اگر بخواهیم بگوییم که کرکس‌ها به ندرت مورد تحسین واقع می‌شوند، این بیان می‌تواند نشان‌دهنده چند واقعیت تلخ باشد. این پرندگان با شیوه زندگی خاص خود که بر پایه تغذیه از مردار استوار است، به طرز ناخوشایندی نزد بسیاری از انسان‌ها در نظر آمده‌اند. با این حال، قابل ذکر است که این پرندگان، با مصرف لاشه‌ها، مدت‌هاست که نقش مهمی در پاکسازی طبیعت زمین ایفا کرده‌اند.
به نقل از فرارو و به گزارش نیویورک تایمز، کارشناسان اقتصادی به تازگی اطلاعات بسیار قابل‌توجهی ارائه کرده‌اند که نشان می‌دهد کرکس‌ها به چه میزان می‌توانند برای بقا و بهداشت بشر ضرورت داشته باشند. پژوهش‌ها در هند که از حدود دو دهه قبل، آغاز ناپدید شدن ناگهانی جمعیت کرکس‌ها را بررسی کرده‌اند، نشان می‌دهد که این بحران منجر به مرگ حدود نیم میلیون انسان در طی پنج سال اخیر شده است.
تحقیقات حاکی از آن است که فقدان کرکس‌ها موجب بروز آلودگی در آبراه‌ها به واسطه انباشت لاشه‌های دام‌ها شده و این لاشه‌ها در نتیجه به منبع غذایی برای سگ‌های وحشی تبدیل گشته‌اند که می‌توانند ناقل بیماری هاری شوند. “آنانت سودارشان”، یکی از نویسندگان این تحقیق و استاد اقتصاد در دانشگاه وارویک انگلستان، این وضعیت را به عنوان یک “شوک بهداشتی منفی” توصیف کرده است.
این نتایج، مخاطر و پیامدهای ناخواسته‌ای را که انقراض گونه‌های حیات وحش می‌تواند به همراه داشته باشد، به وضوح نمایش می‌دهد، به ویژه برای حیواناتی که نقش کلیدی در اکوسیستم ایفا می‌کنند و به عنوان گونه‌های اصلی شناخته می‌شوند. اقتصاددانان به دنبال بررسی ابعاد تأثیرات چنین تغییراتی هستند. به عنوان مثال، مطالعه‌ای در ایالات متحده نشان می‌دهد که از بین رفتن درختان زبان گنجشک، میزان مرگ و میر انسان‌ها به دلیل بیماری‌های قلبی-عروقی و تنفسی را افزایش داده است.
در ایالت ویسکانسین، پژوهشگران متوجه شدند که وجود گرگ‌ها، میزان تصادفات وسایل نقلیه با گوزن‌ها را یک چهارم کاهش می‌دهد و این امر موجب سود اقتصادی‌ای می‌شود که ۶۳ برابر هزینه‌هایی است که ناشی از تلفات دام به دست گرگ‌ها به بار می‌آید.
“ایال فرانک”، اقتصاددان دانشگاه شیکاگو، بیان می‌کند: “حفظ تنوع زیستی و سلامت عملکردهای اکوسیستم برای بشریت از اهمیت بالایی برخوردار است”.
در گذشته، هند به عنوان محل سکونت ده‌ها میلیون کرکس شناخته می‌شد. دکتر سودارشان که دوران کودکی خود را در دهلی نو گذرانده، به خاطر می‌آورد که گله‌های عظیم کرکس‌ها را در مسیر مدرسه و در زمان برگشت به خانه مشاهده می‌کرد. او می‌گوید: “رودخانه پر از کرکس‌های بزرگ بود که به سمت لاشه‌ها می‌رفتند. از آن پس، آن‌ها ناگهان ناپدید شدند”.
سال‌ها، مرگ کرکس‌ها به عنوان پدیده‌ای مرموز باقی مانده بود. اما در سال ۲۰۰۴، دانشمندان دریافتند که داروی ضد التهابی دیکلوفناک که بر روی گاوها استفاده می‌شود، برای کرکس‌ها مضر و سمی است. حدود یک دهه پیش از آن، حق ثبت اختراع این دارو منقضی شد و دامپروران به استفاده از نسخه‌های ارزان‌تر روی آوردند. حامیان محیط زیست اقدام کردند تا مصرف این دارو را در دامداری‌ها ممنوع کنند و در سال ۲۰۰۶ موفق به تحقق این هدف شدند. اما تا آن زمان جمعیت کرکس‌های هند بیش از ۹۵ درصد کاهش یافته بود و در واقع از نظر کارکرد اکوسیستمی، آن‌ها به طور مؤثر منقرض شده بودند.
دکتر فرانک و دکتر سودارشان برای سنجش تأثیرات این پدیده بر زندگی بشر، از نقشه‌های جغرافیایی برای مشخص کردن مناطق زندگی کرکس‌ها بهره جستند و آن را با مناطق بدون حضور کرکس‌ها مورد مقایسه قرار دادند. این مقایسه در میزان مرگ و میر انسان‌ها از اهمیت بالایی برخوردار بود، زیرا نواحی که هرگز دارای جمعیت قابل توجهی از کرکس‌ها نبوده‌اند به عنوان کنترل طبیعی برای این آزمایش عمل کردند.
هنگامی که اقتصاددانان به داده‌های خامی که بر روی نمودار ترسیم شده بود توجه کردند، تقریباً نمی‌توانستند باور کنند که تا چه حد آمارها با پیش‌بینی‌هایی که انجام داده بودند تطابق داشت. در نواحی که کرکس‌ها زندگی می‌کردند، یک سال پس از کاهش قیمت داروی دیکلوفناک، نرخ مرگ و میر انسانی از سال ۱۹۹۴ آغاز به افزایش کرد و این روند در سال‌های بعد همچنان ادامه یافت.
در مقابل، در مناطقی که کرکس‌ها حضور نداشتند، نرخ مرگ و میر به طرز قابل توجهی تثبیت شده باقی مانده بود. برای تأیید مشاهدات خود، اقتصاددانان شواهد دیگری از جمله تغییر کیفیت آب و میزان فروش واکسن‌های هاری را بررسی کردند.
در پاکستان و نپال نیز کرکس‌ها به دلیل تأثیرات دیکلوفناک از بین رفته‌اند. دانشمندان اذعان دارند که در نپال، جایی که ممنوعیت استفاده از دیکلوفناک در دامداری مؤثرتر بوده، جمعیت کرکس‌ها در طی هفت سال اخیر به طرز چشمگیری افزایش یافته است. آن‌ها هشدار می‌دهند که دولت‌های اروپایی و جنوب آسیایی هنوز اقدامات کافی برای حفاظت از کرکس‌ها در خصوص داروهای دامپروری انجام نداده‌اند.
در آفریقا، کرکس‌ها به دلایل ناخواسته ناشی از مصرف مواد سمی که برای کشتن شکارچیانی مانند شیر و کفتار طراحی شده‌اند، قربانی می‌شوند و جمعیت آن‌ها در آن منطقه نیز به شدت کاهش یافته است. در آمریکای شمالی، جمعیت کرکس‌ها به طور کلی ثابت است یا در حال افزایش، هرچند جمعیت آن‌ها در کالیفرنیا به شدت تحت تهدید قرار دارد.