طبق گزارش خبرنگار ایلنا به استناد «گاردین»، می‌توان هوش مصنوعی را به‌عنوان یکی از کارآمدترین ابزارهای روز دنیا به حساب آورد. البته این پدیده با پشتوانه‌ای از محققان، کارشناسان و متخصصان، به کمک برنامه‌ریزی‌ها و طراحی‌های علمی و خلاقانه در تلاش است تا به تکامل خود ادامه دهد.
با وجود موافقان و مخالفان زیاد، هوش مصنوعی همچنان با سرعتی خیره‌کننده به پیش می‌رود. تنها گذر زمان قادر است این پدیده مدرن را تأیید یا رد کند.
یکی از تحولات جالب در عرصه هنر، به‌کارگیری هوش مصنوعی در مرمت آثار هنری است؛ موضوعی که همواره یکی از دغدغه‌های اصلی هنرمندان و مجموعه‌داران به شمار می‌رود. با گذشت زمان، اهمیت این مسئله بیشتر نمایان می‌شود؛ زیرا آثار هنری، همچون دیگر اموال، به مرور زمان آسیب دیده و ممکن است در نهایت از بین بروند.
ایان سمپل (سردبیر علمی) در خبرگزاری «گاردین» به‌تازگی گزارشی در مورد مرمت آثار هنری با استفاده از هوش مصنوعی منتشر کرده است.
اولین گام در فرایند مرمت با هوش مصنوعی، اسکن نقاشی است که برای ایجاد یک الگو شفاف از آسیب‌ها به کار می‌رود؛ تا مشخص کند کدام نواحی نیاز به مرمت دارند. نقاط آسیب دیده در تصویر بالایی با رنگ آبی مشخص شده‌اند/عکس: الکس کاچکین
کاهش زمان و هزینه در مرمت
فرایند مرمت آثار هنری، به‌خصوص نقاشی‌های رنگ روغن که در طول قرون دچار ترک، تغییر رنگ و ریزش رنگ می‌شوند، معمولاً سال‌ها به طول می‌انجامد و فقط برای آثار با ارزش بسیار بالا انجام می‌شود. اما اکنون محققان با تکیه بر هوش مصنوعی به روشی نوین دست یافته‌اند که امکان ترمیم این آثار را تنها در چند ساعت فراهم می‌آورد.
گام نخست؛ بازسازی دیجیتال
در این تکنیک، ابتدا نقاشی اسکن شده و «نقشه‌ای از آسیب‌ها» ایجاد می‌شود تا نواحی نیازمند مرمت مشخص شوند. سپس با به‌کارگیری نرم‌افزارهایی مانند Adobe Photoshop، نسخه‌ای دیجیتال از قسمت‌های آسیب‌دیده تهیه می‌شود.
چاپ بازسازی روی ورق شفاف پلیمری
نسخه دیجیتال بازسازی شده بر روی ورق پلیمری شفاف چاپ می‌گردد. این ورق به‌وسیله یک لایه وارنیش پوشش داده می‌شود تا جوهر آن پخش نشود و به آرامی بر روی سطح اصلی نقاشی قرار می‌گیرد.
نمونه‌ای از کاربرد روش جدید/یک ابداع خلاقانه
الکس کاچکین، پژوهشگر تحصیل‌کرده در MIT، این روش را بر روی یک اثر نقاشی آسیب‌دیده متعلق به اواخر قرن پانزدهم آزمایش کرده است. این اثر به‌شدت ترک خورده و دارای هزاران لکه کوچک بدون رنگ بوده است. کاچکین تخمین زد که مرمت این اثر به شیوه سنتی حدود ۲۰۰ ساعت زمان می‌برد.
جزئیات فرایند بازسازی توسط کاچکین
در مجموع، ۵۶۱۲ ناحیه مجزا که نیاز به بازسازی داشتند، شناسایی شد. برای بازسازی این نواحی، نقاط رنگی مطابق با رنگ‌های اطراف و الگوهای تکرارشونده از سایر بخش‌های اثر گرفته شدند. حتی چهره‌ی مفقود یک نوزاد از یک اثر دیگر هنرمند نیز بازسازی شد.
