“`html
عصر ایران؛ مهرداد خدیر «پیام کلیدی رییس جمهور پزشکیان در مکالمه ای با لَستر هالت، مجری معروف آمریکایی، فردا (امشب/ چهارشنبه شب/ ۲۶ دی ۱۴۰۳) از شبکهٔ تلویزیونی ان.بی.سی پخش خواهد شد. جمهوری اسلامی ایران خواستار صلح و کاهش تنش ها در منطقه و جهانی است. این رژیم، جنگ افروزی، تجاوز و نسل کشی رژیم صهیونیستی را محکوم می کند و وضعیت مذاکره ای شرافتمندانه را آماده می داند.»
این توییت سید مهدی طباطبایی معاون ارتباطات دفتر رییس جمهوری ایران که دیروز منتشر شد، نشان می دهد که گفت وگویی که امشب پخش می شود، نکات حیاتی برجسته ای را در بر خواهد داشت. اما پیش از پخش مصاحبه، باید به زمان آن از دو جنبه توجه کرد:
اول: این گفتگو همزمان است با سفر رییس جمهور پزشکیان به روسیه برای امضای توافق نامهٔ ۲۰ ساله در مسکو با ولادیمیر پوتین، و احتمالاً در زمان پخش گفتگو، او در تاجیکستان خواهد بود، زیرا قبل از سفر به روسیه، عازم این کشور هم زبان خواهد شد.
واضح است که توافق نامه با روسیه به معنای تمایل به اردوگاه شرق نیست و درهای گفتگو با آمریکا همچنان باز است. دیشب، وزیر خارجه نیز در برنامه تلویزیونی حضور یافت و پاسخ منفی به مذاکره مستقیم نداد، اما تأکید کرد که گفتگو بستگی به رفتار دولت آینده آمریکا ( به ریاست ترامپ) و همچنین احترام متقابل دارد و اشاره ای به شرایطی که در دوران مرحوم رییسی مطرح می شد، نشد.
در این مرحله، همزمانی پالس مذاکره با غرب با توافق با روسیه به منظور ایجاد توازن از اهمیت ویژه ای برخوردار است، چرا که در دولت قبلی، گرایش به سمت شرق به حدی قوی بود که موجب اعتراضاتی در اروپا و حتی بدبینی در قبال اوکراین شد. حال اما پزشکیان ابتدا پیامی به آمریکایی ها ارسال می کند و سپس با روسیه توافق می کند.
جنبه دوم این است که مصاحبه در روزهای پایانی دوره جو بایدن صورت می گیرد و تندروهای داخلی نمی توانند آن را به عنوان پیامی به ترامپ تفسیر کنند، هرچند در واقع چنین است و وزیر خارجه ایران نیز به رفتار آنان اشاره کرد.
به زبان ساده تر، اگر این گفت وگو حاوی پیام مذاکره باشد، نزدیک به زمان آغاز کار ترامپ و همزمان با سفر به روسیه انجام می شود. همچنین نوع روابط مسکو و واشینگتن در دوره جدید نیز واضح نیست، اما به یقین سردی بعد از تجاوز روسیه به اوکراین ادامه نخواهد داشت.
گفت وگوی رییس جمهور پزشکیان با خبرنگار معتبر ان.بی.سی در دی ۱۴۰۳ به یادآورندهٔ گفت وگوی رییس جمهور خاتمی با کریستین امان پور ، خبرنگار شناخته شدهٔ سی.ان.ان در دی ۱۳۷۶ است.
در این ۲۷ سال، تحولات زیادی رخ داده و نمی توان انتظار داشت همان تاثیر را بگذارد، زیرا غرب و به خصوص آمریکا دیگر نمی تواند تنها به دولت ایران اتکا کند و برای توافق، نیاز به تأیید دیگر طرف های کلیدی دارد.
در واقع، آقای خاتمی یک متفکر و روشنفکر بود و بخشی از گفت وگوشان به مباحث فرهنگی جذاب اختصاص یافته بود و از آبراهام لینکلن به عنوان شهید یاد کرد و به موضوع دیوار بی اعتمادی اشاره نمود و کریستین امان پور نیز ایرانیآمریکایی بود.
با این دیدگاه، نمی توان انتظار داشت که آن خاطره به طور کامل تکرار شود، اما ظرفیت ایجاد گشایش را دارد و دیشب نیز مشاهده کردیم که لحن عباس عراقچی نیز واضح تر شده و از لزوم پیوستن به اف ای تی اف صحبت کرده و به منتقدان یادآور شد که روند قانونی دنبال خواهد شد. در مورد مذاکرات در شورای عالی امنیت ملی و درباره اف ای تی اف نیز در مجمع تشخیص مصلحت صحبت شد و جالب است که به مجلس نیز خبر داده خواهد شد.
