اگر فضا بهطور کامل خالی بود، بادهای خورشیدی بهطور نامتناهی در فضای وسیع گسترش مییافتند و به سبب سرعت سرسامآورشان، سرانجام کهکشان راه شیری را ترک میکردند؛ با این حال، فضای بین ستارهها واقعاً حاوی مادهای است.
با این وجود، میزان این ماده چندان زیاد نیست و تقریباً به اندازه یک ذره زیر اتمی در هر سانتیمتر مکعب برآورد میشود؛ اگرچه این مقدار بسته به موقعیت شما در فضا متفاوت خواهد بود. تراکم هوای تنفسی که همین اکنون وارد ریههایتان میشود، حدود ۱۰ کوینتیلیون برابر بیشتر از ماده میانستارهای است که به شدت رقیق بهحساب میآید.
وقتی بادهای خورشیدی این بخار کیهانی را بر هم میزنند، تدریجاً تکانه خود را از دست میدهند و سرعتشان به گونهای کاهش مییابد که نهایتاً متوقف میشوند. منطقهای که بادهای خورشیدی در آن متوقف میشوند تحت عنوان هلیوپاوس شناخته میشود که مرز خارجی هلیوسفر را مشخص میسازد. هلیوسفر به فضایی اطلاق میشود که تحت تسلط بادهای خورشیدی قرار دارد. در حاشیه هلیوپاوس، تأثیر مغناطیسی خورشید ضعیف و اثر ماده میانستارهای قویتر میشود.
این تغییر دقیقی است که فضاپیمای وویجر ۱ در سال ۲۰۱۲ آن را تجربه کرد. اندازهگیریهای متعدد نشان داد که فضای میانستارهای در قسمتی از فضا که این فضاپیما عبور کرده است، غالب میباشد و به این ترتیب، وویجر از منطقه هلیوسفر عبور کرده است؛ بدین معنا که وویجر ۱ هنوز در منظومه شمسی قرار دارد، اما تأثیر بیشتری از کهکشان به نسبت خورشید دریافت میکند. هنگام کار با مفاهیم علمی، دقت در تعریفها از اهمیت بالایی برخوردار است.
به همین دلیل بود که چندین مقاله در اوایل سال ۲۰۱۳ بهاشتباه عنوان کردند: «وویجر ۱ از منظومه شمسی خارج شد». چنین اشتباهاتی معمولاً در رسانهها بهشدت رایج است. پس از بازبینی دادهها، ناسا متوجه شد که این فضاپیما واقعاً به فضای میانستارهای وارد شده است؛ اما بهطور کلی تعیین مرز نهایی هلیوسفر، فرایندی دشوار است، زیرا مرزهای این ناحیه کاملاً متغیر بوده و نمیتوان بهراحتی نقطه دقیق انتهای آنها را تخمین زد.
مفهوم هلیوسفر را میتوان با مرز بین جو زمین و فضای بیرونی مقایسه کرد. واقعاً شباهتهایی بین این دو وجود دارد. نقطهای که جو زمین به پایان میرسد و فضای خارج شروع میشود، را خط کارمان مینامند. در هر دو مورد، با نوعی جو مواجه هستیم که در منظومه شمسی بهعنوان هلیوسفر شناخته میشود و در زمین با یک لایه هوایی معرفی میشود.
تفاوت اصلی در این است که جو زمین بهتدریج در اثر افزایش ارتفاع ناپدید میشود و بهگونهای یکپارچه با خلأ فضا تلفیق میشود، در حالی که هلیوسفر از یک مرز مشخص برخوردار است. این ناحیه خنثی ابعادی وسیع دارد و میتواند به دهها میلیارد کیلومتر برسد، اما در مقایسه با کل حجم هلیوسفر کوچک محسوب میشود.
با در نظر داشتن اینکه وویجر ۱ خیلی پیشتر از نسخه میانستارهای خط کارمان عبور کرده است، اکنون در مسیر کهکشانی خود قرار دارد و امیدواریم به جستجوهایش در فضای میانستارهای ادامه دهد. حتی پس از گذشت ۴۶ سال، این کاوشگر همچنان در حال عبور از مرزها میباشد.
