ایران در سال ۱۴۰۳ با اجرای چندین پرتاب موفقیت آمیز ماهواره ای، گام های بلندی در توسعه صنعت فضایی برداشته است. از پرتاب ماهواره های تحقیقاتی مانند «چمران ۱» و «فخر ۱» گرفته تا مشارکت بخش خصوصی در پروژه هایی نظیر «کوثر» و «هدهد»، صنعت فضایی کشور به نقطه عطف جدیدی در مسیر توسعه فناوری های بومی رسیده است. این دستاوردها با استفاده از پرتابگرهای پیشرفته مانند «قائم ۱۰۰» و «سیمرغ» حاصل شده و برنامه های آینده، افق روشنی را برای جایگاه ایران در عرصه فناوری فضایی جهانی ترسیم می کند.
، در سال ۱۴۰۳، ایران برنامه ریزی کرده است تا بین ۵ تا ۷ پرتاب فضایی داخلی و بین المللی انجام دهد. تا کنون، سه پرتاب موفقیت آمیز صورت گرفته است و انتظار می رود تا پایان سال، حداقل دو پرتاب دیگر نیز انجام شود. یکی از پرتاب های مهم امسال، پرتاب ماهواره تحقیقاتی “چمران ۱” در شهریورماه بود که با استفاده از ماهواره بر “قائم ۱۰۰” به مدار ۵۵۰ کیلومتری زمین ارسال شد. این ماهواره برای تست عملکرد زیرسیستم ها و انجام مانورهای مداری طراحی شده است.
همچنین، پرتاب ماهواره های “کوثر” و “هدهد” توسط بخش خصوصی در آبان ماه انجام شد که نشان دهنده نقش پررنگ بخش خصوصی در توسعه صنعت فضایی کشور است.
در ادامه، پرتاب ماهواره های “طلوع ۳” و “ظفر ۲” نیز در برنامه های امسال قرار دارند که با استفاده از پرتابگرهای “سیمرغ” و “قائم” انجام خواهند شد. با توجه به این برنامه ها، ایران در سال ۱۴۰۳ گام های مهمی در توسعه فناوری فضایی برداشته و به دستاوردهای قابل توجهی دست یافته است.
این دستاوردها در نمایشگاه «پیشگامان پیشرفت؛ رویداد ملی توانمندی ها و دستاوردهای بخش خصوصی» که از روز سه شنبه دوم بهمن ماه در حسینیه امام خمینی (ره) برپا شد نیز عرضه شدند.
آخرین دستاوردهای فضایی ایران در سال جاری
دکتر حسن سالاریه، رئیس سازمان فضایی ایران در حاشیه برگزاری این نمایشگاه با بیان اینکه در سال جاری در حوزه صنعت فضایی ایران اتفاقات خوبی رقم خورده است، گفت: در سال جاری پرتاب موفقیت آمیز ماهواره چمران۱ بود که در شهریور سال جاری با پرتابگر قایم۱۰۰ در مدار قرار گرفت. این پروژه از دو جنبه برای صنعت فضایی کشور مهم بود که یکی از آن عملکرد قائم۱۰۰ است. این پرتابگر یک پرتابگر سوخت جامد است که قابلیت مدارگذاری محموله ها در مدار لئو (۴۰۰ تا ۵۰۰ کیلومتری) با وزن ۱۰۰ کیلوگرم را دارد.
وی سومین پرتاب موفق قائم۱۰۰ را نشان از تثبیت عملکرد آن دانست که توسط محققان صنعت فضایی کشور در مجموعه هوافضای سپاه توسعه یافته است و اظهار کرد: جنبه دیگر عملکرد ماهواره چمران۱ است که کلیه ماموریت های خود را در مدار به طور کامل به انجام رساند. این ماموریت ها شامل مانور مداری به کمک تراسترهای گاز سرد، تغییر فاز و ارتفاع ماهواره بر اساس ظرفیت تراسترها و الگوریتم ها می شود که با موفقیت تست شدند و یک پیشرفت بزرگ برای صنعت فضایی کشور محسوب می شود.
سالاریه، پرتاب موفقیت آمیز ماهواره های “هدهد” و “کوثر” در آبان ماه سال جاری را از دیگر پروژه های فضایی کشور در سال جاری دانست که توسط پرتابگر خارجی سایوز انجام شده است و ادامه داد: مهمترین جنبه این پرتاب این است که برای اولین بار بخش خصوصی فعال در صنعت فضایی، یک ماهواره در مدار قرار داد. ماهواره “کوثر” یک ماهواره سنجشی با تصویربرداری حدود ۴ متر است و مراحل تست در مدار خود را طی می کند.
