به طور طبیعی و به شکلی کاملاً قابل پیشبینی، تسهیلات مرتبط با ساخت مسکن باید حداقل ۷۰ درصد از «هزینههای ساخت و تأمین مسکن» به ویژه در طرحهای حمایتی را پوشش دهد. این موضوع در طرح مسکن مهر به وضوح مشاهده شد، بهطوریکه پیشخریداران این طرح در اواخر دهه ۸۰ و اوایل دهه ۹۰ با پرداخت ۱۰ میلیون تومان به عنوان آورده نقدی، با تکیه بر ۲۵ میلیون تومان تسهیلات بانکی، موفق به کسب مالکیت این خانهها شدند.
اما در «مسکن ملی»، نقش دو رکن اصلی یعنی بانکها و پیشخریداران تغییر یافته است. به عبارتی دیگر، بانکها قادر نبوده یا تمایلی نداشتهاند که ۷۰ درصد هزینههای ساخت پروژههای مسکن ملی را تأمین کنند. براساس یک گزارش رسمی، بانکها تاکنون حدود ۱۶۰هزار میلیارد تومان تسهیلات به پروژههای مسکن ملی تخصیص دادهاند، در حالی که حدود ۸۰۰هزار خانوار شرکتکننده در طرح، بالغ بر ۳۰۰ همت به عنوان «آورده نقدی» پرداخت نمودهاند.
این نشاندهنده «سهم اندک تسهیلات بانکی» در طرحی است که دولت وعده داده بود «کلید مسکن را با قیمت مناسب (ارزان) به دست دارندگان خانه بدهد». در حالی که سهم بانکها از این طرح به حداقل رسیده است، پیشبینی میشد که این برنامه با همکاری و حمایت بانکها به سرانجام برسد؛ به گونهای که با کمترین فشار، امکانات لازم برای خانهدار شدن اقشار کم درآمد جامعه فراهم شود. بدون شک، شرایط فعلی و آمار تسهیلات اختصاص یافته در این طرح، حکایت از عدم تحقق وعدههای دولت در زمینه خانهدار شدن قشرهای آسیبپذیر دارد.