در عین حال، نعره های مهدی کوچک زاده نشان داد که این دسته از نمایندگان به خوبی در فرآیندها مشارکت ندارند و رییس جمهور به کار خود ادامه می دهد و تأییدیه های لازم را از مجمع تشخیص مصلحت و شورای عالی امنیت ملی دریافت خواهد کرد.
بنابراین، هیچ شکی نیست که گفت وگوی رییس جمهوری کنونی با رویکرد اصلاح طلبانه با رسانهٔ آمریکایی، یادآور گفت وگوی رییس جمهور اصلاح طلب با یک رسانهٔ آمریکایی دیگر در ۲۷ سال پیش است، با این تفاوت که در آن زمان رییس جمهور دموکرات ( بیل کلینتون)) در قدرت بود و حال قرار است ترامپ، که دستور ترور سردار سلیمانی را در فرودگاه بغداد صادر کرده بود، به کاخ سفید بازگردد.
اگر حادثه مهم بهار امسال را سقوط بالگرد ریاست جمهوری ایران و درگذشت مرحوم رییسی بدانیم، و واقعه مهم تابستان ترور اسماعیل هنیه در تهران و یک روز پس از مراسم تحلیف رییس جمهوری جدید ایران باشد، و در آغاز پاییز نیز سید حسن نصرالله دبیرکل حزب الله لبنان شهید شود، به نظر می رسد که حادثه مهم زمستان می تواند گشایش مذاکره مستقیم با آمریکا باشد.
البته جمهوری اسلامی، این مورد را به رفتار آمریکا وابسته کرده و در داخل، به جز مسائل اقتصادی، که انگیزه ای بسیار مهمی محسوب می شود، از منظر منطقه ای نیز اگر تأخیر وجود داشته باشد، ترکیه به برتری خواهد رسید و ایران نمی خواهد چنین وضعیتی را تحمل کند.
اگر بخواهیم مسأله مصاحبه امشب رییس جمهور پزشکیان را بزرگنمایی کنیم، می توانیم به آن گفت وگوی خاتمی امان پور در دی ۱۳۷۶ اشاره کنیم و اگر بخواهیم به دیدگاه های رادیکال ها واکنش نشان دهیم، باید به یاد آوریم که ترور سردار سلیمانی در دی ۱۳۹۸ را بررسی کنیم. اما دی ۱۴۰۳ نه دی ۱۳۷۶ است و نه دی ۱۳۹۸، زیرا در روزهای آخر این ماه، جو بایدن چمدان های خود را برای ترک کاخ سفید بسته و ترامپ آمادهٔ بازگشت است و به تعبیر فوتبالی ها بر اساس اصطلاحی که فردوسی پور به میان آورد، او به دنبال کام بک است!
به علاوه، خبر این آمادگی به همراه توافقی در مسکو منتشر می شود تا شاید تعادلی ایجاد شود.
اگر پزشکیان جدی نبود و قرار بود این گفتگو به تشریفات و بیانات کلیشه ای محدود شود، وزیر خارجه اش نیز به شیوه سابق سخن می گفت، اما در هر صورت تلاش کرد تا از لحن ایدئولوژیک فاصله بگیرد و در متفاوت از مواقع گذشته، که کلمه «میدان» از زبان او نمی افتاد، به صوت روشن و دیپلماتیک صحبت کرد. به طوری که وقتی مجری در خود ارزیابی ادعای اسرائیل در مورد نابودی برخی از سامانه های دفاعی را جویا شد، او تکذیب نکرد بلکه گفت که بازسازی انجام شده و ساختار دفاعی ما بومی است.
به یاد داشته باشیم که در نوبت قبل، وقتی مجری خواست تا توضیحی دربارهٔ سخن آقای رییس جمهوری (با دوستان مروت و با دشمنان مدارا) ارائه دهد، به جای این کار، او این سؤال را مطرح کرد که آیا ممکن است با دشمنان مدارا کرد؟ اما این بار به عنوان وزیر پزشکیان انجام وظیفه کرد. همانی که باید باشد.
بنابراین، او هیچ کلمه ای خارج از دیدگاه رییس جمهور و دولت نگفت و به جای تلاش برای جلب محبت ناظران و منتقدان (که پاسخ آن را با حاشیه سازی دربارهٔ زندگی خصوصی خود دریافت کرد)، از شناخت دولت جدید سوریه پس از تأمین وحدت سرزمینی و تمامیت ارضی و اشتراک گذاری با کردها و علوی ها سخن گفت و خبری از ادبیات صدا و سیما که «شورشیان مسلح»، «تروریست ها»، و «معارضین» باشد، نبود.
