مهسا مژدهی: آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در حرکتی که از سوی تهران به‌عنوان اقدامی کاملاً سیاسی تلقی می‌شود، در عصر روز چهارشنبه قطعنامه‌ای را به تصویب رساند که موضوع آن ایران بود. این قطعنامه که توسط سه کشور اروپایی حاضر در توافق هسته‌ای برجام مطرح شده بود، با کسب ۲۰ رأی موافق، ۲ رأی مخالف و ۱۲ رأی ممتنع در شورای حکام آژانس به تصویب رسید. سه کشور انگلستان، فرانسه و آلمان تهیه‌کنندگان این قطعنامه هستند و از ایران خواسته‌اند که در خصوص ذرات اورانیوم شناسایی شده در دو سایت، توضیحات لازم را ارائه دهد، همکاری‌های خود با آژانس را افزایش دهد و از تصمیم خود برای پایان دادن به انتصاب بازرسان مجرب آژانس بازگشت کند. در روزهای اخیر، رسانه‌های آمریکایی اظهار کرده بودند که واشنگتن از کشورهای اروپایی خواسته تا به صدور قطعنامه‌ای علیه ایران روی نیاورند. با این حال، در نهایت، روز چهارشنبه اعلام شد که ایالات متحده با تروئیکای اروپایی همکاری خواهد کرد. در واکنش به این اقدام، سفیر و نماینده دائم ایران در سازمان‌های بین‌المللی مستقر در وین نسبت به قطعنامه غیرسازنده بریتانیا، فرانسه و آلمان هشدار داد و تأکید کرد که عواقب منفی این اقدام بر فضای مطلوب مورد نیاز برای همکاری ایران با آژانس، متوجه این سه کشور اروپایی خواهد بود.
مهدی مطهرنیا، کارشناس مسائل بین‌الملل، در گفت‌وگو با خبرآنلاین درباره ادعای کشورهای اروپایی مبنی بر کاهش تعهدات هسته‌ای ایران، می‌گوید: جمهوری اسلامی ایران به تصمیم خود برای کاهش تعهدات اشاره کرده است. رئیس سازمان انرژی اتمی به‌تازگی اذعان داشت که به‌خاطر فشارهای بین‌المللی که از جانب شورای حکام و دیگر طرف‌های برجام به ایران وارد می‌شود، تهران در نظر دارد تا تعهدات بین‌المللی خود را کاهش دهد. آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای نیز اعلام کرده که ایران به پادمان‌های هسته‌ای و تعهدات گزارش‌دهی درباره مسائل باقی‌مانده، توجهی نداشته است. گروسی اخیراً بیان کرده که امیدوار است در دولت جدید همکاری‌های بیشتری با تهران برقرار گردد. اما در پیش‌نویس قطعنامه‌ای که سه کشور اروپایی به شورای حکام ارائه کرده‌اند، ادعا شده که ایران به هیچ وجه به تعهدات خود پایبند نبوده و تنها به خرید زمان پرداخته است. آمریکایی‌ها در تلاش بودند که با توجه به مذاکرات غیرمستقیم خود با تهران، مانع از قرار گرفتن قطعنامه در دستور کار شورای حکام شوند، اما با همکاری‌هایی که کشورهای اروپایی با امریکا داشته‌اند، آن‌ها نیز در شورای حکام به همراهی با تروئیکای اروپا در فشار به ایران از طریق آژانس پرداخته‌اند.
او ادامه داد: ایران بر این باور است که طرف‌های مقابل در توافق ۵+۱، به ویژه کشورهای اروپایی و ایالات متحده، به تعهدات خود عمل نکرده و فشارهایی را بر تهران وارد آورده‌اند. دولت انقلابی مرحوم رئیسی همچنین با رویکردی که بر آن حاکم بود، تلاش کرد فضایی فعال برای فشاردن بر آژانس ایجاد کند. مذاکرات وین برای احیای برجام با ناکامی مواجه شد و باقری کنی به ایران بازگشت، در حالی که تیم دولت سیزدهم نتوانست از طریق دیپلماسی فعال که ادعا می‌کرد می‌تواند به کاهش تحریم‌ها منجر شود، موفقیتی حاصل کند.
مطهرنیا تشریح کرد: ایران کاهش تعهدات هسته‌ای خود را در پاسخ به فشارهایی که در قالب توافقات برجام به آن وارد می‌شد، در برنامه قرار داده و در چند مرحله تلاش کرده است تا محدودیت‌های بازرسی از نقاط خاص اداری آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای را اعمال کند. در حال حاضر تنش‌های تهران با آژانس فعال‌تر شده و تروئیکا در حال آماده‌سازی زمینه‌های لازم برای بهره‌برداری از مکانیسم ماشه است.
او در پاسخ به این سوال که نوع فشارها بر ایران چگونه است، اظهار داشت: اگر یکی از طرف‌ها ادعا کند که طرف دیگر به تعهداتش پایبند نبوده و در ارزیابی فنی هم به توافق مشترک رسیده باشند، با توجه به آرای کشورهای اروپایی و ایالات متحده، هر یک از آن‌ها می‌توانند درخواستی ارائه دهند و با هم‌افزایی با دیگر کشورها، ایران را تحت فشار قرار دهند. اخیراً ایران به همراه روسیه و چین بیانیه مشترکی درباره عمل طرف‌های مقابل به تعهدات برجامی منتشر کردند که نشان‌دهنده تلاش آن‌ها برای ایجاد جبهه‌ای متحد در مواجهه با ادامه فشارها از سوی آژانس بر ایران است. بنابراین اکنون ما در برابر ائتلافی از کشورهای اروپایی و آمریکا از یک سو و ایران، چین و روسیه از سوی دیگر قرار داریم.
این کارشناس بین‌المللی درباره همکاری نهایی آمریکا با تروئیکای اروپایی با وجود ادعاهای رسانه‌های غربی، بیان می‌کند: اصل موضوع در این زمینه به ایالات متحده مربوط می‌شود. با وجود تمام چالش‌هایی که این کشور با آن مواجه است، هنوز هم به‌عنوان یک ابرقدرت مطرح است. در مذاکرات هسته‌ای کشورهای ۵+۱، با وجود اینکه غیر از ایالات متحده بقیه کشورها با نمایندگان ایران گفتگو می‌کردند، اما در نهایت مجبور بودند هماهنگی‌های لازم را با نماینده آمریکایی در هتل دیگر انجام دهند. این خود نشان‌دهنده قدرت ایالات متحده است. بایدن به‌دنبال بهره‌برداری از مسئله ایران در انتخابات ۲۰۲۴ بود، اما به‌نظر می‌رسد که این فرصتی برای او دیگر وجود ندارد. با نزدیک شدن به انتخابات در ایالات متحده، به‌نظر می‌رسد که حصول توافق با ایران دشوار خواهد بود. با اینکه بین آمریکایی‌ها و اروپایی‌ها نوعی همبستگی وجود دارد، اما در عین حال رقابت‌هایی نیز در این راستا وجود دارد. این رقابت به حدی نیست که اروپا بخواهد متحد اصلی خود یعنی ایالات متحده را نادیده بگیرد یا از آن دور شود. سطح هماهنگی بین آن‌ها غالباً بیشتر از تنش‌ها و رقابت‌هاست.
۳۱۲۳۱۱