کاهش ۴۰ درصدی میزان بارش ها، تنزل منابع آب تجدیدپذیر به ۱۰۳ میلیارد مترمکعب و مصرف بی رویه ۹۴ میلیارد مترمکعب از این منابع، خطر جدی بحران آبی در ایران را به وجود آورده است. این مسئله چنان حائز اهمیت است که کارشناسان بر لزوم اجرای فوری نقشه راه مدیریت آب تأکید دارند تا بتوان بحران را به نحو مؤثر مهار کرد.
بر اساس گزارشی از در پنج دهه اخیر، کاهش چشمگیر نزولات جوی و تغییرات اقلیمی، وضعیت منابع آبی ایران را به آستانه بحران رسانده است. به نقل از آمارهای منتشر شده، منابع آب تجدیدپذیر این کشور از میزان ۱۳۰ میلیارد مترمکعب در سال ۱۳۷۳ به ۱۰۳ میلیارد مترمکعب در سال ۱۴۰۰ تنزل یافته است. این روند کاهشی زنگ خطری جدی برای مدیریت پایدار منابع آب در ایران به حساب می آید.
محمدرضا کاویانپور، رئیس موسسه تحقیقات آب، تأکید کرده که میزان بارش ها در حوزه های آبریز اصلی کشور بین ۴۰ تا ۵۰ درصد کاهش یافته است.
وی همچنین اظهار داشت: «پیش بینی ها نشان می دهند که در سه ماهه پایانی سال، بارش ها در بیشتر نقاط کشور پایین تر از حد نرمال خواهد بود.» این پیش بینی، نشانه ای از تداوم وضعیت خشکسالی به حساب می آید که می تواند عواقب عمیقی بر منابع آب سطحی و زیرزمینی تحمیل کند.
طبق اطلاعات ارائه شده از دفتر مطالعات پایه، میزان بارش ها از ابتدای سال آبی تاکنون به تنها ۵۰ میلی متر رسیده که نسبت به میانگین بلندمدت، ۳۴ درصد کاهش را نشان می دهد. تغییرات اقلیمی از جمله کاهش بارش، افزایش دما و تبخیر بیشتر آب، چالش های جدی در تأمین آب شیرین به وجود آورده است.
چالش مصرف بی رویه منابع آبی
عیسی بزرگ زاده، سخنگوی صنعت آب کشور، با اشاره به اینکه حجم منابع آب تجدیدپذیر به ۱۰۳ میلیارد مترمکعب رسیده، اظهار داشت: «در حالی که ما اجازه داریم تنها ۴۰ درصد از این منابع را مصرف کنیم، مصرف واقعی کشور به ۹۴ میلیارد مترمکعب رسیده که این به معنای دو برابر شدن مصرف از حد مجاز است.»
نقشه راه آب برای آینده
برای رویارویی با این چالش ها، نقشه راه آب کشور تا افق ۱۴۲۰ به خوبی طراحی شده است. طبق این برنامه، مصرف آب از منابع متعارف باید از ۹۴ میلیارد مترمکعب به ۶۷ میلیارد مترمکعب کاهش یابد. همچنین، پیش بینی شده که مصرف آب در بخش صنعتی از ۳.۷ میلیارد مترمکعب به ۷.۸ میلیارد مترمکعب افزایش یابد که بیش از نیمی از این نیاز از طریق منابع غیراستاندارد نظیر پساب و آب دریا تأمین خواهد شد.
اقدامات و راهکارهای ضروری
برای مقابله با بحران منابع آب، اقداماتی چون بازچرخانی آب، بهبود بهره وری و مدیریت کارآمد منابع در اولویت قرار گرفته است. با توجه به چالش های پیش روی آینده، تدوین برنامه ای جامع و اجرای اقدام های مؤثر برای حفظ و نگهداری منابع آبی کشور، امری اجتناب ناپذیر تلقی می شود.
با ادامه روند فعلی کاهش بارش و مصرف بی رویه از منابع آبی، آینده آب های کشور در معرض خطر جدی قرار دارد. اجرای آماج دقیق نقشه راه آب و بهره برداری از فناوری های پیشرفته می تواند در مدیریت این بحران و کاهش پیامدهای اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی آن مؤثر باشد.