه، شرکت بیمه موظف به پرداخت تمامی خسارت‌های وارده مطابق با تعهدات خود است. با این حال، پس از پرداخت خسارت، شرکت بیمه می‌تواند به راننده شکایت کند و در این صورت، وی باید مبلغ پرداختی را به صورت یکجا یا اقساط به بیمه‌گر بازگرداند.
آیا می‌توان بر روی رأی دادگاه برای مجازات رانندگی در مستی تأثیر گذاشت؟
در پاسخ باید بگوییم بله؛ با داشتن وکیل، ارائه مدارک و تنظیم لایحه دفاعی، امکان تأثیر بر رأی دادگاه و کاهش مجازات ناشی از رانندگی در مستی وجود دارد. اما این امر به شدت بستگی به شرایط و پیامدهای حادثه دارد.
به طور مثال، مجازات شرب خمر که شامل ۸۰ ضربه شلاق است، طبق قانون غیرقابل تغییر یا کاهش است و تنها در مواردی می‌توان از اجرای آن جلوگیری کرد که اثبات شود راننده مصرف الکل نداشته یا آزمایش انجام شده جعلی بوده است.
بر اساس ماده ۷۱۸ قانون مجازات اسلامی، رانندگی در حالت مستی به‌تنهایی یک جرم مستقل محسوب نمی‌شود و تنها در صورت بروز حادثه، مجازات راننده تشدید می‌شود؛ بنابراین اگر هیچ گونه آسیب جانی یا مالی ایجاد نشود، وکیل می‌تواند با استناد به این اصل درخواست منع تعقیب یا برائت از اتهام رانندگی در مستی را ارائه دهد. در این صورت تنها جریمه مربوط به تخلفات راهنمایی و رانندگی و شرب خمر به جا خواهد ماند.
اما اگر آسیب جانی یا مالی به وجود آید، لایحه وکیل می‌تواند تنها بر روی کاهش یا جایگزینی مجازات تعزیری مانند حبس، محرومیت از رانندگی یا جریمه اثر بگذارد و قادر به حذف کلیت مجازات و مجازات شرب خمر نخواهد بود.
مواردی که می‌تواند در اعلام حکم دادگاه مؤثر باشد
اولین بار بودن تخلف: مجازات رانندگی در مستی برای مرتکب اولین بار معمولاً سبک‌تر از مجازات تخلفات مشابه برای مرتکب دوم خواهد بود.
همکاری با پلیس در زمان دستگیری: بعضاً راننده در ابتدا انکار می‌کند، این در حالی‌ست که پلیس ابزار لازم برای تست الکل در اختیار دارد و حتی اگر راننده نپذیرد، او را به آزمایشگاه منتقل می‌کنند.
اثبات سطح پایین الکل در تست: در صورتی که میزان الکل در خون بسیار کم باشد و خطری برای دیگران نداشته باشد، ممکن است دادگاه از تخفیف استفاده کرده یا تنها به خدمات اجتماعی برای فرد متخلف اقدام کند.
شرایط خاص فردی و خانوادگی: این موضوع بستگی به مورد خاص هر فرد دارد، به عنوان مثال ممکن است فرد غیرمسلمان از مجازات شرب خمر معاف گردد.
حرف آخر
همان‌طور که مشاهده کردیم، مجازات رانندگی در حالت مستی به شدت سنگین است؛ زیرا این اقدام صرفاً یک تخلف ساده نیست و می‌تواند به خسارت‌های جبران‌ناپذیر برای جان و مال سایرین منجر شود. هرچند در برخی شرایط می‌توان با کمک وکیل مجرب تا حدودی بر شدت مجازات تأثیر گذاشت، اما این امر همچنان در سوابق کیفری باقی خواهد ماند و در صورت تکرار، عواقب خوشایندی به همراه نخواهد داشت.
با تمامی این توضیحات، ما بر این باوریم که پیشگیری بهترین راه‌حل است؛ بنابراین از رانندگی در حالت مستی پرهیز کنیم تا جان و دارایی خود و دیگران را به خطر نیندازیم و خود را در امنیت نگه‌داریم.