با توجه به اینکه سازمان تامین اجتماعی در بین خدمات خود، بیمه بیکاری را برای بیمه‌شدگان بیکار ارائه می‌دهد، موسسه کار و تامین اجتماعی به سوالات متداول در این مورد پاسخ داده است.
فصل اول کتاب «پرسش و پاسخ در زمینه تأمین اجتماعی» به بررسی برخی سوالات مرتبط با بیمه بیکاری پرداخته است:
ـ در محاسبه مقرری بیمه بیکاری برای کارگران بیمه‌شده، متوسط حقوق یا مزد روزانه چگونه تعیین می‌شود؟
برای محاسبه مقرری بیمه بیکاری، متوسط مزد یا حقوق روزانه بیمه‌شده بیکار معادل مجموع کلی دریافتی بیمه‌شده که بر مبنای آن حق بیمه دریافت شده، در ۹۰ روز آخر قبل از شروع بیکاری تقسیم بر تعداد روزهای کار در این ۹۰ روز محاسبه می‌شود. برای بیمه‌شدگانی که بر اساس کارمزد پرداخت می‌کنند، آخرین مزد همان مجموع دریافتی در این مدت است که بر ۹۰ تقسیم می‌شود. در صورت استفاده بیمه‌شده از غرامت دستمزد در این دوره، متوسط مزدی که به عنوان مبنای محاسبه این غرامت در نظر گرفته شده، در محاسبه ایام بیکاری نیز لحاظ خواهد شد. (تبصره یک بند ج ماده ۷ قانون بیمه بیکاری)
ـ به سبب آنکه مقرری بیمه بیکاری برای افراد بیمه شده متأهل یا متکفل با افزوده شدن ۱۰ درصد حداقل دستمزد به ازای حداکثر ۴ نفر از افراد تحت تکفل آن‌ها محاسبه می‌شود، این افراد تحت تکفل چه کسانی هستند؟
افراد تحت تکفل بیمه‌شده بیکار که به ازای هر نفر از آن‌ها (تا ۴ نفر) ۱۰ درصد حداقل مزد به مقرری بیمه بیکاری وی افزوده می‌شود، شامل همسر (زن یا شوهر)، دختران مجرد به شرط عدم شغل و حرفه و فرزندان پسر زیر ۱۸ سال یا کسانی که مشغول تحصیل هستند و یا طبق نظر پزشک معتمد سازمان تأمین اجتماعی، از کارافتاده کلی محسوب می‌شوند. همچنین پدر و مادر که سن پدر به ۶۰ سال و سن مادر به ۵۵ سال افزایش یافته یا طبق تشخیص پزشک معتمد از کارافتاده کلی هستند و معاش آن‌ها صرفاً از طریق بیمه‌شده تأمین می‌شود. خواهران و برادران تحت تکفل نیز در صورت داشتن شرایط ذکر شده در رابطه با فرزندان مذکور شامل این مورد می‌شوند.
ـ آیا دریافت مقرری بیمه بیکاری بر دریافت مستمری جزئی تأثیر می‌گذارد؟
کارگری که به علت حادثه ناشی از کار، با نظر کمیسیون‌های پزشکی مربوطه، دچار کارافتادگی جزئی شده و مستمری ماهانه از تأمین اجتماعی دریافت می‌کند و در حال حاضر به کار مشغول است، اگر در حین اشتغال به دلایل مشخص شده در قانون بیمه بیکاری بیکار شود و این بیکاری به تایید مراجع مرتبط صورت گیرد، دریافت او از مقرری بیمه بیکاری، مانع از دریافت مستمری از کارافتادگی جزئی ناشی از کار نخواهد بود. به این ترتیب، بیمه‌شده‌ای که در کارگاه دچار حادثه شده و به عنوان کارافتاده جزئی شناسایی می‌شود، در صورت بیکاری بدون اراده، همزمان با دریافت مقرری بیمه بیکاری، حق دریافت مستمری از کارافتادگی جزئی را نیز خواهد داشت.
ـ شرایط قطع مقرری بیمه بیکاری برای بیمه‌شدهگان مشمول قانون کار که به دلیل بیکاری بدون میل و اراده مستحق دریافت آن هستند، چه مواردی است؟
یکی از شرایطی که باعث قطع مقرری بیمه بیکاری می‌شود، اشتغال مجدد بیمه‌شده است. در این مورد، فردی که مقرری بیمه بیکاری دریافت می‌کند، موظف است حداکثر ظرف ۱۵ روز از تاریخ اشتغال، این مورد را به واحد کار و امور اجتماعی و همچنین شعبه تامین اجتماعی مربوطه به‌صورت کتبی اعلام کند. سایر شرایط قطع مقرری شامل موارد زیر است: الف) به موجب اعلام واحد کار و امور اجتماعی، اگر بیمه‌شده بدون عذر موجه از شرکت در دوره‌های کارآموزی یا سوادآموزی خودداری کند. ب) عدم پذیرش شغل تخصصی یا شغل مشابه توسط بیمه‌شده بیکار. ج) در صورتی که بیمه‌شده مشمول استفاده از مستمری بازنشستگی و یا کارافتادگی کلی شود. د) در هر حال اگر بیمه‌شده با دریافت مزد در ایام بلاتکلیفی به کار خود برگردد.
ـ آیا بیمه‌شدگان استفاده‌کننده از مقرری بیمه بیکاری می‌توانند همچنان از حمایت‌های سازمان تأمین اجتماعی در حوادث و بیماری‌ها بهره‌مند شوند و آیا این حمایت‌ها شامل افراد تحت تکفل آن‌ها نیز می‌شود؟
اگرچه کارگرانی که مقرری بیمه بیکاری دریافت می‌کنند، به دلیل عدم وجود رابطه کاری و مزدی با کارفرما، مسئولیت بیمه‌ای آن‌ها به جهت عدم واریز حق بیمه به سازمان مختل می‌شود، ولی طبق تبصره ۵ ماده ۷ قانون بیمه بیکاری، بیمه‌شده بیکار و افراد تحت تکفل وی در مدت دریافت مقرری از خدمات درمانی مربوط به بندهای الف و ب ماده ۳ قانون تأمین اجتماعی بهره‌مند خواهند شد. به ویژه که بر اساس تبصره ۲ ماده ۶ همین قانون، دوره دریافت مقرری از بیمه بیکاری به عنوان سابقه پرداخت حق بیمه برای تعداد سال‌های بازنشستگی، کارافتادگی کلی و فوت محسوب می‌شود.
ـ در صورتی که بعد از بهره‌برداری کارگر از مقرری بیمه بیکاری، مشخص شود که بیکاری او بدون میل و اراده نبوده است، آیا موظف به بازگشت مبالغ دریافت شده بابت مقرری بیمه بیکاری خواهد بود؟
بر اساس تبصره یک ماده ۸ قانون بیمه بیکاری، در صورتی که بعد از پرداخت مقرری بیمه بیکاری، ثابت شود که بیکاری ناشی از میل و اراده بیمه‌شده بوده، وی موظف به بازگرداندن وجوه دریافتی به سازمان تأمین اجتماعی خواهد بود و به همین لحاظ، ماده ۱۹ آیین‌نامه اجرایی قانون بیمه بیکاری نیز مقرر کرده است که در صورتی که بیمه‌شده بیکار به هر دلیلی مبالغی را از صندوق بیمه بیکاری بدون حق دریافت کرده باشد، موظف به بازپرداخت این مبالغ خواهد بود و سازمان تأمین اجتماعی با استفاده از اختیارات اجرایی قانونی خود، اقدام به وصول این وجوه خواهد کرد.