طبیعی است که از محتوای گفت وگوشان بی خبر هستیم، اما این توییت بربنیان واقعیت ها وجود دارد و به احتمال زیاد رییس جمهوری در آستانهٔ توافق نامه با روسیه به دنبال ارسال پیام مذاکره یا خاتمه دادن به اتمام حجت است و اگر در روزهای پایانی تنها خطر جنگ را رفع سازد، این اقدام نیز ارزشمند خواهد بود.
دی 76 که خاتمی در مقابل کریستین امان پور نشسته بود، اکثریت مردم به خاطر شرکت در ات خرداد آن سال، امید داشتند و دلار به کمتر از هزار تومان می رسید.
دی ۱۴۰۳ نسلی نو شکل گرفته و همه در اختیار گوشی های هوشمند خود قرار دارند و ۵۰ درصد افراد واجد شرایط در ات تیرماه نتوانستند شرکت کنند و از نیمه باقی مانده، ۳۰ درصد به پزشکیان رأی دادند و او را به مقام ریاست جمهوری رساندند.
رقیب خاتمی راست سنتی با نمادهایی مانند ناطق نوری و علی لاریجانی و محمدرضا باهنر بود، اما رقیب پزشکیان راست رادیکال است، با نماد نماینده ای عصبی مزاج که سانحه دیدگان آتش سوزی لس آنجلس را بی رحمانه نامیده و روزش را با امید تغییر معاون راهبردی رییس جمهوری سپری می کند.
جدا از این، دلار زیر هزار تومان به نوعی ترس به مراتب بیشتری در ارقام بهای خود دارد که کسی نمی تواند آن را بیان کند تا از کاهش سرمایه های خود جلوگیری کند.
اینکه این دو کفه به توازن خواهد رسید یا نه و به ویژه کرملین چه چیزی را برای ما به ارمغان خواهد آورد، هنوز مشخص نیست، اما بوی مذاکره به مشام می رسد و عباس عراقچی هم این موضوع را رد نکرد و تنها به اطمینان از طی شدن مسیر اشاره کرده است.
مسیری که قطعاً از راهی غیر از مجلس می گذرد، اگرچه رییس جمهور همچنان بر ایجاد وفاق تأکید دارد و جالب است که معنای وفاق روشن است، در حالی که همگی طعنه می زنند که با کی و چگونه؟ در حالی که وفاق به معنای توافق سازی است. هم در داخل تا نهادهای قدرتمند غیر از دولت در اصلاح ناترازی ها خللی ایجاد نکنند و هم توافق سازی در خارج، چه با پذیرش بندهای باقی مانده گروه ویژهٔ اقدام مالی (اف ای تی اف) و چه با مذاکره با آمریکا.
جامعه در جستجوی بهبود و توافق است و صدای قوی موتور سواران معترض و فریادهای نماینده ای با ۳۳۰ هزار رأی به جایی نخواهد رسید اگر ارادهٔ نظام در سطوح عالی به مذاکره اختصاص یافته باشد که به طور یقینی شرافت مدارانه و عزت مندانه خواهد بود.
اگر قرار بر مذاکره باشد، هدایت و خط دهی اصلی آن نه با وزیر خارجه کنونی و نه با وزیر خارجه پیشین (ظریف) خواهد بود، بلکه با شخصی خواهد بود که البته علی اکبر ولایتی نیست و آن نام می تواند سید کمال خرازی باشد، نه به جهت سابقه وزارت خارجه در دولت اصلاحات، بلکه به خاطر موقعیت کنونی اش که ریاست شورای راهبردی سیاست خارجی است. او نیز گفته است: «آمادۀ مذاکره و در عین حال مقاومت در برابر فشارها هستیم. گام های خود را متناسب با نوع سیاست دولت جدید آمریکا مشخص خواهیم کرد.»
اگر ترامپ در دوره قبل می خواست دستاوردهای اوباما را نابود کند، اکنون این موضوع منتفی است و ایران با حکومت بایدن هیچ توافقی ندارد که او بخواهد آن را ابطال کند.
فضای منطقه نیز به طرز قابل توجهی تغییر کرده و نمی توانند انتظارات جدیدی را از تهران داشته باشند، در حالی که خودشان رفتارهای کهنه را از خود بروز می دهند.
“`