روزگاری در وسعت ۱۶ هزار هکتار از اراضی بین استانهای تهران و قم تالابی طبیعی وجود داشت که به دلیل حجم زیاد آب انباشته مهمترین مکان زیست محیطی این منطقه بود، اما امروز به کویری خشک تبدیل شده که هیچ نشانی از تالاب بودن در آن به چشم نمیخورد.
در جنوبیترین بخش شهرستان ورامین و در مرز با استان قم تالابی وجود داشت که به دلیل وسعت، از آن به عنوان دریای کویر یاد میشد، تالابی عظیم که علاوه بر نقش مهم در جلوگیری از پیشرفت کویر، جلوگیری از ورود ریزگردها و محل زمستانگذرانی پرندگان مهاجر، مهمترین منبع تغذیه مراتع و نیز تأمین آب دریاچه نمک بود.
این تالاب با وسعت ۱۶ هزار هکتار در حوزه استانهای تهران و قم واقع شده که مدیریت آن با اداره محیط زیست شهرستان ورامین است هر چند که امروز، جز کویر اثری از آن باقی نمانده، تالابی که در مسیر دسترسی به آن از روستای بندعلیخان، هنوز هم بعد از هزاران سال آثاری از صدفها به وضوح مشاهده میشود.
این تالاب در فصول مختلف سال از دو منبع اصلی رودخانه موسوم به شور و شیرین و رودخانه قم تغذیه میشد ولی کاهش بارش نزولات جوی و افزایش میزان برداشت آب از رودخانه شور و شیرین از سوی کشاورزان ری، قرچک و ورامین باعث شده تا حقآبه این تالاب از محل این رودخانه به صفر برسد.
در طول مسیر این رودخانه دهها پمپ اقدام به استحصال آب رودخانه شور و شیرین برای مصارف کشاورزی میکنند و در دوراهی جاده چرمشهر – حسنآباد که در گذشته نه چندان دور برای عبور خودروها از روی رودخانه خروشان پلی عظیم احداث شده بود، امروز هیچ آبی برای ورود به تالاب بندعلیخان وجود ندارد.
این تالاب همه ساله میزبان هزاران پرنده مهاجر آبزی و کنارآبزی در زمستان بود، پرندگانی که به گفته کارشناسان محیط زیست در مسیر حرکت به این تالاب با فضلههای خود باعث حاصلخیزی خاک مزارع میشدند و طی این سالها به دلیل نبود آب، هیچ پرندهای این منطقه را برای زمستانگذرانی انتخاب نگرده و قطعا پس از سالها از مقصد مهاجرت پرندگانی که به دنبال آب هستند، خارج میشود.
واقع شدن شهرک صنعتی چرمشهر در شمال این تالاب و ورود پسابهای صنعتی به این بخش از محیط زیست، دیگر معضل این بخش از استان تهران است هر چند که با تلاش محیط زیست بسیاری از واحدها مجبور به ایجاد پیش تصفیه در واحدهای دباغی پوست شدهاند ولی هنوز هم تعدادی از واحدها بدون توجه به اخطار محیط زیست، همچنان فاضلاب خام خود را روانه تالاب خشک میکنند.
برخی از کارشناسان از وجود فلزات سنگین و مواد خطرناک ناشی از فاضلاب شهرک صنعتی چرمشهر در اراضی تالاب خبر میدهند هر چند که مسئولان محیط زیست این امر را انکار میکنند.
تنها راه احیا تالاب تأمین حقآبه آن است
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان ورامین در رابطه با وضعیت تالاب بندعلیخان گفت: بارشهای ابتدای فصل و ورود بخشی از آب رودخانه شور و شیرین در اسفندماه گذشته به کار کشاورزان نمیآمد و بخش کوچکی از تالاب بندعلیخان آبگیری شد ولی امروز به دلیل عدم ورود آب و دمای بالای هوا، تالاب به طور کامل خشک شده است.
اصغر سپهوند افزود: از دو منبع تغذیه تالاب، آبی از رودخانه شور و شیرین به دلیل استفاده بیرویه کشاورزان طول مسیر رودخانه برای آبیاری، چیزی به تالاب نمیرسد و هنوز آبی از رودخانه قم که قرار بوده بخشی از آن به تالاب برسد به این امر اختصاص پیدا نکرده است.
وی تأکید کرد: خشکی تالاب اثرات بسیار مخربی با خود به همراه دارد که میتوان به خشکی مراتع، عدم تغذیه سفرههای زیرزمینی و ورود ریزگردها به بخشهای مختلف استان تهران اشاره کرد.
