مولفه‌های یک «انتخاب صحیح»

پس از برگزاری جلسه سران سه قوه در عصر ۳۱ اردیبهشت‌ماه و با وقوع سانحه‌ای که منجر به شهادت آیت‌الله سیدابراهیم رئیسی و همکارانش در حین خدمت و سقوط بالگرد آنان در استان آذربایجان شرقی شد، روز هشتم تیرماه به‌عنوان زمان برگزاری چهاردهمین دوره انتخابات ریاست‌جمهوری مشخص گردید. این جلسه به ریاست محمد مخبر، سرپرست قوه مجریه و با حضور روسای قوه قضائیه و قوه مقننه، معاون حقوقی رئیس‌جمهور، قائم مقام شورای نگهبان و معاون سیاسی وزیر کشور در ساختمان دولت برگزار شد. در این نشست، روند برگزاری انتخابات شامل زمان تشکیل هیئت‌های اجرایی، ثبت‌نام نامزدها، تبلیغات و مراحل برگزاری انتخابات مورد بحث و بررسی قرار گرفت و روز بعد، یعنی اول خرداد، کلیات جدول زمان‌بندی انتخابات ریاست‌جمهوری توسط ستاد انتخابات کشور منتشر شد.

بر اساس این جدول، از تاریخ دهم خرداد با آغاز ثبت‌نام نامزدها، انتخابات به‌طور رسمی به مرحله اصلی وارد خواهد شد و پس از بررسی صلاحیت کاندیداها توسط شورای نگهبان و انتشار نام‌های نهایی، فعالیت‌های تبلیغاتی نیز آغاز خواهد شد. در این میان، یکی از موضوعات پرتکرار در گفت‌وگوها، مناظره‌ها و بحث‌ها، تعیین معیارهایی برای انتخاب کاندیدای «اصلح» است. این موضوع که همواره در آستانه برگزاری هر انتخاباتی مطرح می‌شود، از اهمیت خود کاسته نمی‌شود و به‌عنوان مبنای هر نوع موافقت و مخالفت در رقابت‌های سیاسی، وابسته به همین «معیارها» و نسبت کاندیداها با آن «معیارها» است.

رهبری انقلاب اسلامی در سال‌های اخیر ۱۶ شاخص را برای شناسایی کاندیدای اصلح معرفی کرده‌اند و به‌خصوص در انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۱۴۰۰، در سخنرانی یکم فروردین‌ماه و دیدار با نمایندگان تشکل‌های دانشجویی (۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۰)، هشت شاخص را برای شناسایی کاندیدای «اصلح» بیان کرده‌اند که از جمله آن‌ها می‌توان به «مدیریت و کفایت»، «ایمان»، «سابقه عملکرد انقلابی و جهادی»، «عدالتخواهی و فسادستیزی»، «اعتقاد به توانمندی‌های داخلی»، «اعتقاد به جوانان»، «مردمی‌بودن» و «امیدواری» اشاره کرد. مروری بر بیانات ایشان در دوره‌های گذشته نشان‌دهنده این است که تاکید بر شاخص‌های «مدیریت و کفایت»، «همت جهادی» و «ایمان» از تکراری‌ترین موارد مطرح شده برای شناسایی «کاندیدای اصلح» بوده است.

در ارتباط تصویری با نمایندگان تشکل‌های دانشجویی در اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۰، ایشان بر توضیح هشت شاخص مذکور تاکید کردند: «رئیس‌جمهور مطلوب باید دارای کفایت و مدیریّت لازم باشد، باایمان باشد، مردمی باشد و لبریز از امید باشد. مسئولین دولت باید خود ناامید نباشند. اگر فردی ناامید و افسرده در رأس کار قرار گیرد، روشن است که آن کار پیش نخواهد رفت؛ لذا باید افرادی امیدوار در رأس امور قرار گیرند. آنکه به توانمندی‌های داخلی باور ندارد و فکر می‌کند در کشور هیچ کاری از نظر دفاعی، سیاسی، اقتصادی و تولیدی امکان‌پذیر نیست، لایق حکمرانی بر این مردم نیست؛ بنابراین باید کسانی در راس امور قرار گیرند که به مردم و جوانان خود ایمان داشته باشند و واقعاً ارزش جوانان را درک کنند. باید دارای عملکرد انقلابی و حقیقتاً عدالت‌خواه باشند؛ نه اینکه تنها در لفظ سخن از عدالت به میان آورند؛ بلکه به معنای واقعی عدالت‌خواه باشند و با فساد مبارزه کنند. عدالت نیز صرفاً اقتصادی نیست؛ گرچه بخش بزرگی از آن عدالت اقتصادی است، بلکه در ابعاد مختلف باید جاری و ساری باشد. دولتی که این ویژگی‌ها را داشته باشد، ان‌شاءالله قادر خواهد بود صدها مدیر جوان و مؤمن را در تمام سطوح به کار گیرد و کشور را به سمت ساماندهی صحیح هدایت کند؛ باید به این رویکرد توجه کرد.»

