در سال های اخیر، مفهوم “شست وشوی مغزی” که در حین خواب رخ می دهد، از جانب محققان به طور علمی تایید شده و به معنای مثبتی تبدیل شده است که به سلامت مغز انسان و پاک سازی آن از زباله های ذهنی اشاره دارد.
آیا واقعاً مغز شست وشو می شود؟
به نقل از همشهری آنلاین، پروسه طبیعی شست وشوی مغز در طول خواب فعال است. تحقیقی که چند سال پیش توسط دانشگاه بوستون انجام شد، عنوان “آیا مغز ما در خواب شست وشو می شود” را بر خود داشت و نخستین تصاویر را از شست وشوی مغز با مایع مغزینخاعی در حین خواب به ثبت رسانید.
ویلیام کالم، محقق ارشد این پروژه، تصریح کرده است که در دوران خواب، نوسانات مایع مغزینخاعی به سراسر مغز منتقل می شود. نکته جالب این است که به نظر می رسد این فرآیند بیشتر نواحی مغز را در بر می گیرد، به جز ساقه مغز و مخچه.
تخلیه مواد سمی
انسان تقریباً یک سوم از زندگی اش را در خواب به سر می برد، اما در این زمان بدن تنها یک “دکمه خاموش” را فعال نمی کند. به ویژه مغز در زمان خاموشی، فهرست بلندی از وظایف را به انجام می رساند.
یکی از این وظایف شامل فرآیندی به نام “شست وشوی مغزی” می شود که در آن سیستم گلیمفاتیک، یک شبکه پیچیده از عروق، مواد زائد سمی را از مغز پاک می کند؛ از جمله پروتئین های آمیلوئیدبتا و تاو که ارتباط نزدیکی با بیماری آلزایمر و سایر اشکال زوال عقل دارند.
روش شناسی شست وشو
در تحقیقی که در ژورنال Cell منتشر شده است، هدف محققان شناسایی “سیاهچاله” یا مکانیسم گمشده در روند شست وشوی مغز بود. به طور خاص، آنها به دنبال درک نحوه جریان مایع مغزینخاعی در سیستم گلیمفاتیک و تسهیل یک چرخه شست وشو بودند.
این مایع شفاف در کنار شریان ها حرکت کرده و به شکاف های میان رگ های خونی کوچک نفوذ می کند، مواد زائد مولکولی را جذب کرده و سپس آنها را به نواحی دیگر بدن منتقل می کند تا دفع شوند. این فرآیند برای سلامت مغز بسیار حائز اهمیت است.
پیشرفت در حذف مواد زائد
زمانی که سطح نوراپی نفرین کاهش می یابد، رگ های خونی شل و مجدداً متورم می شوند، که این امر باعث می شود مایع حاوی مواد زائد از مغز خارج شود. این انقباض و انبساط رگ های خونی به صورت نوسانات ریتمیک (تقریباً هر ۵۰ ثانیه) اندازه گیری شده است و اثری شبیه به یک پمپ ایجاد می کند که مایع را در سراسر سیستم گلیمفاتیک در زمان خواب به حرکت درمی آورد.
این فرآیند در حال حاضر بیشتر در موش ها مورد مطالعه قرار گرفته است، اما محققان بر این عقیده اند که این مشاهدات می توانند به روندهای مشابهی در مغز انسان نیز اشاره کنند.
تاثیر داروها
شناسایی روش های پاکسازی مغز به یک کشف دیگر منجر شد: در آزمایش ها، موش هایی که به طور طبیعی خوابیده بودند با موش هایی که “زولپیدم” (یک داروی آرامبخش معمول) دریافت کرده اند مقایسه شدند و مشاهده شد که نوسانات ریتمیک در موش های مصرف کننده دارو به طور قابل توجهی کاهش یافته و جریان مایع مغزینخاعی متوقف شده است.
این یافته بسیار حائز اهمیت است چون اولین دلیل مبنی بر اینکه سیستم گلیمفاتیک به عنوان یک عملکرد نوروبیولوژیک اساسی در خواب، به واسطه یک آرامبخش به طور فعال مختل می شود، را ارائه می دهد.