اختلال در سامانه‌های جی‌پی‌اس
همه ما به خوبی آگاه هستیم که در جنگ دوازده روزه رژیم صهیونیستی، این رژیم توانسته است به موقعیت و لوکیشن برخی افراد دست یابد و آنها را به شهادت برساند. بر اساس گزارش‌ها، دستیابی به این اطلاعات از طریق سیستم موقعیت‌یابی جهانی آمریکایی (GPS) رخ داده و به‌واسطه خصومت‌های این کشور با ایران، از روزهای نخستین جنگ و در شرایط بحرانی آن روزها، به‌نظر می‌رسید که اختلال در این سیستم موقعیت‌یاب جهانی امری ضروری باشد.
علاوه بر این، برخی تجهیزات نظامی همچون پهپادهای تجسسی، موشک‌ها و بمب‌های هدایت‌شونده نیز به سیستم‌های موقعیت‌یاب بدون رمز وابسته هستند و با ایجاد اختلال در این سیستم، امکان فریب دادن این پهپادها و جلوگیری از اصابت آنها به اهداف دشمن وجود دارد. همچنین، می‌توان با دستکاری سیگنال‌های جی‌پی‌اس، برخی اهداف احتمالی را به‌طور مخفی نگه داشت و دشمن را به اشتباه انداخت. ایجاد اختلال در سامانه جی‌پی‌اس همچنین مختص به ایران نیست و در جنگ‌های کوتاه‌مدت هند و پاکستان و همچنین جنگ‌های عراق، به دلایل امنیتی رخ داده است.
با این وجود، تمامی شهروندان به‌خوبی به لزوم تأمین امنیت واقفند و می‌دانند که در شرایط بحرانی، قطع دسترسی به جی‌پی‌اس اجتناب‌ناپذیر است، اما با گذشت چند روز از آتش‌بس معتقدند که تداوم این اختلال ممکن است بر روی زندگی روزمره، حمل‌ونقل شهری و عملکرد سامانه‌های هوشمند اثرات منفی بگذارد. به خصوص که در طول جنگ دوازده روزه، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، اختلال در جی‌پی‌اس را طبیعی و امنیتی اعلام کرده و بر این نکته تأکید کرده بود که سامانه‌های مکان‌یابی «بهزودی» به وضعیت عادی بازخواهند گشت.
اکنون این اختلال نه‌تنها در اپلیکیشن‌های مسیریابی خارجی مانند «ویز» محسوس است، بلکه در نمونه‌های داخلی نظیر «بلد» و «نشان» نیز مشاهده می‌شود و شهروندان برای رسیدن به مقصد دچار سردرگمی شده‌اند.
از پیامدهای اختلال در مسیریابی می‌توان به افزایش مصرف سوخت به واسطه طولانی‌تر شدن زمان سفر و همچنین نارضایتی مسافران، کاهش درآمد پیک‌های موتوری و رانندگان اشاره کرد.
ضرورت راه‌اندازی سیستم‌های موقعیت‌یاب بومی
کارشناسان حوزه سایبری که مدافع ایجاد اختلال عمدی در سیستم موقعیت‌یاب جهانی در زمان بحران هستند، بر این باورند که به دلیل استراتژیک بودن این سیستم‌ها، باید به دنبال نمونه‌های داخلی بود تا هم موقعیت فرماندهان و دانشمندان هسته‌ای از چشم دشمن پنهان بماند و هم مردم دچار مشکل نگردند. به اعتقاد این گروه، در شرایط اضطراری، دولت‌ها با دو روش «جمینگ» (پارسیت انداختن) و «اسپوفینگ» (جعلی‌سازی و دستکاری سیگنال‌ها) می‌توانند اپلیکیشن‌های مسیریابی را مختل کنند.