رئیس سازمان فضایی ایران با تاکید بر اینکه ماهواره “هدهد” نیز یک ماهواره IOT است و برای تست اهداف اینترنت اشیاء است، تاکید کرد: هر دو ماهواره برای اولین بار در کلاس خودشان در مدار قرار گرفتند و عملکرد ماهواره هدهد در مدار تثبیت شده و ماهواره هدهد نیز در حال گذراندن مراحل تست است و اغلب زیر سیستم های آن با موفقیت تست شدند.
به گفته وی، نمونه دوم این ماهواره توسط بخش خصوصی ایران در حال ساخت و تکمیل است. این شروعی برای حضور پررنگ بخش خصوصی در صنعت فضایی است. هم اکنون بخش خصوصی ارتباطات بین المللی خود را شروع کرده است و با پرتابگر خارجی مذاکره می کند که این امر برای بلوغ صنعت فضایی برای گام برداشتن بخش خصوصی در این حوزه مهم است.
تا پیش از این محصولات متعددی از سوی شرکت های بخش خصوصی در ماهواره های مختلفی که در مدار داریم و یا در حال ساخت است، استفاده شده و می شود، ولی اینکه کل سیستم توسط بخش خصوصی در کشور طراحی و ساخته شود، امر جدیدی است که انجام شد.
پرتاب ماهواره فخر۱
رئیس سازمان فضایی ایران با اشاره به پرتاب بلوک انتقال مداری “سامان۱” و ماهواره مخابراتی “فخر۱” را از دیگر دستاوردهای فضایی در سال جاری دانست و گفت: نانو ماهواره “فخر ۱” صبح روز جمعه ۱۶ آذر به عنوان محموله جانبی به همراه بلوک انتقال مداری “سامان۱” و یک محموله تحقیقاتی دیگر توسط ماهواره بر سیمرغ به فضا پرتاب شد. این ماهواره که به منظور پاسداشت خدمات دانشمند شهید دکتر محسن فخری زاده، به نام “فخر ۱” نام گذاری شده است، دارای ابعاد ۳ واحدی(۳U) بوده و جرم آن کمتر از ۱۰ کیلوگرم است.
زیرسامانه های کلیدی به کار رفته در ماهواره “فخر ۱” شامل رایانه مرکزی، انرژی و مدیریت توان، ارتباطات رادیویی و دینامیک پرواز است که اغلب تجهیزات آنها در مقیاس نانو ماهواره ها توسط شرکت های دانش بنیان داخلی، بومی سازی شده و برای نخستین بار به فضا پرتاب می شوند. ارزیابی عملکرد زیرسامانه های یاد شده تحت شرایط اقلیم فضا، به منظور بررسی توانایی منظومه ماهواره های مکعبی در اجرای ماموریت های فضایی تصویربرداری و پایش طیف الکترومغناطیسی، از اهداف ثانویه پرتاب ماهواره “فخر ۱” به شمار می رود.
سالاریه افزود: این پرتاب که چندین رکورد جدید برای صنعت فضایی ایران ثبت کرد، نشان دهنده توانمندی روزافزون کشور در طراحی و اجرای ماموریت های پیچیده فضایی است. پرتابگر سیمرغ در سال گذشته پرتاب موفقیت آمیز “مهدا” را داشت و امسال نیز در ۱۶ آذر پرتاب بلوک انتقال مداری “سامان ۱” را که دستاورد جدید مهندسان فضایی کشور است و با پرتاب آن دو محموله تحقیقاتی دیگر با مجموع وزن حدود ۳۰۰ کیلوگرم ارسال شدند، رکورد جدیدی در وزن محموله های قابل پرتاب کشور رقم زد. این اتفاقاتی بود که سال ها منتظر آن بودیم و از این نظر پرتابگر سیمرغ در صنعت فضایی جایگاه ویژه ای دارد؛ چرا که به عنوان پرتابگری با سوخت مایع، ظرفیت آن نسبت به پرتابگرهای سوخت جامد بیشتر است.
سالاریه تأکید کرد: در ماه های آینده و تا پایان سال، برنامه های مهمی را در حوزه فضایی در دستور کار داریم که امیدواریم با تلاش محققان و دانشمندان صنعت فضایی کشور به سرانجام برسند.