در نظرسنجی‌های مردمی مختلف نیز معیارهای مشخصی شناسایی شده که بازخوانی آن‌ها حکایت از همسو بودن اغلب این معیارها با شاخص‌های مدنظر رهبری انقلاب دارد. نظرسنجی انتخاباتی ایسپا (مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران) در تاریخ ۱۹ خرداد ۱۳۹۲ و در حین برگزاری انتخابات یازدهمین دوره ریاست‌جمهوری نشان می‌دهد که «کاندیداهای ریاست‌جمهوری باید در تبلیغات خود بر بهبود وضعیت اقتصادی پافشاری بیشتری داشته باشند تا بتوانند نظر حداکثری مردم را جلب نمایند. این نظرسنجی نشان می‌دهد که بهبود وضعیت اقتصادی با کسب ۳۸/۴ امتیاز (از ۱۰۰) بیشترین امتیاز را کسب کرده است.

علاوه بر این، نظرسنجی ایسپا در همان ایام دیگر نشان می‌دهد که ۵۱/۹ درصد پاسخگویان تهرانی عملکرد و سوابق کاندیداها را در جلب آرای مردم مؤثر تلقی می‌کنند. این امر در بیانات رهبری انقلاب اسلامی نیز تحت کلیدواژه «عملکرد انقلابی و جهادی» بر آن تاکید شده است.

گزارش یک نظرسنجی رسانه‌ای درخصوص «معیار رئیس‌جمهور در انتخابات ۱۴۰۰» نیز موید این است که شاخص «تیم کارآمد و مردمی» با کسب ۴۶.۴۳ درصد به‌عنوان کلیدی‌ترین ملاک انتخاب رئیس‌جمهور مطرح شده و شاخص‌های «فساد ستیزی و شخصیت قوی» با ۲۵ درصد، «قانونگرایی و برنامه‌محوری» با ۱۴.۲۹ درصد و «خلاقیت و شجاعت و اجرای قوی» نیز با تعیین ۱۴.۲۹ درصد در زمره دیگر گزینه‌های شایسته به شمار می‌آیند.

ایسپا همچنین در زمان برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری سیزدهم نظرسنجی‌ای از افراد مردد که هنوز تصمیمی قطعی برای شرکت در انتخابات نگرفته‌اند، انجام داده و از آنان پرسیده است: «هر یک از موارد تا چه حد شما را برای شرکت در انتخابات ترغیب خواهد کرد؟» که مهم‌ترین عامل ترغیبی در این نظرسنجی وجود برنامه جدی برای مبارزه با فساد عنوان شده است، به‌طوری که ۵۶.۸ درصد پاسخ‌دهندگان اعلام کرده‌اند که این عامل تأثیر عمیقی بر تصمیم آن‌ها خواهد داشت. در رده‌های بعدی وجود برنامه جدی برای کاهش بیکاری با ۵۶ درصد و وجود برنامه جدی برای بهبود وضعیت اقتصادی با ۴۹.۱ درصد قرار دارند. مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران این نظرسنجی را با جامعه آماری افراد بالای ۱۸ سال در سراسر کشور و با نمونه ۱۵۵۳ از طریق مصاحبه تلفنی در تاریخ ۱۸ تا ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۰ اجرایی کرده است.

علاوه بر معیارهای ذکرشده، می‌توان به حضور در میان مردم و رویارویی مستقیم با مسائل آنان اشاره کرد که ضمن کسب اطلاعات دست‌اول از وضعیت معیشت اقشار مختلف جامعه، ارتباط نزدیک، متواضع و صمیمی بین عالی‌ترین مقام اجرایی و مردم را نیز برقرار می‌کند. حمایت از تولید داخلی که به شناسایی به‌موقع نیازهای کشور و تشخیص این نیازها پیش از بروز بحران و افزایش بی‌رویه واردات کمک می‌کند، نیز می‌تواند یکی دیگر از معیارهای مهم انتخاب کاندیدای اصلح باشد. برقراری ارتباط با نخبگان و بهره‌گیری از ظرفیت آن‌ها در دولت به‌عنوان افرادی صاحب‌نظر و صاحب‌طرح نیز می‌تواند یکی دیگر از شاخص‌های برجسته در این راستا باشد. انجام سفرهای استانی و حفظ آن در دولت بعد نیز از جمله معیارهایی است که در کنار تقویت تجربه میدانی مسئولین، جنبه مردمی‌بودن دولت را بیشتر نمایان می‌سازد؛ البته برنامه‌های مردمی‌بودن باید فراتر از برگزاری سفرهای استانی باشد و با حفظ ارتباط مستمر با مردم و دریافت گزارش‌های آنان نیز تقویت شود.

اکنون و با توجه به برگزاری زودهنگام چهاردهمین دوره انتخابات ریاست‌جمهوری و تلاش ارکان مختلف کشور برایحاضر شدن در این رویداد – که شامل کاندیداهای بالقوه و تیم‌های تبلیغاتی آنان نیز می‌باشد – نقش رسانه‌ها، به‌ویژه صداوسیما و در کنار آن مطبوعات و سایر منابع خبری در تبیین معیارهای یک «انتخاب درست» برای واجدان شرایط از هر زمان دیگری پررنگ‌تر است. رسانه‌هایی که با به‌دست آوردن مرجعیت در این حوزه قادرند ویژگی‌های لازم کاندیداهای ریاست‌جمهوری را بر مبنای جهت‌گیری‌های ملی و با هدف افزایش مشارکت به‌طور شفاف و دقیق تشریح کنند.