یکی از این کارشناسان، جواد حسین‌پور، در این باره به «ایران» می‌گوید: «در میانه جنگ تحمیلی رژیم صهیونیستی، می‌شد با سرعت بیشتری سیستم ناوبری GPS آمریکایی را در کشور غیرفعال و با سامانه چینی «بیدو» (Beidou) جایگزین کرد تا وابستگی به فناوری‌های تحت کنترل ارتش آمریکا کاهش یابد و از طرف دیگر، مردم نیز با اختلالات موقعیت‌یابی کمتری روبه‌رو شوند.»
این کارشناس امنیت سایبری ادامه می‌دهد: «با توجه به مسائل امنیتی و ژئوپلیتیکی، اکنون بسیاری از کشورها در تلاشند تا سیستم موقعیت‌یاب مختص به خود را تأسیس کنند و وابستگی‌شان به سیستم موقعیت‌یاب جهانی که آمریکایی نیز هست، کاهش یابد.»
حسین‌پور خاطرنشان می‌کند: «اگرچه دغدغه‌ها درباره سیستم جی‌پی‌اس آمریکایی پیش از این نیز در ایران وجود داشته و مدتی است که توجه‌ها به پرتاب ماهواره‌هایی برای ایجاد سیستم‌های موقعیت‌یاب بومی معطوف شده، اما شاهد تعلل در این زمینه بوده‌ایم و کار با سرعت پایینی پیش رفته است.»
این فعال حوزه سایبری اظهار می‌دارد: «در هر صورت، با توجه به رخدادهای اخیر، ممکن است این موضوع با سرعت بیشتری دنبال شود. به هر حال، در این حادثه، عملیات‌ها با استفاده از ریزپرنده‌ها و هوش مصنوعی و
بدون دخالت اپراتور انسانی انجام شد که این تنها با دسترسی دقیق به اطلاعات و با استفاده از سیستم‌های موقعیت‌یاب مقدور بود و به این ترتیب، متأسفانه برخی عملیات ترور از سوی رژیم صهیونیستی با موفقیت به انجام رسید.»
برگشت موقت به سیستم‌های موقعیت‌یاب چینی
این فعال حوزه سایبری عنوان می‌کند که با توجه به اینکه پلتفرم‌هایی که به GPS متصل هستند، حریم خصوصی افراد را نقض کرده و در حال حاضر هنوز سیستم موقعیت‌یاب بومی نداریم، سیاست و راهبرد کلان دولت به سمت استفاده از سیستم موقعیت‌یاب چینی «بیدو» (Beidou) تغییر کرده که البته این تغییر موقتی است.
حسین‌پور توضیح می‌دهد: «قرار است 3-2 ماهواره به فضا پرتاب شود تا زمینه ارائه سرویس موقعیت‌یاب بومی فراهم شود. به این ترتیب، دسترسی به اطلاعات جغرافیایی بر اساس اولویت‌های خدمات و افراد تعیین می‌شود. به عبارت دیگر، حریم خصوصی شهروندان عادی محفوظ خواهد ماند و اطلاعات و اسرار زندگی دانشمندان و فرماندهان نظامی افشا نخواهد شد.»
او همچنین یادآوری می‌کند که ماهواره‌های ایرانی که در حال حاضر در مدار قرار گرفته‌اند، عمدتاً در فعالیت‌های عکسبرداری به کار گرفته می‌شوند.
حسین‌پور با تشریح این موضوع که این ماهواره‌ها دارای فناوری‌های پیشرفته‌تری نسبت به سیستم‌های موقعیت‌یاب هستند، تأکید می‌کند: «بدون شک ایران می‌تواند به سیستم‌های موقعیت‌یاب بومی دست یابد و حتی اگر در کوتاه‌مدت موفق به این هدف نشویم، می‌توانیم در قالب همکاری‌های مشترک با چند کشور دوست، ماهواره‌هایی را به فضا پرتاب کنیم.»