سالاریه تأکید کرد: این کلاس جرمی، شامل ماهواره هایی با وزن بین ۱۰۰ تا ۳۰۰ کیلوگرم، در سطح جهانی نیز بسیار مورد توجه است. این ماهواره ها به ویژه در حوزه های سنجش از دور و ارتباطات مخابراتی، بیشترین سهم را در پرتاب های اخیر به خود اختصاص داده اند. پرتابگر «سیمرغ» برای کشور اهمیت راهبردی دارد و ما آینده درخشانی را برای سیمرغ پیش بینی می کنیم. امیدواریم پرتاب های آتی این پرتابگر نیز با موفقیت همراه باشد و به عنوان یک سیستم کاملاً قابل اعتماد در خدمت برنامه های فضایی ایران قرار گیرد.
سامان۱
وی در ادامه به پرتاب بلوک انتقال مداری “سامان” اشاره کرد و افزود: این بلوک که اکنون در مدار قرار گرفته است، نمونه کیفی ای بود که با اصلاحات انجام شده بر روی آن تبدیل به نمونه پرتابی شد و اولین تست مداری این سیستم که پیش تر به صورت زیرمداری در مهرماه ۱۴۰۱ آزمایش شده بود، در سال جاری اولین عملیات مداری کامل انجام شد.
سالاریه خاطر نشان کرد: در این پرتاب قرار شد که بلوک انتقال مداری “سامان۱” در مدت ۳۰ ساعت در مدار قرار گیرد و این بلوک با قابلیت هایی همچون عملیات مداری و مدارگذاری ماهواره، به عنوان اولین اسپیس ویکر (فضاپیمای انتقال مداری) ایران شناخته می شود.
سالاریه در ادامه افزود: بلوک انتقال مداری قابلیت انتقال مداری و قابلیت مدارگذاری ماهواره در مدار را دارد و زمانی که در مدار تزریق می شود، ماهواره ای که به آن متصل است، آن ماهواره در نقطه دیگری در مدار تزریق می شود. زمانی که پرتابگر، ماهواره را در مدار پارکینگ قرار داد، بلوک انتقال مداری کار خود را آغاز می کند تا ماهواره را در مدار تزریق کند. بیش از ۸۰ درصد از اجزا و سامانه های این عملیات به طور موفقیت آمیز آزمایش شدند که نشان از پیشرفت چشمگیر فناوری فضایی کشور دارد.
منظومه ماهواره اینترنت اشیاء
سالاریه به منظومه ماهواره ای شهید سلیمانی اشاره کرد و یادآور شد: منظومه باریک باند شهید سلیمانی اینترنت اشیاء شامل ۲۰ ماهواره می شود که قرار بود در سال جاری پرتاب شود، ولی سعی می شود که تا پایان سال حداقل یک پرتاب از این منظومه را داشته باشیم.
وی تاکید کرد: پرتاب ماهواره منظومه شهید سلیمانی از نیمه دوم سال ۱۴۰۴ انجام خواهد شد. پرتاب این منظومه با پرتابگر داخلی و از پایگاه چابهار خواهد بود.
وی با بیان این مطلب که ماهواره های پژوهش ۱، ۲ و ۴ مراحل طراحی خود را طی می کنند، خاطرنشان کرد: ماهواره پژوهش ۳ با هدف رسیدن به مدار بالای ۳۶ هزار کیلومتر در مرحله مناقصه قرار دارد و وقتی که سازنده آن مشخص شد، جزئیات و مختصات ماهواره مشخص و اعلام خواهد شد.
رئیس سازمان فضایی با اشاره به اینکه دو ماهواره راداری “راد ۱” و “راد ۲” در حال ساخت هستند، اظهار کرد: دقت تصویربرداری ماهواره “راد ۱” ۵۰ متر است و ساخت آن تا اواخر ۱۴۰۴ به اتمام می رسد و سال آینده هم رونمایی می شود. دقت تصویربرداری ماهواره “راد ۲”، ۲۰ متر است و طراحی محموله های آن در حال انجام است.
کپسول زیستی
وی در ادامه با اعلام اینکه فرایند طراحی کپسول های زیستی جدید ایرانی در حال انجام است، گفت: طراحی دو کپسول ۵۰۰ و ۱۵۰۰ کیلوگرمی طبق برنامه ۱۰ ساله فضایی کشور در حال انجام است و پیش بینی می کنیم که پرتاب های آزمایشی زیرمداری آن از سال ۱۴۰۴ آغاز شود.
سالاریه خاطر نشان کرد: ساخت دو ایستگاه فضایی سلماس و چناران که برای کنترل و دریافت تصاویر طراحی شده ان ، هم اکنون در مرحله اتمام ساخت زیرساخت های فیزیکی قرار دارد و در سال ۱۴۰۴ بهره برداری از این دو ایستگاه انجام می شود.