به‌طور کلی، ۵۷٬۳۱۴ رنگ مختلف برای پر کردن قسمت‌های آسیب‌دیده به کار رفت. هرچند ممکن است برخی بازسازی‌ها به‌طور کامل مطابق نسخه اصلی نباشند؛ اما هدف اصلی، بهبود کلی نمای بصری اثر است.
نتیجه چشمگیر پس از سال‌ها تلاش
کاچکین در واکنش به نتیجه نهایی ذکر کرد: «این نتیجه، حاصل سال‌ها زحمت برای توسعه این روش بود. وقتی توانستیم واقعاً بخش‌های باقی‌مانده نقاشی را کنار هم جمع کنیم و بازسازی کنیم، احساس رهایی و رضایت عمیق به من دست داد.»
نقاط ضعف روش سنتی مرمت آثار تاریخی
ایان سمپل به‌طور کلی در مجله «نیچرز» به مسار مرمت آثار هنری (به‌خصوص نقاشی‌های روغنی) پرداخته است و نتایج سودمند این روش را توضیح می‌دهد.
او اشاره کرده است که مرمت نقاشی‌های روغنی آسیب‌دیده نیازمند کار دستی است و وقت‌گیر می‌باشد و به هزینه‌های قابل توجهی نیاز دارد؛ ۷۰ درصد نقاشی‌های موجود در مجموعه‌های مؤسسات، از دید عموم خارج‌اند و یک بخش از آن به دلیل هزینه‌های مرمت است.
حال، پیشرفت‌های اخیر در بازسازی تصاویر دیجیتال کمک کرده است تا نتایج مرمت بهتر نمایان شود؛ این رویکرد جدید، دیدگاه و انعطاف‌پذیری بیشتری به مرمت‌گران می‌دهد و امکان ترمیم تعداد زیادی از نقاشی‌های آسیب‌دیده را فراهم می‌آورد که در معرض تأمین مالی حفاظتی بالایی نیستند.
قابلیت بازگشت‌پذیری
این تکنیک جدید تنها برای نقاشی‌هایی که سطوح صاف و لاکی دارند، قابل اجرا است. در صورت نیاز، ورق پلیمری می‌تواند بدون بر جای گذاشتن کوچک‌ترین اثری از روی نقاشی برداشته شود یا با استفاده از حلال‌های خاص پاک گردد.
نماهای نزدیک از برخی نتایج مرمت با ابزار جدید در قالب هوش مصنوعی/ عکس: الکس کاچکین
نجات آثار کم‌ارزش‌تر از فراموشی
کاچکین امیدوار است این روش به موزه‌ها یاری دهد تا تعداد زیادی از آثار کم‌ارزش‌تر را که به دلیل هزینه‌های بالای مرمت، از نظر پنهان مانده‌اند، احیا کرده و در معرض دید مردم قرار دهند.
چالش‌های اخلاقی در مرمت دیجیتال
با وجود مزایای این روش، سوالات اخلاقی متعددی مطرح است؛ از جمله اینکه آیا استفاده از ورق فیلمی برای پوشاندن نقاشی قابل قبول است؟ آیا این مسئله بر تجربه تماشاگران تأثیر می‌گذارد؟ آیا بازسازی چهره از یک اثر دیگر موجب زیر سؤال بردن اصالت اثر نمی‌شود؟
نظر کارشناسان درباره محدودیت‌های روش
در مقاله‌ای، پروفسور هارتموت کوتسکه (استاد دانشگاه اسلو) در این خصوص اشاره کرده است: «این روش، سرعت و ارزان بودن مرمت آثار دچار آسیب را در مقایسه با شیوه‌های سنتی ممکن می‌سازد. با این حال، بیشتر برای آثار کمتر ارزشمند مناسب است که معمولاً از نظر عمومی خارج هستند. در مورد آثار مشهور و گران‌قیمت، این روش ممکن است چندان کارساز نباشد.»
او اضافه کرد: «این تکنیک می‌تواند دسترسی عمومی به هنر را ارتقاء داده و آثار فراموش‌شده را از انبارها بیرون آورده و در برابر مخاطبان جدید قرار دهد.»
در نهایت این سؤال مطرح می‌شود که آیا هوش مصنوعی ابزاری برای ارتقاء هنر و تسهیل امور هنری است یا اینکه در آینده نزدیک می‌تواند اصول حرفه‌ای و انسانی را زیر سؤال ببرد و مشکلات بزرگ‌تری را ایجاد کند؟
/