این کارشناس امنیت سایبری در ادامه با اشاره به چالش‌های شهروندان در چنین شرایطی تأکید می‌کند: «اختلالات و قطع اینترنت می‌تواند شرایط را پیچیده‌تر کند زیرا در این مواقع، قابلیت A-GPS یا جی‌پی‌اس کمکی در گوشی‌های هوشمند نیز از کار می‌افتد و کاربر امکان شناسایی موقعیت جغرافیایی خود را از این طریق نخواهد داشت. در چنین وضعیتی، گوشی فقط به سیگنال‌های ماهواره‌ای تکیه می‌کند که آن هم ممکن است به تأخیر و خطا دچار گردد.»
مشکلات در اینترنت TD-LTE
موضوع دیگر که در حال حاضر شهروندان را به ستوه آورده، اختلال در سرویس TD-LTE یا نسل چهارم اینترنت ثابت است که در این زمینه هم انگشت اتهام به سمت جی‌پی‌اس نشانه رفته و پاسخ‌های رگولاتوری به شکایت یکی از شهروندان در این خصوص نشان می‌دهد که این گمانه‌زنی درست است و اختلالات جی‌پی‌اس بر اینترنت TD-LTE نیز تأثیر گذاشته است.
بر اساس نظریات کارشناسان، نسل چهارم اینترنت ثابت به‌طور قابل توجهی برای زمان‌بندی دقیق به GPS وابسته است. حسین‌پور به عنوان کارشناس امنیت سایبری و فعال حوزه مجازی در این‌باره می‌گوید: «بر خلاف FDD-LTE که امکان ارسال و دریافت همزمان وجود دارد، TD-LTE برای انجام تمامی فرایندها به زمان‌بندی بسیار دقیقی نیاز دارد که زمان بین ارسال و دریافت بر این اساس تقسیم می‌شود. برای این زمان‌بندی، آنتن‌های TD-LTE از سیگنال GPS استفاده می‌کنند تا کل سلول‌های شبکه با هم هماهنگ شوند. بنابراین، با اختلال در جی‌پی‌اس و کاهش دقت در زمان‌بندی، سلول‌ها با یکدیگر تداخل پیدا می‌کنند و کیفیت سرویس به‌شدت کاهش می‌یابد و حتی در صورت بروز مشکلات شدید، ممکن است ارائه سرویس مختل گردد و با قطعی آن روبرو شویم.
بــــرش
سامانه موقعیت‌یابی جهانی (GPS) شامل ۲۴ ماهواره ویژه متعلق به وزارت دفاع ایالات متحده است که به دور زمین می‌چرخند و با استفاده از اطلاعات و داده‌های ریاضی، به گیرنده‌های جی‌پی‌اس در تشخیص مکان و زمان کمک می‌کنند. در حال حاضر، تعداد ماهواره‌ها به بیش از ۳۰ عدد افزایش یافته تا دقت این سیستم بیشتر شود. گفته می‌شود هر گوشی هوشمند یا دستگاه دارای گیرنده جی‌پی‌اس که برای تعیین موقعیت فیزیکی از ماهواره‌ها سیگنال دریافت می‌کند، محاسبات خود را بر اساس زمان ارسال این سیگنال‌ها و موقعیت قرارگیری ماهواره‌ها انجام می‌دهد. حال اگر به هر دلیلی، ساعت‌های این ماهواره‌ها حتی به دقت یک‌هزارم ثانیه عمل نکنند، کاربر ممکن است خود را در موقعیتی بیابد که تا ۳۰۰ کیلومتر از واقعیت فاصله داشته باشد. این دقیقاً همان اتفاقی است که در زمان اختلال جی‌پی‌اس پیش می‌آید.
در حال حاضر، پنج کشور به‌علاوه اروپا، سیستم‌های ماهواره‌ای موقعیت‌یابی دارند که در آمریکا به آن «جی‌پی‌اس»، در روسیه «گلوناس»، در چین «بیدو» و در اتحادیه اروپا «گالیله» گفته می‌شود. همچنین در ژاپن و هند نیز سیستم‌های منطقه‌ای موقعیت‌یابی وجود دارد. /ایران