بر اساس مصوبه تازهای که از سوی هیأت وزیران صادر شده است، ۲۱۱ شیء تاریخی ایران به مدت یک سال در چین به نمایش گذاشته خواهد شد. این آثار تقریباً شش ماه پیش به پکن منتقل گردید و اکنون قرار است تا شش ماه دیگر نیز در چین باقی بمانند.
، در جلسهی هیأت وزیران که در تاریخ ۲۲ آذرماه ۱۴۰۲ برگزار شد، به پیشنهاد وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و به استناد اصل ۱۳۸ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، خروج موقت ۲۱۱ شیء آثار تاریخی و نیز ۵ اثر بازآفرینیشده، برای نمایشگاه در کشور چین به مدت شش ماه با مسئولیت این وزارتخانه و با رعایت قوانین و مقررات مربوط به آن، مورد تأیید قرار گرفت و این مصوبه در تاریخ ۲۵ آذرماه با امضا محمد مخبر ـ معاون اول رئیسجمهور سابق ـ اعلام گردید.
در تاریخ ۲۱ دیماه ۱۴۰۲، این آثار تاریخی در موزه ملی پکن واقع در شهر ممنوعه تحت عنوان «شکوه ایران باستان» به نمایش درآمد. بر اساس مستندات موجود، دولت چین ۲۱۱ شیء تاریخی را به ارزش ۱۱۴ میلیون و ۲۰۵ هزار یورو بیمه کرده است و متعهد به حفاظت و نمایش «امانی» آنها میباشد.
طبق گفتههای اولیه مسئولین وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، این نمایشگاه قرار بود تا تاریخ ۱۱ آوریل ۲۰۲۴، معادل با ۲۱ فروردینماه ۱۴۰۳، در کاخ موزه پکن (شهر ممنوعه) ادامه یابد و سپس به مدت سه ماه در شانگهای به نمایش گذاشته شود، اما تحقیقات ایسنا نشان میدهد که نمایش این آثار در موزه ملی پکن به احتمال زیاد بیش از سه ماهی که اعلام شده، ادامه خواهد داشت.
هماکنون با نزدیک شدن به برگزاری چهاردهمین انتخابات ریاست جمهوری، عزتالله ضرغامی ـ وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ـ اعلام کرده است که هیأت وزیران دولت سیزدهم مصوبه جدیدی را برای نمایش این آثار به مدت ۶ ماه دیگر در چین صادر کرده و از تاریخ ۲۳ خردادماه، ۲۱۱ شیء به همراه ۵ شیء بازآفرینیشده در «شانگهای» به نمایش در خواهد آمد.
ضرغامی در تاریخ ۱۶ خردادماه ۱۴۰۳، در حیاط دولت به خبرنگاران گفت که «شش ماه پیش مصوبهای برای برگزاری نمایشگاه «شکوه ایران باستان» در موزه ملی پکن داشتیم؛ این نمایشگاه با استقبال بینظیری مواجه شد که موجب درخواست چین برای تمدید شش ماهه ما برای شرکت در نمایشگاه بزرگ شانگهای گردید. این موضوع امروز در هیأت وزیران تصویب شد. نمایشگاه در تاریخ ۲۳ خرداد در شانگهای آغاز خواهد شد و از من نیز برای حضور در آن دعوت شده است.»
در نمایشگاه «شکوه ایران باستان»، آثاری از موزه ملی ایران به نمایش درآمده که دورههای تاریخی را از عصر آهن تا دوران صفوی نمایان میسازد و بیش از سه هزار سال فرهنگ و هنر ایرانی را به معرض دید قرار میدهد.
از جمله آثار بارز نمایشگاه میتوان به تکوک زرین هخامنشی به شکل شیر نشسته از همدان، جام زرین مارلیک با نقش اسب شاخدار، آجر لعابدار قلایچی با نقش جانور، پارچ دستهدار نقرهای همدان، جلو تنه شیر تخت جمشید از جنس لاجورد، سرمجسمه تخت جمشید از خمیر آبی، تکوک زرین هخامنشی، نیمتنه انسانی گچی از حاجیآباد فارس، کاسه شیشهای ساسانی از دیلمان گیلان، بشقاب نقرهای ساسانی و بشقاب پایهدار نقرهای ساسانی با نقش سوارکار اشاره کرد که در کنار مجموعهای از سکهها، زیورآلات طلایی و نقرهای و ظروف شیشهای، برنجی و مسی، پلاکها و مُهرهای مفرغی، تکوکها، تندیسها و مجسمههای سنگی و گلی، کاشیهای لعابدار و همچنین کتیبههای تخت جمشید، به صورت «موقت» و «امانی» به چین انتقال یافتهاند.
در میان آثاری که به نمایش درآمده است، سرستون گاو کاخ آپادانای تخت جمشید، نسخه اویغوری از مجموعه شیخ صفیالدین اردبیلی، یک برگ نگارگری از خمسه نظامی و یک ورق نگارگری از سدههای ۱۶ و ۱۷ میلادی، به همراه مجسمه داریوش، بهعنوان پنج شیء بازآفرینیشده و مولاژ آنها به نمایش گذاشته شدهاند.
وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی تاکنون اطلاعات بیشتری از قبیل چگونگی انتقال این آثار از ایران به چین یا تعهدات و ضمانتهای احتمالی که چین برای نمایش امانی، حفظ و بازگشت این آثار داده و همچنین شهرهای دیگری که ممکن است این آثار در آنها به نمایش گذاشته شوند، ارائه نکرده است. پیشتر اعلام شده بود که نمایشگاه «شکوه ایران باستان» با تأیید و مصوبه دولت، در موزههای شانگهای، گوانجو، شنجن، شیان و ارومچی نیز برگزار خواهد شد.
هادی میرزایی ـ مدیر کل موزهها در وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ـ در روزهای ابتدایی برپایی این نمایشگاه در پکن نیز بیان کرده بود: «تمام هزینههای مربوط به این نمایشگاه از جمله آمادهسازی اشیاء تا بستهبندی، حمل و نقل و اعزام امنای اموال فرهنگی – تاریخی موزه ملی ایران و نمایندگان ایران برای حضور در افتتاحیه نمایشگاه به عهده چین بوده است. همچنین دولت چین ضمانت صیانت از اموال برای این آثار به ایران داده است.»
وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی اعلام کرده است که نمایشگاه «شکوه ایران باستان» با هدف معرفی مناسب تاریخ و تمدن شکوهمند ایران و همچنین ترغیب و تشویق گردشگران چینی به سفر به ایران و با توجه به تأثیر برگزاری نمایشگاهها بر جذب گردشگران خارجی در کشور چین برپا گردیده است.
علی دارابی ـ قائم مقام وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ـ در روزهای آغازین برپایی این نمایشگاه در پکن اظهار داشت: «در روز دوم نمایشگاه «شکوه ایران باستان»، تمامی بلیتهای این نمایشگاه برای دو هفته آینده پیشفروش شد که این خود نشانهای از استقبال جهانیان از جایگاه و عظمت تمدن و فرهنگ و هنر ایرانیان است.»
مسئله برپایی نمایشگاه آثار تاریخی ایران در چین، از سال ۱۴۰۰ و در پی بیانیه مشترکی تحت عنوان «ابتکار عمل آسیایی در حفاظت از میراث فرهنگی» که به مناسبت پنجاهمین سالگرد رابطه دیپلماتیک دو کشور به امضا رسید، مطرح گردید. در این بیانیه، دو کشور ایران و چین تعهد به برگزاری نمایشگاههای متقابل آثار موزهای در خاک یکدیگر کردند. به همین دلیل، در خرداد ۱۴۰۱ جبرئیل نوکنده ـ رئیس کل موزه ملی ایران ـ که تا سال ۱۳۹۸ و پیش از وقوع پاندمی کرونا با کشورهای مختلف نمایشگاههای مشترک و متقابل برگزار کرده بود، از مذاکرات ایران و چین برای برپایی چنین نمایشگاهی به ایسنا خبر داده بود.
موزه ملی ایران پیشتر نیز نمایشگاههایی را در چین برگزار کرده بود. در سال ۱۳۹۱، حدود ۱۰ اثر دیدنی از موزه ملی ایران به موزه شانگهای چین امانت داده شد تا در شصتمین سال تأسیس این موزه، به همراه ۹۰ سفال تاریخی از کشورهای دیگر همچون آمریکا، ترکیه، انگلستان و ایتالیا در معرض نمایش قرار گیرد.
در سال ۱۳۹۸ نیز نمایشگاهی با عنوان «شکوه تمدنهای آسیا» به طور مشترک با ۲۱ کشور از جمله افغانستان، پاکستان، ارمنستان، هند، اردن، تاجیکستان، مغولستان، ترکمنستان، میانمار، سریلانکا، آذربایجان، لبنان، امارات متحده عربی، کامبوج، ژاپن، عربستان سعودی، مالزی، سنگاپور و لائوس از قاره آسیا و همچنین یونان و مصر از قارههای اروپا و آفریقا، ۱۵ شیء تاریخی به پکن ارسال شده بود. در همان سال، ۱۴ قلم شیء دیگر از موزه ملی ایران تحت عنوان «دنیای لونگ چوان: سلادون لونگ چوان و جهانی شدن» در شهر ممنوعه چین به نمایش درآمد که بازگشت این آثار به ایران با رعایت دستورالعملهای سختگیرانه دوران کرونا در سال ۱۳۹۹ مقارن شد.
برگزاری نمایشگاههای مشترک و انتقال تعدادی از آثار تاریخی، عمدتاً از موزه ملی ایران به موزههای کشورهای خارجی، دو دههای دیرینگی دارد که بیشتر به واسطه تفاهمنامههای وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و همچنین موزه ملی ایران با تعدادی از موزهها و کشورهای خارجی به وقوع پیوسته است. این نمایشگاهها به صورت مشترک و یا متقابل در کشورهایی مانند آلمان، فرانسه، ایتالیا، هلند، اسپانیا و چین برگزار شدهاند. با این حال، این روند از اوایل سال ۱۳۹۸ به دلیل تشدید برخی تحریمها و عدم تعهد شرکتهای بیمه دچار وقفه شد.