سپهوند تصریح کرد: به دلیل خشکی مراتع، بسیاری از عشایر امکان حضور در مراتع جنوبی ورامین برای تعلیف دامها را ندارند و این امر خسارات زیادی به این جامعه مولد وارد میکند.
تأکید وزیر نیرو بر لزوم تحقق حقآبه تالاب بندعلیخان
عباس علیآبادی وزیر نیرو در بازدید سیزدهم شهریور سال گذشته از شهرستان ورامین بر لزوم تحقق حقآبه تالاب بندعلیخان تأکید کرده بود.
در این بازدید تأمین حقآبه تالاب بندعلیخان از محل پساب تصفیهشده جنوب تهران نیز بررسی شد که این امر همچنان در مرحله بررسی باقی مانده و اقدامی عملی برای تحقق آن صورت نگرفته است.
احیا تالاب بندعلیخان خواسته به حق مردم دشت ورامین است
نماینده ورامین، پیشوا و قرچک در مجلس شورای اسلامی نیز بر لزوم احیاء تالاب بندعلیخان تأکید کرد.
علی خزائی اظهار داشت: دشت ورامین تشنه آب است و در مجلس شورای اسلامی موضوعاتی همچون تکمیل فاز دوم انتقال پساب تصفیه شده جنوب تهران به دشت ورامین و تخصیص حقآبه کشاورزان پیگیری شده که قطعا اگر این امر محقق شود، بخش مهمی از حقآبه تالاب نیز تأمین میشود.
وی اظهار داشت: احیا تالاب بندعلیخان ارتباط مستقیم با زندگی و معیشت مردم ورامین به ویژه کشاورزان و دامداران دارد، این تالاب فقط یک ظرفیت مهم زیستمحیطی نیست بلکه طی سالها مهمترین عامل تعادل آب در منطقه بوده و از بروز بسیاری از عوارض از جمله فرونشست دشت ورامین جلوگیری کرده است.
اختصاص حقآبه به تالاب بندعلیخان به قانون تبدیل شد
رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان ورامین به خبرنگار ایرنا گفت: اختصاص حقآبه از محل رودخانههای تأمین کننده آب تالاب بندعلیخان به قانون تبدیل شده و لازمالاجرا است.
محمد فریدی اظهار کرد: بر اساس قانون، ۲۹ درصد از آب رودخانههای تأمین کننده آب تالاب بندعلیخان باید به این امر اختصاص پیدا کند و هم اکنون در حال طی کردن مسیر تشریفات اداری است و در کمیسیون توزیع عادلانه آب در استانهای تهران و قم جلسات متعددی برای تحقق این مهم برگزار شده است.
وی تصریح کرد: استحصال آب رودخانه شور و شیرین توسط صدها بهرهبردار در شهرستانهای ری، ورامین و قرچک باعث شده از این محل هیچ آبی به تالاب سراریز نشود و امور آب باید در این خصوص فعالانهتر وارد شود.
رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان ورامین با اشاره به تلاش اداره حفاظت محیط زیست ورامین برای ممانعت از ورود فاضلاب شهرک صنعتی چرمشهر به تالاب خشک شده گفت: در طول سالهای اخیر اقدامات مؤثری برای جلوگیری از ورود فاضلاب به محیط زیست صورت گرفته که از جمله میتوان به قطع انشعاب آب ۳۲ واحد و نیز قطع انشعاب و پلمب ۷۳ واحد متخلف اشاره کرد.
وی گفت: در طول سالهای گذشته شاخص میزان اکسیژن هوازی و بیهوازی خروجی فاضلاب شهرک صنعتی چرمشهر عدد شاخص یک هزار و ۵۰۰ بود که با تلاشهای صورت گرفته این شاخص ورودی فاضلاب ۶ هزار و خروجی آن به ۲ هزار کاهش یافته است.
رئیس اداره حفاظت محیط زیست ورامین گفت: شاخص استاندارد برای میزان اکسیژن فاضلاب ورودی ۲ هزار و خروجی آن باید ۲۰۰ باشد.
وی با تکذیب وجود آرسنیک و سیانور در پساب خروجی فاضلاب شهرک صنعتی چرمشهر گفت: در فاضلاب خروجی این شهرک صنعتی کروم محلول در آب، آهک، گوگرد و اسیدسولفوریک وجود دارد که خط مسیر خروجی فاضلاب، خاک و مراتع را میتواند آلوده کند.